{"id":73006,"date":"2024-03-05T11:11:32","date_gmt":"2024-03-05T11:11:32","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=73006"},"modified":"2024-03-05T16:02:34","modified_gmt":"2024-03-05T16:02:34","slug":"arratisja-drejt-lirise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/03\/05\/arratisja-drejt-lirise\/","title":{"rendered":"Arratisja drejt liris\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Agim Xh. Deshnica<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>-Tregim-<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Ngjyrimet e vjesht\u00ebs shtriheshin n\u00eb ult\u00ebsira, ashtu si mjegullat e larg\u00ebta zbardhnin p\u00ebrgjat\u00eb kreshtash e n\u00eb maja malesh.<\/p>\n<p>Ishin koh\u00eb t\u00eb turbullta me lajme t\u00eb frikshme. Veriu i Shqip\u00ebris\u00eb, i d\u00ebgjuar n\u00eb Europ\u00eb p\u00ebr bukurin\u00eb e madh\u00ebshtin\u00eb e bjeshk\u00ebve, ngjante midis reve me nj\u00eb burg graniti, ku rapsod\u00ebt u binin lahutave me k\u00ebng\u00eb p\u00ebr Aga Ymerin e burgosur. Spa\u00e7i, Qaf\u00eb Bari, Burreli, Bulqiza, Rubiku e kishin humbur historin\u00eb e hijeshin\u00eb e emrit.<\/p>\n<p>N\u00ebse rastisje t\u00eb udh\u00ebtoje n\u00eb ato vise me kamion, ulur pran\u00eb shoferit, t\u00eb trazonte shqet\u00ebsimi i fsheht\u00eb, kur ai t\u00eb thoshte, pa e pyetur:<\/p>\n<p>&#8211; Kjo rruga nga e djatha t\u00eb \u00e7on n\u00eb minier\u00ebn e Spa\u00e7it, ajo tjetra &#8211; n\u00eb Qaf\u00eb Bar. Minator\u00ebt jan\u00eb t\u00eb burgosur, njer\u00ebz me shkoll\u00eb.<\/p>\n<p>Ti e d\u00ebgjoje e s\u2019kishe guxim t\u2019i ktheje p\u00ebrgjigje.<\/p>\n<p>Kamioni merrte majtas e djathtas. Honet e ngrysur rrotulloheshin e l\u00ebviznin si porta t\u00eb gurta. Nuk dukej askush. Duhej t\u00eb hyje n\u00eb at\u00eb ferr t\u00eb paduksh\u00ebm, p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar se\u00e7 ndodhte atje.<\/p>\n<p>Astrit Drini, i lindur n\u00eb Tiran\u00eb, pasi mori diplom\u00ebn p\u00ebr gjuh\u00eb-let\u00ebrsi, u caktua m\u00ebsues n\u00eb nj\u00eb katund t\u00eb thell\u00eb midis maleve t\u00eb veriut. Sht\u00ebpia, sh\u00ebtitjet n\u00eb bulevard, biblioteka e ngroht\u00eb, miqt\u00eb e shok\u00ebt tashti ishin larg, matan\u00eb maleve, tutje reve. Megjithat\u00eb, n\u00eb shkoll\u00eb ai ndihej mir\u00eb me nx\u00ebn\u00ebsit e vet, teksa e d\u00ebgjonin me v\u00ebmendje. Shpesh takohej edhe me burrat e atij vendi baritor, ku qielli i pak\u00ebt dukej si \u00e7ati e kalt\u00ebr. D\u00ebgjonte dhe mbante sh\u00ebnime p\u00ebr gjith\u00e7ka me vler\u00eb, fjal\u00eb t\u00eb rralla, vargje nga k\u00ebng\u00ebt epike, goj\u00ebdhana e gj\u00eb e gj\u00ebza. N\u00eb mbr\u00ebmje n\u00eb dhom\u00ebn e vog\u00ebl ngjitur me shkoll\u00ebn, lexonte deri von\u00eb detyrat e nx\u00ebn\u00ebsve, e p\u00ebrgatitej p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrmen. Shkruante edhe letra p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn, sidomos, pasi i ati qe larguar nga jeta. Nuk harronte t\u2019u shkruante edhe shok\u00ebve, ose krijonte ndonj\u00eb poezi apo tregim. Fshatar\u00ebt, t\u00eb lodhur n\u00eb ato or\u00eb, flinin. Kaluan k\u00ebshtu disa vite. Nj\u00eb nat\u00eb ai d\u00ebgjoi zhurm\u00eb motori, hapa, trokitje. U ngrit dhe pa nga dritarja operativin e zon\u00ebs n\u00eb krye t\u00eb tre polic\u00ebve t\u00eb armatosur. Ua hapi der\u00ebn ngadal\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Urdh\u00ebroni! &#8211; u tha. Por, oficeri ia priti qysh n\u00eb prag:<\/p>\n<p>&#8211; Astrit Drini, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb popullit, je i arrestuar!<\/p>\n<p>Me gazin e mbyllur t\u00eb deg\u00ebs, nd\u00ebrmjet polic\u00ebsh t\u00eb heshtur, udh\u00ebtoi n\u00eb drejtim t\u00eb panjohur. Makina, pasi eci me tronditje p\u00ebr disa or\u00eb n\u00ebp\u00ebr udh\u00ebn e ashp\u00ebr malore, vijoi qet\u00eb, mesa dukej, n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb asfaltuar dhe frenoi diku. Astritin e nxor\u00ebn t\u00eb lidhur nga gazi, e pasi kaluan n\u00ebp\u00ebr ca korridore t\u00eb ndri\u00e7uar keq, e mbyll\u00ebn n\u00eb qeli. Ai e gdhiu nat\u00ebn her\u00eb fjetur e her\u00eb zgjuar. Vriste mendjen m\u00eb kot. \u00c7far\u00eb t\u00eb kishte ndodhur? \u00c7\u2019pask\u00ebsh b\u00ebr\u00eb, vall\u00eb, q\u00eb s\u2019e dinte as vet\u00eb!? P\u00ebrse e kishin p\u00ebrplasur aty si nj\u00eb vras\u00ebs!? Nj\u00eb nat\u00eb tjet\u00ebr e mor\u00ebn polic\u00eb t\u00eb tjer\u00eb dhe e \u00e7uan n\u00eb zyr\u00ebn e hetuesit. Ajo ishte me pajisje t\u00eb zakonshme, telefon, letra e makin\u00eb shkrimi. Hetuesi me mosh\u00eb mbi t\u00eb tridhjetat, rrinte ulur e sh\u00ebnonte p\u00ebrgjigjet p\u00ebr emrin, mbiemrin etj. Papritur, Astritit iu duk sikur i hodhi n\u00eb kok\u00eb uj\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb, kur i tha:<\/p>\n<p>&#8211; Kemi t\u00eb dh\u00ebna se merresh me thashetheme kund\u00ebr shtetit! Se u lexon nx\u00ebn\u00ebsve e djemve t\u00eb fshatit poezi t\u00eb dyshimta. Por, nga burime t\u00eb besueshme dim\u00eb edhe se ke menduar t\u00eb arratisesh!<\/p>\n<p>Astritin e hutuar sikur e p\u00ebrshkoi di\u00e7ka si rrufe.<\/p>\n<p>&#8211; Ato q\u00eb m\u00eb that\u00eb nuk q\u00ebndrojn\u00eb! &#8211; ia ktheu. &#8211; Un\u00eb jam m\u00ebsues. Fshati m\u00eb nderon. Njer\u00ebzit e mi presin q\u00eb un\u00eb t\u00eb kthehem n\u00eb Tiran\u00eb, pas nj\u00eb largimi kaq t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n<p>Por pyetjet, britmat, fyerjet e kanosjet filluan e vazhduan radhas.