{"id":84136,"date":"2024-07-11T08:59:22","date_gmt":"2024-07-11T08:59:22","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=84136"},"modified":"2024-07-11T08:59:22","modified_gmt":"2024-07-11T08:59:22","slug":"poezia-e-vdekjes-si-nje-hymn-per-jeten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/07\/11\/poezia-e-vdekjes-si-nje-hymn-per-jeten\/","title":{"rendered":"Poezia e vdekjes si nj\u00eb hymn p\u00ebr jet\u00ebn"},"content":{"rendered":"

Nga Timo M\u00ebrkuri<\/strong><\/p>\n

Rr\u00ebnj\u00ebt e poezis\u00eb \u201cVdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb\u201d t\u00eb Sadik Bejkos duhet ti k\u00ebrkojm\u00eb n\u00eb Festivalin e XI t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb Radio Televizion, mbajtur n\u00eb datat 22, 23 dhe 24 dhjetor t\u00eb vitit 1972, n\u00eb Teatrin e Operas dhe Baletit, ku poeti Bejko ishte pjesmarr\u00ebs me tri tekste k\u00ebng\u00ebsh. Se \u00e7far\u00eb furtune ra mbi k\u00ebt\u00eb festival, e dim\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, por n\u00eb lidhje me Bejkon vlen t\u00eb themi se kritika ndaj teksteve t\u00eb tij t\u00eb k\u00ebng\u00ebve u shtri dhe te v\u00ebllimi poetik \u201cRr\u00ebnj\u00ebt\u201d (1972), i cili u vu n\u00eb indeksin e librave t\u00eb ndaluar, duke i hequr autorit t\u00eb drejt\u00ebn e botimit, mas\u00eb q\u00eb u zbatua deri n\u00eb vitin 1982 nd\u00ebrsa p\u00ebr at\u00eb vet\u00eb mirret vendimi p\u00ebr ta \u00e7uar n\u00eb minier\u00ebn e Memaliajt, p\u00ebr \u201cedukim n\u00ebp\u00ebrmjet pun\u00ebs, pran\u00eb klas\u00ebs puntore\u201d. Me sh\u00ebnimin absurd n\u00eb librez\u00ebn e pun\u00ebs: \u201ctrasferohet\u201d, shoq\u00ebruar me porosin\u00eb orgurzez\u00eb : \u2019Ule kok\u00ebn e puno ku t\u00eb d\u00ebrgon Partia\u201d poeti i pushuar nga puna n\u00eb RTSH n\u00eb dhjetor 1973 niset drejt minier\u00ebs s\u00eb Memaliajt n\u00eb janar 1974. Un\u00eb ju them se: shum\u00eb m\u00eb leht\u00eb e kan\u00eb patur Odisea dhe Orfeu t\u00eb hynin n\u00eb bot\u00ebn e n\u00ebndheshme se sa poeti n\u00eb k\u00ebt\u00eb minier\u00eb ( t\u00eb n\u00ebdheshme) qymyrguri, ku \u00e7do gj\u00eb nxinte, jo vet\u00ebm si pasoj\u00eb e pluhurit t\u00eb qymyrit por edhe e porosive \u201cnga lart\u201d q\u00eb i detyronte njer\u00ebzit t\u2019i shmangeshin jo vet\u00ebm takimit fizik, por edhe shk\u00ebmbimit t\u00eb shikimeve n\u00eb rrug\u00eb.
\nI-Poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Sadik Bejkos reflekton nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb err\u00ebt t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij dhe nj\u00eb p\u00ebrballje t\u00eb ashp\u00ebr me dilemat ekzistenciale t\u00eb njeriut n\u00ebn sforcimin e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00eb. Kjo poezi, e shkruar n\u00eb vitin 1975 gjat\u00eb koh\u00ebs kur Bejko ishte i detyruar t\u00eb punonte n\u00eb minier\u00ebn e Memaliajt, ndri\u00e7on me bukurin\u00eb e saj unike p\u00ebrmes nj\u00eb peizazhi poetik q\u00eb shfaqet n\u00eb nj\u00eb ambient t\u00eb zymt\u00eb dhe t\u00eb err\u00ebt.
\nJan\u00eb vargjet e strof\u00ebs s\u00eb par\u00eb:”Njeri n\u00eb shenjest\u00ebr, mbyllur n\u00eb rreth,\u201d q\u00eb e paraqesin poetin si nj\u00eb njeri tabel\u00eb qitjeje, ku presioni, k\u00ebrc\u00ebnimi dhe mund\u00ebsia e goditjeve ishte e vazhdueshme dhe vargu: \u201cFytit t\u00eb zgjidhet e t\u00eb mblidhet nj\u00eb lak\u201d q\u00eb ka dy an\u00eb, presioni Iijasht\u00ebm q\u00eb i tund litarin para syve (ule kok\u00ebn dhe puno) dhe ankthi q\u00eb t\u00eb merr frym\u00ebn nga brenda. Ky varg metaforik shfaq m\u00eb s\u00eb miri situat\u00ebn dhe gj\u00ebndjen q\u00eb shfaqet te vargjet e: “Hidhesh me p\u00ebrbuzje n\u00eb gjakosje e gjymtim\/Rrezikun prek me duar, i thua: hajde.” t\u00eb cilat tregojn\u00eb nj\u00eb situat\u00eb d\u00ebshp\u00ebruese q\u00eb reflektohet te vargjet:”Jepi: zgjidhe dilem\u00ebn p\u00ebr vdekjet e tua:\/T\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb shpirt, a t\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb gjak?”. Ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb e re \u00ebsht\u00eb fakti se poeti \u00ebsht\u00eb i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm se diktatura k\u00ebrkon vdekjen e shpirtit t\u00eb tij poetik, nuk i kushton r\u00ebnd\u00ebsi vdekjes s\u00eb e nj\u00ebriut dhe k\u00ebt\u00eb zgjedhje ja ngarkon poetit, si alibi e pafajsis\u00eb shtet\u00ebrore. Kjo zgjedhje p\u00ebrfaq\u00ebson presionin e jasht\u00ebzakonsh\u00ebm q\u00eb poeti ndjen dhe dilemat e tij ekzistenciale, ku vdekja shpirt\u00ebrore n\u00ebnkupton humbjen e shpres\u00ebs, moralit dhe integritetit, nd\u00ebrsa vdekja fizike vjen si rezultat i pun\u00ebs s\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe kushteve t\u00eb r\u00ebnda n\u00eb minier\u00eb.
\nSi rrufe shkrepin vargjet:”\u00c7\u2019rrebelim i keq ky ndaj vetes, ndaj gjakut tend\/ Njeri rrug\u00ebhumbur pa shteg, pa maj\u00eb.” t\u00eb cilat shprehin rebelimin e brendsh\u00ebm dhe luft\u00ebn e vazhdueshme shpirt\u00ebrore dhe situat\u00ebs s\u00eb tij. Ai ndjen se \u00ebsht\u00eb i vetmuar, i humbur, pa rrug\u00ebdalje, pa shp\u00ebtim, pa nj\u00eb perspektiv\u00eb t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen n\u00eb k\u00ebt\u00eb qytet t\u00eb vog\u00ebl ku: “Njer\u00ebzit e qytetit nga ti largohen si prej shtriganit,\/si nga qyteti i r\u00ebn\u00eb n\u00ebn murtaj\u00eb.”, por dhe ai nj\u00ebkoh\u00ebsisht i shmang njer\u00ebzit, p\u00ebr ti mbrojtur ata apo p\u00ebr tu mbrojtur prej tyre, sepse: \u201cK\u00ebdo t\u00eb afrohet e sheh si prang\u00eb, a si lak\u201d. Rri e lexon i trishtuar vargjet:”Apo t\u00eb tremb vdekja tjet\u00ebr q\u00eb t\u00eb ndjek pa z\u00eb?\u201dq\u00eb shoq\u00ebrohet me dilem\u00ebn ekzistenciale:\u201dVall\u00eb dy vdekje, dy gremina ke p\u00ebrball\u00eb,\/Apo nj\u00eb \u00ebsht\u00eb vdekja, vet\u00ebm nj\u00eb?” ku thekson iden\u00eb se, pavar\u00ebsisht m\u00ebnyr\u00ebs se si ndodh, vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb e unifikuar e dhimbjes dhe humbjes. N\u00eb thelb, poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Sadik Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb testament i fuqish\u00ebm i rezistenc\u00ebs dhe forc\u00ebs shpirt\u00ebrore p\u00ebrball\u00eb kushteve ekstreme t\u00eb imponuara nga diktatura..<\/p>\n