\u00a0 M\u00eb n\u00eb fund, duhej t\u00eb p\u00ebrballej edhe me shpifjet e d\u00ebshmitar\u00ebve.<\/p>\n<p>Makina e shkrimit nxinte letra me sajime p\u00ebr zyrtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb lart\u00eb, gjykat\u00ebsit e prokuror\u00ebt. Pas torturave, q\u00eb nuk zgjat\u00ebn m\u00eb pak se tet\u00eb muaj, i erdhi radha prokuroris\u00eb e gjykat\u00ebs. Iu b\u00eb gjyq politik.<\/p>\n<p>Astriti, bir i nj\u00eb patrioti t\u00eb d\u00ebgjuar, u d\u00ebnua me burg p\u00ebr axhitasion e propagand\u00eb, gj\u00eb q\u00eb atij as q\u00eb i kishte shkuar nd\u00ebr mend kurr\u00eb ta b\u00ebnte.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Mirdita me hijeshit\u00eb e saj, me em\u00ebrvende shqip, me male, pyje e livadhe shk\u00eblqente, por Spa\u00e7i i kallte dridhm\u00ebn gjithkujt. Ishte burg, kamp, katakomb njer\u00ebzish t\u00eb gjall\u00eb. Fani dit\u00eb e nat\u00eb, rridhte e zhurmonte si Akeronti, lumi i ferrit. Syt\u00eb k\u00ebrkonin n\u00eb heshtje fajtor\u00ebt pa faj. Atje, ku t\u00ebr\u00eb\u00e7ka qe e rrethuar nga g\u00ebrxhe t\u00eb ngrysur, kureshtja dhe hamendja k\u00ebrkonin guvat e rrezikshme. Ai vend ishte nj\u00eb tok\u00eb e djegur, e ashp\u00ebr, e gurt\u00eb. Brenda rrethimit me tela jetonin skllev\u00ebrit e shekullit, bijt\u00eb e kombit shqiptar, p\u00ebr faje t\u00eb \u00e7uditshme, me d\u00ebnime t\u00eb pabesueshme p\u00ebr nga eg\u00ebrsia. Nj\u00ebri kishte folur pak si tep\u00ebr, tjetri pati shkruar poezi t\u00eb dyshimta! Disa kishin d\u00ebgjuar n\u00eb radio lajme t\u00eb huaja, apo u m\u00ebsonin t\u00eb tjer\u00ebve fr\u00ebngjisht e italisht. Dikush i vet\u00ebm paskej menduar t\u00eb kalonte kufirin, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb jet\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb. Miniera e Spa\u00e7it mund t\u00eb krahasohej me nj\u00eb mal shtresash t\u00eb pasura piriti, me bak\u00ebr e aj\u00ebr mbyt\u00ebs. T\u00eb burgosurit hynin n\u00eb galerit\u00eb e n\u00ebndheshme me vagona, si \u201cvarka e Karontit\u201c, q\u00eb lundronte me shpirtra m\u00ebkatar\u00ebsh, p\u00ebr n\u00eb rrethet e ferrit. Ashtu si cerber\u00ebt, polic\u00ebt n\u00eb hyrje t\u00eb tunelit kotrollonin me rrept\u00ebsi t\u00eb munduarit. I vetmi mik i t\u00eb burgosurve ishte nj\u00eb qen me shpirt njeriu t\u00eb mir\u00eb. Rrinte e luante me ta. \u00c7do m\u00ebngjes i p\u00ebrcillte deri te gryka e galeris\u00eb. Ulej atje dhe priste gjersa ktheheshin. Por, papritur nj\u00eb dit\u00eb u gjend i vrar\u00eb, i goditur me sende t\u00eb forta.<\/p>\n<p>P\u00ebr ekzistenc\u00ebn e minier\u00ebs-burg me emrin Spa\u00e7 askush nuk fliste. Askush nuk dinte se\u00e7 b\u00ebhej atje. Misteri, si re e zez\u00eb, mbulonte gjith\u00e7ka me heshtjen e harrimin. Edhe n\u00eb Fjalorin Enciklopedik, Miniera e Spa\u00e7it, mungonte. P\u00ebrmendej shkarazi n\u00eb z\u00ebrin Spa\u00e7 si fshat\u00a0 i\u00a0 vog\u00ebl e me pak banor\u00eb.<\/p>\n<p>Jasht\u00eb burgjeve njer\u00ebzit shkonin n\u00eb pun\u00eb dhe ktheheshin n\u00eb sht\u00ebpi. T\u00eb rinjt\u00eb sh\u00ebtisnin n\u00eb bulevard. Disa hynin n\u00eb kinema e teat\u00ebr. Shum\u00eb vet\u00eb &#8211; n\u00eb stadiume, me thirrje t\u00eb fuqishme, shfrehnin dufin e m\u00ebrzis\u00eb. Shkrimtar\u00ebt e poet\u00ebt merrnin \u00e7mime. Artist\u00ebt k\u00ebndonin e k\u00ebrcenin n\u00eb festivale. Shtypshkronjat ngrinin mure me libra lavd\u00ebrimesh p\u00ebr regjimin. P\u00ebr Spa\u00e7in-burg s\u2019thuhej asnj\u00eb fjal\u00eb. T\u00eb vetmit q\u00eb prishnin heshtjen, si p\u00ebrher\u00eb, n\u00eb lart\u00ebsit\u00eb e tok\u00ebs m\u00ebm\u00eb ishin shofer\u00ebt e maleve.<\/p>\n<p>N\u00eb pushimet e shkurt\u00ebra Astriti shtrihej mbi mineral dhe e merrte gjumi menj\u00ebher\u00eb. Gjum\u00eb me \u00ebndrra, me pamje q\u00eb nd\u00ebrroheshin shpejt. N\u00ebna i sillte got\u00ebn me \u00e7aj t\u00eb ngroht\u00eb. Motrat lotonin p\u00ebr v\u00ebllan\u00eb e mir\u00eb. Ndonj\u00ebher\u00eb atij i b\u00ebhej sikur i ngjallej i ati, i afrohej e i jepte zem\u00ebr:<\/p>\n<p>\u201cMbaju, bir!\u201d<\/p>\n<p>Shok\u00ebt t\u00eb trishtuar i zgjatnin paket\u00ebn e cigareve.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>N\u00eb kamp Astriti u miq\u00ebsua me nj\u00eb njeri t\u00eb mir\u00eb, Naim Perlatin, i diplomuar p\u00ebr ekonomi n\u00eb Budapest. N\u00eb universitetin hungarez ai njihej si djal\u00eb i zoti e bujar, i cili n\u00eb prag provimesh drejtonte rrethe student\u00ebsh. Me t\u2019u kthyer, u em\u00ebrua n\u00eb fakultetin ekonomik. Shquhej si pedagog me aft\u00ebsira t\u00eb rralla. Leksionet e kontabilitetit e t\u00eb financ\u00ebs i jepte lirsh\u00ebm pa let\u00ebr para. L\u00ebnda b\u00ebhej edhe m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebse p\u00ebr student\u00ebt, kur shtronte probleme ekonomike me disa variante.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb, pas nj\u00eb pune t\u00eb lodhshme si k\u00ebshilltar n\u00eb Ministrin\u00eb e Financave, i paraqiti ministrit nj\u00eb dosje me studime p\u00ebr zbutjen e v\u00ebshtir\u00ebsive ekonomike. Pas pes\u00eb dit\u00ebsh, e njoftuan t\u00eb paraqitej n\u00eb zyr\u00ebn e ministrit, n\u00eb prani t\u00eb sekretarit t\u00eb partis\u00eb, zevend\u00ebsministrave dhe drejtor\u00ebve. Atje e mori fjal\u00ebn i pari sekretari i partis\u00eb:<\/p>\n<p>&#8211; Propozimet e tua mbajn\u00eb er\u00eb revizioniz\u00ebm, &#8211; i tha, &#8211; jan\u00eb kund\u00ebr vij\u00ebs s\u00eb partis\u00eb n\u00eb ekonomi, pra armiq\u00ebsore! &#8211; Nd\u00ebr t\u00eb tjera, ai e quajti \u201crebel hungarez.\u201d Nuk e lan\u00eb t\u00eb fliste. Shfaj\u00ebsimet ishin t\u00eb kota. Tani duhej vet\u00ebm t\u00eb d\u00ebgjonte mendimet e shefave. N\u00eb fund t\u00eb jav\u00ebs e arrestuan brenda n\u00eb zyr\u00eb. U d\u00ebnua me 15 vjet burg.<\/p>\n<p>Astritit, emri i tij Naim, i kujtonte poetin e madh t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Kishte nj\u00eb natyr\u00eb t\u00eb dashur, me syt\u00eb e qeshur e t\u00eb \u00e7ilt\u00ebr. Kultura e gjithan\u00ebshme ia ngrinte edhe m\u00eb lart vlerat si njeri. P\u00eblqente let\u00ebrsin\u00eb dhe artin. P\u00ebrkthente leht\u00ebsisht vargje nga poet\u00ebt hungarez\u00eb. N\u00eb koh\u00ebn e pushimit ata t\u00eb dy bisedonin me z\u00eb t\u00eb ul\u00ebt. Astriti e pyeste shpesh p\u00ebr Bud\u00ebn e Peshtin, Danubin e urat, p\u00ebr rrug\u00ebn, ku shkrimtari i njohur Molnar krijoi romanin me fam\u00eb \u201c\u00c7unat e rrug\u00ebs Pal\u201d, p\u00ebr vajzat hungareze dhe violinist\u00ebt virtuoz\u00eb cigan\u00eb. E pyeste p\u00ebr kompozitorin Frans List, p\u00ebr poet\u00ebt V\u00ebresh Marti e Shand\u00ebr Pet\u00ebf, p\u00ebr shum\u00eb shkrimtar\u00eb t\u00eb liris\u00eb.<\/p>\n<p>Kur ra fjala p\u00ebr Migjenin, Astriti tha:<\/p>\n<p>&#8211; Si do t\u00eb ndihej n\u00eb k\u00ebto koh\u00eb me poezit\u00eb e veta Migjeni, gjersa me to i pati r\u00ebn\u00eb m\u00eb qaf\u00eb et\u00ebrve katolik\u00eb?<\/p>\n<p>&#8211; Sigurisht, si shpirt i ndjesh\u00ebm, do t\u00eb d\u00ebshp\u00ebrohej p\u00ebr fatin tyre.<\/p>\n<p>Astriti, pas lodhjes d\u00ebrrmuese, ulur pran\u00eb Naimit, shpesh p\u00ebshp\u00ebriste vargjet e njohura t\u00eb Dantes: \u201cNessun magior dolor che ricordarci i tempi felici ne la misseria\u201d. Me k\u00ebto fjal\u00eb t\u00eb trishta t\u00eb poetit fiorentin, qet\u00ebsohej si nga nj\u00eb cigare me duhan t\u00eb sert\u00eb. Nj\u00ebher\u00eb i tregoi Naimit papritur:<\/p>\n<p>&#8211; Nat\u00ebn kam nisur t\u00eb zgjohem nga nj\u00eb ankth i ri. Mendimi i arratisjes nuk m\u00eb ndahet.<\/p>\n<p>T\u00eb dy rrinin ulur pran\u00eb pas pun\u00ebs, kur dilnin n\u00eb diellin e pak\u00ebt n\u00eb at\u00eb fund tetori. Nga malet, si\u00e7 tregonte era e ftoht\u00eb, po afrohej dimri.<\/p>\n<p>Naimi e pa dhe buz\u00ebqeshi.<\/p>\n<p>&#8211; \u00cbsht\u00eb e pamundur ajo q\u00eb thua! Shiko rrethimin, rojet me mitroloz\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211; Mendoj t\u00eb arratisem n\u00eb pun\u00eb e sip\u00ebr, kur ngarkohen kamion\u00ebt.<\/p>\n<p>&#8211; Shum\u00eb nga ata q\u00eb u orvat\u00ebn t\u00eb arratiseshin, u kap\u00ebn, pa u larguar aq shum\u00eb. Ashtu ndodhi edhe me ata tre, q\u00eb, duke g\u00ebrmuar shtresat e mineralit, u gjend\u00ebn padashur jasht\u00eb rrethimit. Po p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn e motrat a ke menduar?<\/p>\n<p>U d\u00ebgjua \u00e7anga p\u00ebr apelin. Biseda u nd\u00ebrpre.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb vizit\u00ebs mjek\u00ebsore, mjeku i burgut shfaqi mendimin q\u00eb Naimi dhe Astriti t\u00eb punonin jasht\u00eb. Kaluan jav\u00eb e muaj dhe ja, Astriti pa nj\u00eb kamion me targat e Tiran\u00ebs. Shofer ishte Hamzai, nj\u00eb shok i rinis\u00eb, v\u00eblla shkuar v\u00ebllait. Nd\u00ebrsa shikonte nivelin e ngarkes\u00ebs dhe u binte gomave me shkelm, ai tha:<\/p>\n<p>&#8211; N\u00ebna e motrat t\u00eb puthin syt\u00eb! Shpresojn\u00eb t\u00eb dal\u00ebsh nga burgu para kohe!<\/p>\n<p>Kur po hanin sup\u00ebn e zez\u00eb, ai i p\u00ebshp\u00ebriti Naimit:<\/p>\n<p>&#8211; Nuk je m\u00eb kot nj\u00eb profesor i madh. Kam vendosur t\u00eb mos mendoj m\u00eb p\u00ebr asgj\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Tani qet\u00ebsohu! Merr e lexo libra e gazeta t\u00eb kampit, si\u00e7 b\u00ebj edhe un\u00eb!<\/p>\n<p>Dhe ja, pas mundimesh, erdhi dita e lirimit nga burgu. Para se t\u00eb largohej, u takua me shum\u00eb vet\u00eb. Me Naimin u p\u00ebrqafua me lot n\u00eb sy.\u00a0 &#8211; Mir\u00eb u pafshim!\u00a0 Nuk do t\u00eb t\u00eb harroj kurr\u00eb! Lirim t\u00eb shpejt\u00eb!<\/p>\n<p>Sapo doli, pa nj\u00eb kamion.<\/p>\n<p>&#8211; Shofer! T\u00eb lutem, merrm\u00eb deri n\u00eb Milot!<\/p>\n<p>Tek Ura e Matit zbriti dhe shkoi n\u00eb k\u00ebmb\u00eb p\u00ebr n\u00eb Mamuras, ku tani jetonin e punonin n\u00ebna e motrat. T\u00ebr\u00eb dit\u00ebn t\u00eb ngratat n\u00eb arat e ferm\u00ebs me bel e shat! N\u00eb ver\u00eb korrnin grur\u00eb, pastaj merreshin me mbledhjen e misrit e t\u00eb perimeve. Kur po ktheheshin nga puna, u befasuan. E pan\u00eb nga larg, tek priste jasht\u00eb. T\u00eb tria, t\u00eb lumtura sa s\u2019ka, nuk i mbanin dot lot\u00ebt e g\u00ebzimit. Pas aq vujtjesh, larg nga britmat e fyerjet, tani p\u00ebrqafonte njer\u00ebzit e tij t\u00eb shtrenjt\u00eb. U k\u00ebnaq nga bisedat plot g\u00ebzim e nga gjell\u00ebt e shij\u00ebshme. Pothuaj i pati harruar. Pyeti p\u00ebr gjith\u00e7ka. Fol\u00ebn edhe p\u00ebr pun\u00ebn.<\/p>\n<p>Pas tri dit\u00ebsh, ai u paraqit n\u00eb seksionin e arsimit.<\/p>\n<p>&#8211; Ju e dini, kam qen\u00eb m\u00ebsues! &#8211; tha atje. &#8211;\u00a0 Mund t\u00eb jap m\u00ebsim n\u00eb ndonj\u00eb nga shkollat e k\u00ebtushme.<\/p>\n<p>&#8211; Esht\u00eb jasht\u00eb mund\u00ebsive t\u00eb mia! &#8211; ia ktheu shefi. &#8211; T\u00eb drejtat e tua si m\u00ebsues duhet t\u2019i k\u00ebrkosh n\u00eb Tiran\u00eb!<\/p>\n<p>D\u00ebrgoi nj\u00eb let\u00ebr n\u00eb ministri. Pas nj\u00eb heshtje t\u00eb gjat\u00eb, mb\u00ebrriti p\u00ebrgjigja: \u201c\u00c7\u00ebshtjen tuaj e kemi n\u00eb shqyrtim. Mund t\u00eb gjejm\u00eb nj\u00eb vend pune n\u00eb Martanesh.\u201d\u00a0 Pra, arsimi p\u00ebr t\u00eb kishte marr\u00eb fund.\u00a0 I humbi shpresat. Pa e zgjatur m\u00eb tej, vendosi t\u00eb punonte n\u00eb argjinaturat e Thuman\u00ebs. Tani pran\u00eb familjes, sado i internuar, ndihej i lir\u00eb e larg trishtimit. Mund t\u00eb lexonte libra, madje edhe t\u00eb shkruante. Papritur, n\u00ebna e lodhur u s\u00ebmur\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe nuk jetoi m\u00eb. U d\u00ebshp\u00ebruan t\u00eb gjith\u00eb dhe derdh\u00ebn lot. Pas nj\u00eb viti, motrat, nj\u00ebra pas tjetr\u00ebs, u martuan me djem t\u00eb internuar. Mbeti fill i vet\u00ebm. Papritur, nga nj\u00eb i liruar nga kampi i Spa\u00e7it, mori vesh se Naimi kishte nd\u00ebrruar jet\u00eb nga nj\u00eb goditje n\u00eb zem\u00ebr. U hidh\u00ebrua dhe qau si f\u00ebmij\u00eb.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb zyr\u00ebn e pun\u00ebs Astritit i than\u00eb:<\/p>\n<p>&#8211; Objektet mbaruan. Pun\u00ebtor\u00ebve u kemi gjetur pun\u00eb n\u00eb vende t\u00eb ndryshme.\u00a0 Ti do t\u00eb shkosh n\u00eb nj\u00eb nga minierat e kromit!<\/p>\n<p>N\u00eb qet\u00ebsin\u00eb e nat\u00ebs, sado p\u00ebrpiqej t\u2019i largonte mendimet e trishtuara, ishte e kot\u00eb. Mendimi i arratisjes iu zgjua me ankth s\u00ebrish.\u00a0 Shkoi p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb zyr\u00ebn e pun\u00ebs dhe k\u00ebrkoi:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00eb d\u00ebrgoni n\u00eb Bulqiz\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211; Jo! Kemi porosi nga kryetari q\u00eb t\u00eb shkosh n\u00eb minier\u00ebn e Librazhdit!<\/p>\n<p>Nuk kund\u00ebrshtoi. B\u00ebri gati pla\u00e7kat. Mori librat, letrat e fotografit\u00eb, q\u00eb ishin mbajtur me aq kujdes nga e \u00ebma, la qytez\u00ebn dhe u nis drejt Librazhdit. Atje e caktuan t\u00eb punonte p\u00ebr ngarkimin e kamion\u00ebve me materiale gjithfar\u00ebsh. Dhe, ve\u00e7 k\u00ebsaj, u njoftua se nuk mund t\u00eb largohej pa lejen e Deg\u00ebs s\u00eb Pun\u00ebve t\u00eb Brendshme.<\/p>\n<p>Kaloi nj\u00eb vit. N\u00eb klubin e minier\u00ebs pa Hamzan\u00eb.\u00a0 Duke kaluar pran\u00eb tij, buz\u00ebqeshi dhe i tregoi:<\/p>\n<p>&#8211; Tani punoj k\u00ebtu!<\/p>\n<p>&#8211; Eh! \u00c7\u2019fat t\u00eb mbrapsht\u00eb paske pasur! &#8211; psher\u00ebtiu miku i tij.<\/p>\n<p>Kaluan dy muaj t\u00eb lodhsh\u00ebm, n\u00eb vap\u00eb e pluhur. Vjeshta, me ngjyrat e zbehta, erdhi p\u00ebrs\u00ebri. Kamioni u duk prap\u00eb pran\u00eb Astritit. Nd\u00ebrsa punonte, tha me z\u00eb t\u00eb ul\u00ebt:<\/p>\n<p>&#8211; Hamza, nuk mundem m\u00eb! Jam i lodhur, sa s\u2019ka ku t\u00eb vej\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211; Ke t\u00eb drejt\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211; Shpesh vras mendjen p\u00ebr t\u00eb ikur nga kjo jet\u00eb e r\u00ebnd\u00eb.\u00a0 Rruga p\u00ebr shp\u00ebtim mbetet vet\u00ebm arratisja.<\/p>\n<p>&#8211;\u00a0 E, ja, ike! \u00c7\u2019drejtim do t\u00eb marr\u00ebsh?\u00a0 \u00cbsht\u00eb mjaft e v\u00ebshtir\u00eb. Duhet shoshitur holl\u00eb kjo gj\u00eb!<\/p>\n<p>Pas nj\u00eb jave Hamzai i tha:<\/p>\n<p>&#8211; M\u00eb kan\u00eb caktuar edhe mua me disa shofer\u00eb, p\u00ebr t\u00eb hequr hedhurinat e minier\u00ebs.<\/p>\n<p>&#8211; Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast i mir\u00eb p\u00ebr ikje!<\/p>\n<p>&#8211; Tani &#8211; po! &#8211; iu p\u00ebrgjigj Hamzai. &#8211; Nes\u00ebr filloj! Do t\u00eb p\u00ebrpiqem t\u00eb b\u00ebj di\u00e7ka!<\/p>\n<p>Astriti sa nuk thirri nga g\u00ebzimi, teksa shtr\u00ebngonte spondet e karroceris\u00eb ngarkuar me krom.<\/p>\n<p>N\u00eb mbarim t\u00eb pes\u00eb dit\u00ebve, d\u00ebgjoi Hamzan\u00eb, tek i thoshte me gjysm\u00eb z\u00ebri:<\/p>\n<p>&#8211; N\u00eb rrug\u00ebn e fundit, kur t\u00eb bjer\u00eb muzgu, futu n\u00eb vendin prapa meje, me perdet ulur!\u00a0 Rrug\u00ebs b\u00ebj sikur po fle!<\/p>\n<p>Kur kamioni u kthye, Astriti i dha Hamzait \u00e7ant\u00ebn me sendet e veta<\/p>\n<p>dhe e nisi pun\u00ebn shp\u00ebtimtare me gjall\u00ebri si asnj\u00ebher\u00eb. Hodhi posht\u00eb karroceris\u00eb sa me duar, sa me lopat\u00eb, dhera, gur\u00eb, d\u00ebrrasa, teneqe, hekurishte t\u00eb vjetra. Pluhuri mbyt\u00ebs mori p\u00ebrpjet\u00eb. N\u00eb ato \u00e7aste u fsheh n\u00eb kabin\u00eb.<\/p>\n<p>Skoda \u00e7eke, duke shfryr\u00eb, la pas nj\u00eb re t\u00eb dendur, si re shtr\u00ebngate. Njer\u00ebzit b\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb, thirr\u00ebn dhe e shan\u00eb shoferin, pastaj zun\u00eb hund\u00ebt dhe mbyll\u00ebn goj\u00ebn. Pas peshores shoferi mori flet\u00ebdaljen e zakonshme: \u201cMbeturina, ton 10\u201d. Rrug\u00ebs, duke e ngar\u00eb skod\u00ebn shpejt, v\u00ebrente i shqet\u00ebsuar n\u00eb pasqyr\u00eb. N\u00eb drejtimin e kund\u00ebrt u duk nj\u00eb gaz &#8211; B\u00c7. Mandej, nj\u00ebri pas tjetrit kaluan me zhurm\u00eb tre kamion\u00eb pa ngarkes\u00eb. Shoferi i p\u00ebrsh\u00ebndeti me fener\u00ebt e par\u00eb, duke kthyer pak kok\u00ebn majtas. Po errej. N\u00ebn hijen e nj\u00eb mali me pisha,\u00a0 automjeti me motorin e ndezur u ndal.<\/p>\n<p>\u201cDil!\u00a0 Fshihu! Pastaj ngjitu p\u00ebrpjet\u00eb! &#8211; i tha Hamzai.<\/p>\n<p>Astriti mori \u00e7ant\u00ebn, k\u00ebrceu jasht\u00eb dhe u zhduk sakaq.<\/p>\n<p>Skoda b\u00ebri p\u00ebrpara dhe humbi pas kthes\u00ebs malore. Astriti u b\u00eb nj\u00ebsh me shkurret n\u00eb gjirin e pishave t\u00eb larta e t\u00eb dendura. Pas rreth nj\u00ebzet\u00eb minutash, kaloi nj\u00eb skod\u00eb tjet\u00ebr. Nj\u00eb shqarth i trembur rr\u00ebshqiti n\u00ebp\u00ebr trungun e nj\u00eb druri dhe humbi n\u00ebp\u00ebr deg\u00eb. Nj\u00eb m\u00ebllenj\u00eb e vonuar, e trembur, fluturoi mbi kok\u00ebn e tij. T\u00eb gjitha k\u00ebto l\u00ebvizje e zhurma e b\u00ebnin t\u00eb tronditej. Priti sa u err dhe eci n\u00eb vij\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, n\u00ebp\u00ebr pyllin, q\u00eb merrte p\u00ebrpjet\u00eb. I ndihmuar nga shk\u00eblqimi i vag\u00ebt yjor, eci sa i hanin k\u00ebmb\u00ebt, pa pushuar, pa ngr\u00ebn\u00eb e pa pir\u00eb. Diku p\u00ebrplasi gjurin te nj\u00eb trung, m\u00eb tej krahun. U shtri pak, t\u2019i kalonte dhimbja. U ngrit dhe nxitoi. Kur shkrepi drita, u b\u00eb rrafsh me tok\u00ebn, n\u00ebn shkurret e p\u00ebrskuqura, posht\u00eb bredhave, p\u00ebrzjer\u00eb me pisha. N\u00eb at\u00eb gjendje, p\u00ebrgjonte me kujdes, merrte frym\u00eb me goj\u00ebn mbyllur nga nj\u00eb shami e lagur dhe flinte paksa. Ishte nj\u00eb gjum\u00eb komit\u00ebsh. M\u00eb s\u00eb fundi, kur pa se ndodhej mbi kresht\u00eb, mori frym\u00eb i leht\u00ebsuar. Megjith\u00ebse shqet\u00ebsimi nuk i ndahej, ashtu i fshehur e i shtrir\u00eb, v\u00ebshtronte n\u00eb qiell. Ndihej i lir\u00eb. Qet\u00ebsi e thell\u00eb! Asnj\u00eb gjurm\u00eb kafsh\u00ebsh apo njer\u00ebzish! Ftoht\u00eb si n\u00eb janar, edhe d\u00ebbora nuk kishte nisur t\u00eb binte. Hapi \u00e7ant\u00ebn, piu uj\u00eb dhe h\u00ebngri pak buk\u00eb me djath\u00eb t\u00eb bardh\u00eb me ullinj. Nata ra s\u00ebrish. Posht\u00eb, aty &#8211; k\u00ebtu, dritare sht\u00ebpish t\u00eb shp\u00ebrndara ndrinin si yje, por shpejt dritat nd\u00ebr to u fik\u00ebn. Tek &#8211; tuk ndonj\u00eb drit\u00eb shfaqej e shuhej ashtu si\u00e7 k\u00ebputeshin yjet n\u00eb qiell.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Qenia n\u00eb mal nuk ishte befasuse p\u00ebr t\u00eb. I kujtohej koha e luft\u00ebs, kur tok me familjen pati jetuar dy vjet n\u00eb nj\u00eb fshat n\u00ebn malet e Shpatit. Bashkohej me moshatar\u00ebt, barinjt\u00eb e vegj\u00ebl t\u00eb dhive. I p\u00eblqente t\u00eb turrej pas dhis\u00eb s\u00eb humbur n\u00eb pyll me thirrjet \u201chajt, ca &#8211; ca!\u201c Thell\u00eb n\u00eb male, n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e kryeplakut, i ati kishte strehuar nj\u00eb kapiten italian, q\u00eb pati dezertuar nga lufta. Quhej Pepino Foresti. Sado e k\u00ebrkuan milic\u00ebt, nuk mund\u00ebn ta kapnin. Me qylaf mbi kok\u00eb, me mustaqe varur mbi buz\u00eb, veshur me gun\u00eb e shallvare, ai nuk dallohej aspak nga fshatar\u00ebt e atyre an\u00ebve. I pari i sht\u00ebpis\u00eb e th\u00ebrriste Ferit. Hera &#8211; her\u00ebs, Astriti i vog\u00ebl g\u00ebzohej, kur babai, tok me burra t\u00eb armatosur, kthehej n\u00eb fshat pas shtegtimesh n\u00ebp\u00ebr male.<\/p>\n<p>N\u00eb mbarim t\u00eb luft\u00ebs familja u kthye n\u00eb Tiran\u00eb. Baban\u00eb e vun\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbente nja dy vjet n\u00eb ushtri, n\u00eb nj\u00eb qend\u00ebr furnizmi. Atje ai mori n\u00eb pun\u00eb edhe kapitenin italian me disa ushtar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb vitin e fundit luftuan tok me shqiptar\u00ebt. U gjeti edhe nj\u00eb dhom\u00eb, sa p\u00ebr t\u00eb fjetur. N\u00eb ato vite, anijet e avion\u00ebt e aleat\u00ebve vinin e merrnin rob\u00ebrit dhe i kthenin n\u00ebp\u00ebr familjet e tyre.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb kapiten Foresti e takoi t\u00eb atin e Astritit i qeshur.<\/p>\n<p>&#8211; N\u00ebs\u00ebr nisem me avion p\u00ebr n\u00eb atdhe! &#8211; i tha.<\/p>\n<p>&#8211; G\u00ebzohem shum\u00eb! Urime dhe udh\u00eb t\u00eb mbar\u00eb!<\/p>\n<p>&#8211; Ju keni qen\u00eb p\u00ebr mua nj\u00eb engj\u00ebll shp\u00ebtimtar! Ju pres t\u00eb vini ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb Itali! &#8211; Ai nxori nga \u00e7anta e i dha fotografin\u00eb e vet, tek ishte sh\u00ebnuar edhe adresa e sht\u00ebpis\u00eb.<\/p>\n<p>Astriti pasi mbaroi filloren, vazhdoi m\u00eb tej. N\u00eb shkoll\u00ebn e mesme u shqua n\u00eb m\u00ebsime. M\u00ebsusesit i vler\u00ebsonin mbi t\u00eb gjitha hartimet. Atij i p\u00eblqente t\u00eb shkruante sidomos p\u00ebr natyr\u00ebn e bukur shqiptare, sipas mbresave t\u00eb fshatit n\u00eb Shpat. N\u00eb pushimet e ver\u00ebs, mori pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb marshim nx\u00ebn\u00ebsish, q\u00eb zgjati nj\u00eb muaj, drejt jugut. I kujtohej ecja e lodhshme Tiran\u00eb &#8211; Berat. Pasi kaluan Qaf\u00ebn e Sinj\u00ebs, n\u00eb mbr\u00ebmje pushuan n\u00eb kodrat e Ballshit. P\u00ebr t\u00eb mos u lagur nga vesa e m\u00ebngjesit, u shtrin\u00eb n\u00ebn disa fiq deg\u00ebgjer\u00eb. Nd\u00ebrsa sodiste yjet lart, d\u00ebgjonte nj\u00eb altoparlant t\u00eb larg\u00ebt. Gjat\u00eb udh\u00ebtimit n\u00eb jug nga nj\u00eb mal n\u00eb tjetrin, nx\u00ebn\u00ebsit flinin edhe n\u00eb kasolle dhish. N\u00ebn zhurm\u00ebrim\u00eb p\u00ebrrenjsh t\u00eb panjohur, i merrte gjumi leht\u00eb fare.<\/p>\n<p>Vitin tjet\u00ebr, pasi u shp\u00ebrndan\u00eb d\u00ebftesat, maturant\u00ebt i nis\u00ebn me kamion p\u00ebr hapjen e nj\u00eb rruge n\u00eb veri. Nga Miloti mb\u00ebrrit\u00ebn n\u00eb katundin e humbur Vablin\u00eb, mbi lumin Mat. Atje shihej tymi i oxhaqeve, por jo sht\u00ebpit\u00eb. As thirrje kaposhi s\u2019ndihej, as bleg\u00ebrim\u00eb bag\u00ebtish. Nga puna e r\u00ebnd\u00eb, ushqimi i keq e i pak\u00ebt, fjetja p\u00ebr tok\u00eb mbi deg\u00eb drur\u00ebsh n\u00ebn \u00e7adrat e grisura, faqe malit, shumica e nx\u00ebn\u00ebsve vullnetar\u00eb u dob\u00ebsuan, disa u s\u00ebmur\u00ebn e i \u00e7uan me kuaj n\u00eb Ulz\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb u b\u00ebn\u00eb sterr\u00eb t\u00eb zinj si afrikan\u00eb, megjith\u00ebse dielli n\u00eb at\u00eb vend nd\u00ebrmjet maleve shk\u00ebmbor\u00eb dilte vet\u00ebm kat\u00ebr or\u00eb n\u00eb dit\u00eb e pastaj humbte n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, ashtu si i vetmi avion Tiran\u00eb &#8211; Mosk\u00eb. N\u00eb mbarim t\u00eb pun\u00ebs, q\u00eb niste n\u00eb tre t\u00eb mengjesit e mbaronte n\u00eb tre pas dite, Astriti me tre shok\u00eb, largoheshin nga \u00e7adrat. Gjenin vende me g\u00ebmusha dhe shtriheshin n\u00eb bar deri sa ngrysej. Hapnin libra, si \u201cP\u00ebr buk\u00ebn e goj\u00ebs\u201c t\u00eb Gorkit, q\u00eb nuk u lexua kurr\u00eb. Nj\u00eb dit\u00eb mbi kryet e tyre u shfaq\u00ebn befas tri gra me furka, si tri shtojzovalle.\u00a0 Nj\u00ebra prej tyre, ajo e mesit, pyeti:<\/p>\n<p>&#8211; A me Zogjin e par\u00eb jeni, or djelm?<\/p>\n<p>Djemt\u00eb u ngrit\u00ebn n\u00eb k\u00ebmb\u00eb dhe qesh\u00ebn.<\/p>\n<p>Astritit i kujtohej edhe shkolla e lart\u00eb, kur student\u00ebt merrnin pjes\u00eb n\u00eb st\u00ebrvitje e marshime t\u00eb lodhshme ushtarake larg Tiran\u00ebs. Nd\u00ebrsa shkrep\u00ebtinte rrufeja, n\u00eb shi e bresh\u00ebr, ata flinin n\u00ebn kamion\u00ebt ushtarak\u00eb, apo t\u00eb mbuluar keq me flet\u00eb plastmasi. N\u00eb Kaptin\u00ebn e Martaneshit, n\u00eb nj\u00eb pllaj\u00eb t\u00eb rrethuar me pisha e ahe t\u00eb lart\u00eb, ngrit\u00ebn \u00e7adrat. Edhe atje ai v\u00ebrejti aq qart\u00eb yjet e qiellit mbi mal. Dukeshin sikur preknin majat e drur\u00ebve. T\u00eb nes\u00ebrmen, si mbaroi st\u00ebrvitja, u largua me dy shok\u00eb nga fushimi, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb vendin p\u00ebrqark. Dol\u00ebn nga pylli dhe zbuluan nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb pafundme. Qafa, gryka e maja malesh, humbisnin larg n\u00eb mjegullnaj\u00ebn josh\u00ebse. Buz\u00eb nj\u00eb udhe kuajsh pan\u00eb nj\u00eb barak\u00eb, ngritur me trungje e d\u00ebrrasa. Te nj\u00eb tabel\u00eb e vjet\u00ebr, q\u00eb varej shtremb\u00ebr, lexuan: \u201cGrumbullim shitblerje\u201d. Hyn\u00eb brenda. Nj\u00eb burr\u00eb i parruar e thatim mb\u00ebshtetur mbi banak, sa i pa tre ushtar\u00ebt, drejtoi trupin.<\/p>\n<p>&#8211; Mir\u00eb se keni ardh\u00eb, hej burra! &#8211; u tha.<\/p>\n<p>&#8211; Mir\u00eb se t\u00eb gjejm\u00eb e t\u2019u ngjat\u00eb! &#8211;\u00a0 ia ktheu Astriti.<\/p>\n<p>T\u00eb tre hodh\u00ebn syt\u00eb rreth e rrotull, pastaj mbi shit\u00ebsin.<\/p>\n<p>&#8211; A ke biskota apo petulla? &#8230;<\/p>\n<p>&#8211; Besa, kurgjo s\u2019kam! &#8211; buz\u00ebqeshi shit\u00ebsi. &#8211; Ve\u00e7 kryp\u00eb p\u00ebr gjan\u00eb e gjall\u00eb! Ata t\u00eb \u00e7itetit m\u00eb kan\u00eb \u00e7it\u00eb prej liste.<\/p>\n<p>Djemt\u00eb v\u00ebshtruan nj\u00ebri &#8211; tjetrin e, pasi e nderuan si ushtarak\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, dol\u00ebn n\u00eb heshtje.<\/p>\n<p>Udh\u00ebs has\u00ebn tre burra t\u00eb dob\u00ebt e t\u00eb verdh\u00eb dyll\u00eb, me tre kuaj t\u00eb ngarkuar me dru. Askush prej tyre nuk ua ktheu syt\u00eb. Tek largoheshin, u ngjanin hijeve. Vet\u00ebm natyra\u00a0 e bukur ishte treguar bujare me ta, me drur\u00eb, uj\u00eb\u00a0 e aj\u00ebr t\u00eb past\u00ebr.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Astritin, nga nj\u00eb an\u00eb jeta e mundimshme, nga ana tjet\u00ebr burgu e kampi, e kishin m\u00ebsuar me v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb. Duke menduar, ai shqet\u00ebsohej p\u00ebr gjith\u00e7ka. \u00c7\u2019b\u00ebhej n\u00eb minier\u00eb? Me siguri, mungesa e tij kishte r\u00ebn\u00eb sy. Do t\u2019u qen\u00eb sulur automjeteve n\u00ebp\u00ebr xhade, duke k\u00ebrkuar let\u00ebr-njoftimet e udh\u00ebtar\u00ebve. Ndoshta do t\u00eb kishin pyetur edhe shokun e tij.\u00a0 Kur kujtoi motrat, pati nj\u00eb therje n\u00eb zem\u00ebr. Kaloi n\u00eb mendje gjith\u00eb rrug\u00ebn q\u00eb kishte l\u00ebn\u00eb prapa, qelin\u00eb, kanosjet e \u00e7irrjet, hetuesit, burgun dhe minier\u00ebn e frikshme.<\/p>\n<p>Her\u00ebt n\u00eb m\u00ebngjes, ajri qe i ftoht\u00eb, por i past\u00ebr e i qart\u00eb. Pasi largoi kujtimet, hapi hart\u00ebn brenda shkurreve dhe u njoh me vendin ku do t\u00eb kalonte, si dikur ushtar. Vendosi:<\/p>\n<p>\u201cDuhet t\u00eb dal\u00eb tek mali kundrejt me bor\u00eb shekullore, aty &#8211; k\u00ebtu mbuluar me shkurre. Kufiri kalon mbi t\u00eb. Atje nuk ka post\u00eb kufitare, ndoshta as roje me qen kufiri. Por, mbase edhe mund t\u00eb ket\u00eb, se do t\u00eb jet\u00eb dh\u00ebn\u00eb alarmi kudo. E, pra, duhet ta l\u00eb kalimin p\u00ebr nat\u00ebn von\u00eb, kur asnj\u00eb frym\u00eb e gjall\u00eb nuk l\u00ebviz.\u201d<\/p>\n<p>Po e ndjente veten si luft\u00ebtar lirie. P\u00ebr t\u00eb arritur deri atje, duhej t\u00eb ulej posht\u00eb me kujdes n\u00ebp\u00ebr terr, larg udh\u00ebve, sht\u00ebpive e staneve. Duheshin kap\u00ebrcyer disa p\u00ebrrenj, q\u00eb nuk ua dinte emrin. Priti err\u00ebsir\u00ebn dhe u nis. Yjet e ndihmuan t\u00eb ecte m\u00eb tej e t\u00eb mos binte n\u00eb ndonj\u00eb humner\u00eb. M\u00eb n\u00eb fund e kuptoi se kishte arritur n\u00eb pllaj\u00eb. Befas, shquajti nj\u00eb flakadan, q\u00eb l\u00ebvizte drejt tij. Ra p\u00ebr tok\u00eb n\u00ebn nj\u00eb shkurre. Ndaloi frym\u00ebmarrjen dhe shtr\u00ebngoi n\u00eb dor\u00eb nj\u00eb ka\u00e7avid\u00eb t\u00eb mpreht\u00eb. Kishte d\u00ebgjuar nga nj\u00eb i burgosur, banor i atyre an\u00ebve, se disa hap\u00ebsira t\u00eb shkreta t\u00eb kufirit ruheshin nga fshatar\u00eb vendas t\u00eb paguar. Flakadani, duke sajuar nj\u00eb hije t\u00eb gjat\u00eb, iu afrua dhe q\u00ebndroi pothuaj mbi kok\u00ebn e tij. Dukej sikur mendohej. Pastaj u largua shpejt e shpejt. Ai ndenji i shtrir\u00eb rreth nj\u00eb or\u00eb, hetoi me vesh, u zvarrit si n\u00eb zbor, u ngrit pak dhe eci me kujdes n\u00ebp\u00ebr tok\u00ebn rr\u00ebshqit\u00ebse n\u00eb drejtimin p\u00ebr ku qe nisur. Kur arriti buz\u00eb nj\u00eb tat\u00ebpjete, i ngjeshi mir\u00eb hapat mbi tok\u00eb.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Eci e eci pa ndaluar dhe n\u00eb t\u00eb zbardhur qe futur n\u00eb nj\u00eb pyll t\u00eb dendur, ndryshe nga toka e zhveshur q\u00eb kishte l\u00ebn\u00eb prapa. Eci sa u b\u00eb dit\u00eb me diell. N\u00eb disa trungje pa t\u00eb gdhendur disa emra sllav\u00eb. E ndjeu se e kishte kaluar kufirin. K\u00ebng\u00ebt e k\u00ebndez\u00ebve e njoftuan se ndodhej pran\u00eb nj\u00eb fshati. D\u00ebgjoi me v\u00ebmendje z\u00ebra, t\u00eb folura shqip. T\u00eb binte n\u00eb dor\u00eb njer\u00ebzish t\u00eb mir\u00eb,\u00a0 ishte nj\u00eb fat i madh. N\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb pa nj\u00eb fshatar me kazm\u00eb e lopat\u00eb, q\u00eb mbushte gropat me zhavor. N\u00eb \u00e7ast e h\u00ebngri dyshimi: \u201cPo sikur ky t\u00eb jet\u00eb mik me kufitar\u00ebt shqiptar\u00eb?\u201d\u00a0 Mori zem\u00ebr e i tha:<\/p>\n<p>&#8211; Tungjatjeta, or mik! Puna e mbar\u00eb!<\/p>\n<p>Fshatari ndali pun\u00ebn dhe e v\u00ebshtroi djaloshin e lodhur.\u00a0 Mjekra e parruar,\u00a0 m\u00ebnyra si fliste, tregonin se kishte b\u00ebr\u00eb udh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Mbar\u00eb pa\u00e7! Nga vjen k\u00ebshtu?<\/p>\n<p>&#8211; Nga Shqip\u00ebria.<\/p>\n<p>&#8211; Ke ikur?<\/p>\n<p>&#8211; Po, besa! Si\u00e7 m\u00eb sheh! Kam disa dit\u00eb q\u00eb udh\u00ebtoj. Jam i lodhur dhe i pangr\u00ebn\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; E shoh! Urdh\u00ebro n\u00eb sht\u00ebpi!<\/p>\n<p>Astriti u qet\u00ebsua, kur kujtoi se n\u00eb ato fshatra shum\u00eb vet\u00eb ishin pritur me bujari. Shqiptar\u00ebt e Maqedonis\u00eb e dinin se \u00e7\u2019ndodhte n\u00eb atdheun am\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb duket shp\u00ebtova nga e keqja m\u00eb e madhe!\u201d &#8211; mendoi.<\/p>\n<p>Pas post\u00ebs, do t\u00eb binte n\u00eb duart e oficer\u00ebve maqedonas, apo serb\u00eb? Tashm\u00eb ishte n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb nj\u00eb i huaj, i arratisur e i panjohur. \u00c7do gj\u00eb mund t\u00eb ndodhte. Af\u00ebr Strug\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb zyr\u00eb e mor\u00ebn n\u00eb pyetje pes\u00eb oficer\u00eb maqedonas, nd\u00ebr ta nj\u00eb civil slloven. Gjuh\u00ebn shqipe e njihnin t\u00eb gjith\u00eb p\u00ebr bukuri. Pyetjet u b\u00ebn\u00eb pa p\u00ebrkthyes. Megjithat\u00eb, \u00e7far\u00eb t\u2019u thoshte oficer\u00ebve kureshtar\u00eb nj\u00eb m\u00ebsues, her\u00eb i harruar thell\u00eb n\u00eb male, her\u00eb i burgosur e s\u00eb fundi i internuar n\u00eb minier\u00eb? Slloveni u befasua, kur mori vesh sesi ai shqiptar i ri me shkoll\u00eb t\u00eb lart\u00eb, pati vuajtur aq shum\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb poezive romantike.<\/p>\n<p>&#8211; Pas disa jav\u00ebsh, do t\u00eb shkojm\u00eb bashk\u00eb n\u00eb kampin e refugjat\u00ebve shqiptar\u00eb n\u00eb rrethinat e Lubjan\u00ebs! &#8211; i tha<\/p>\n<p>Astritit iu desh t\u00eb priste edhe nj\u00eb muaj af\u00ebr Ohrit, pastaj udh\u00ebtoi drejt kampit. Atje, pas dy jav\u00ebsh, mb\u00ebrriti p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i konsullat\u00ebs italiane. Atij n\u00ebpun\u00ebsi fisnik me pamje t\u00eb qeshur, i tregoi t\u00eb vetmet dokumente q\u00eb kishte, let\u00ebr-njoftimin dhe fotografin\u00eb e Forestit.<\/p>\n<p>&#8211; Ky k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb oficer italian i luft\u00ebs. Ja, emri dhe adresa! &#8211; i tha.<\/p>\n<p>Pasi ndenji dy muaj n\u00eb kamp, nj\u00eb autobus blu erdhi dhe mori tridhjet\u00eb vet\u00eb, nd\u00ebrmjet tyre edhe Astritin. Kur trari vija-vija i kufirit u ul pas shpine, do t\u00eb thoshte se kishin kaluar n\u00eb bot\u00ebn e lir\u00eb. Mori frym\u00eb i leht\u00ebsuar, pas aq tronditjesh shpirt\u00ebrore e fizike, si t\u00eb kishte dal\u00eb nga thell\u00ebsia e ferrit.<\/p>\n<p>***<\/p>\n<p>Udh\u00ebtim i k\u00ebndsh\u00ebm p\u00ebrmes fshatrave dhe n\u00eb rrug\u00ebt e asfaltuara t\u00eb Triestes. Autobusi frenoi para nj\u00eb hoteli t\u00eb bardh\u00eb gjasht\u00ebkat\u00ebsh me emrin Kontinental. Nd\u00ebrsa po pinte kafen, vuri re kamerierin, q\u00eb po shoq\u00ebronte drejt tij nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb hijshme bionde, nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb gjat\u00eb me pak mustaqe dhe shoferin e tyre, nj\u00eb burr\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb me kapele. Ata kishin pyetur p\u00ebr t\u00eb. Me ta takuar, i treguan nj\u00eb zotni pak t\u00eb hequr, t\u00eb veshur thjesht, por past\u00ebr, ulur pran\u00eb dritares&#8230;<\/p>\n<p>Shoferi mbylli me kujdes dyert e vetur\u00ebs \u201cFerrari\u201d, ku kishin z\u00ebn\u00eb vend tre vet\u00eb. Makina elegante u shk\u00ebput pa zhurm\u00eb nga vendi dhe u largua nga qendra e qytetit.<\/p>\n<p>Astrit Drini u zgjua nga drita e m\u00ebngjesit n\u00eb nj\u00eb vil\u00eb t\u00eb rrethinave t\u00eb Triestes. U la, u vesh mir\u00eb e bukur, doli n\u00eb paradhom\u00eb, u ul n\u00eb kolltuk dhe ra n\u00eb mendime. Dje e kishte pritur plaku i sht\u00ebpis\u00eb Pepino Foresti. N\u00eb lirim ai pati dal\u00eb me grad\u00ebn gjeneral, pasi kishte sh\u00ebrbyer n\u00eb qeverin\u00eb e De Gasperit, si edhe n\u00eb disa qeveri q\u00eb erdh\u00ebn m\u00eb pas. Qen\u00eb p\u00ebrqafuar si miq t\u00eb vjet\u00ebr dhe kishin biseduar gjat\u00eb.<\/p>\n<p>&#8211; Ja, \u00e7\u2019vler\u00eb ka fotografia e viteve t\u00eb shkuar! &#8211; kishte th\u00ebn\u00eb Foresti. &#8211; Kur ma treguan, th\u00ebrrita nga habia dhe g\u00ebzimi. M\u00eb vjen keq, shum\u00eb keq, q\u00eb nuk do ta takoj kurr\u00eb baban\u00eb tuaj, at\u00eb njeri t\u00eb mir\u00eb, q\u00eb m\u00eb shp\u00ebtoi jet\u00ebn. Me sa shoh, ju i ngjani nga syt\u00eb dhe balli.<\/p>\n<p>Tani, nd\u00ebrsa dera po hapej ngadal\u00eb, Astriti d\u00ebgjoi p\u00ebrshendetjen e njer\u00ebzishme, q\u00eb ve\u00e7 n\u00ebp\u00ebr filma e pati d\u00ebgjuar:<\/p>\n<p>&#8211; Buonxhiorno, xhiovanoto!\u00a0 Avete dormito trankuilo? *<\/p>\n<p>Djali u ngrit menj\u00ebher\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb para plakut t\u00eb\u00a0 thinjur.<\/p>\n<p>&#8211; Buonxhiorno, xhenerale! Sono feli\u00e7isimo ke \u00e7i trovo sano e salvo kui, nela vostra amikevole kaza.**<\/p>\n<p>&#8211; Gracie!<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb sherbyesja u solli kafet\u00eb. Me filxhanin e bardh\u00eb n\u00eb dor\u00eb Foresti vijoi:<\/p>\n<p>&#8211; Sinjor Drini! Mendoj se ju k\u00ebt\u00eb vit duhet t\u00eb b\u00ebni nj\u00eb kurs n\u00eb Milano, p\u00ebr zot\u00ebrimin e italishtes. Vitin e ardhsh\u00ebm do t\u00eb studioni p\u00ebr let\u00ebrsi n\u00eb Rimini. Pasi t\u00eb merrni diplom\u00ebn, do t\u00eb jepni gjuh\u00ebn e let\u00ebrsin\u00eb shqipe n\u00eb shkollat tona. T\u00eb mirat e tjera vijn\u00eb m\u00eb pas.<\/p>\n<p>Astriti d\u00ebgjonte e fal\u00ebnderonte Zotin dhe njeriun e sht\u00ebpis\u00eb. Fjal\u00ebt i ishin prer\u00eb. Ai, ndon\u00ebse kishte p\u00ebrballuar e duruar aq prap\u00ebsi, tani para plakut t\u00eb thinjur, por burr\u00ebror, dukej si f\u00ebmij\u00eb. Kishte lot nd\u00ebr sy&#8230;<\/p>\n<p>Gjat\u00eb studimeve nisi ta digjte malli p\u00ebr njer\u00ebzit e dashur n\u00eb atdhe, p\u00ebr ata q\u00eb vuanin e vriteshin n\u00ebp\u00ebr kampe.<\/p>\n<p>Pasi u diplomua, n\u00eb dit\u00eb t\u00eb ve\u00e7anta u jepte student\u00ebve arb\u00ebresh\u00eb e italian\u00eb, t\u00eb lexonin n\u00eb shqip poezin\u00eb e burgut:<\/p>\n<p>O ti, o Or\u00eb e malit, pse rri k\u00ebqyr m\u00eb kot?<br \/>\nRrudh ballin e menduar, e n\u2019faqe t\u00eb rrjedhin lot!<\/p>\n<p>Po pse i prane k\u00ebng\u00ebt, moj shtojzovalle e bukur,<br \/>\nmes drur\u00ebsh e hutuar, e heshtur e p\u00ebrhumbur?<\/p>\n<p>O shqipe e lir\u00eb mbi kep, me syt\u00eb e turbulluar,<br \/>\nprej sqepit vrer t\u00eb del nga ankth i p\u00ebrv\u00ebluar!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Agim Xh. Deshnica -Tregim- Ngjyrimet e vjesht\u00ebs shtriheshin n\u00eb ult\u00ebsira, ashtu si mjegullat e larg\u00ebta zbardhnin p\u00ebrgjat\u00eb kreshtash e n\u00eb maja malesh. Ishin koh\u00eb t\u00eb turbullta me lajme t\u00eb frikshme. Veriu i Shqip\u00ebris\u00eb, i d\u00ebgjuar n\u00eb Europ\u00eb p\u00ebr bukurin\u00eb e madh\u00ebshtin\u00eb e bjeshk\u00ebve, ngjante midis reve me nj\u00eb burg graniti, ku rapsod\u00ebt u binin lahutave &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":72688,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[134],"tags":[],"class_list":["post-73006","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-news"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73006","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=73006"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/73006\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/72688"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=73006"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=73006"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=73006"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}