II-Poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Sadik Bejko-s ka qasje me rrymat e ekzistencializmit dhe realizmit t\u00eb err\u00ebt, pse trajton temat e jet\u00ebs, vdekjes, izolimit dhe absurdit n\u00eb ekzistenc\u00ebn njer\u00ebzore. K\u00ebto rryma artistike dhe filozofike shprehin p\u00ebrvojat e vuajtjes dhe dilemave ekzistenciale t\u00eb individit n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb pashpres\u00eb.
\nEkzistencializmi, nj\u00eb rrym\u00eb filozofike dhe letrare, p\u00ebrqendrohet n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn individuale t\u00eb liris\u00eb, zgjedhjes dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb shihet e shfaqet si absurde, pa kuptim t\u00eb paracaktuar.Poezia e Bejkos reflekton dilemat ekzistenciale, duke ilustruar p\u00ebrballjen e individit me vdekjen dhe izolimin. Nj\u00eb pasazh i till\u00eb \u00ebsht\u00eb “Vdekjen n\u00eb shpirt, a vdekjen n\u00eb gjak,” ku tregohet p\u00ebrballja e individit me dy lloje t\u00eb vdekjeve, duke theksuar prov\u00ebn e zgjedhjes s\u00eb tij midis vdekjes shpirt\u00ebrore dhe asaj fizike. Ndjenja e izolimit dhe stigmatizimit \u00ebsht\u00eb paraqitur n\u00eb vargjet “Njer\u00ebzit e qytetit nga ti largohen si prej shtriganit, si nga qyteti i r\u00ebn\u00eb n\u00ebn murtaj\u00eb,” duke trajtuar absurditetin e ekzistenc\u00ebs shoq\u00ebrore.
\nRealizmi i err\u00ebt, si nj\u00eb rrym\u00eb letrare q\u00eb shfaq realitetin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr dhe t\u00eb paidealizuar, p\u00ebrqendrohet n\u00eb temat e dhimbjes, vuajtjes dhe t\u00eb keqes n\u00eb bot\u00eb. Poezia e Bejkos pasqyron k\u00ebt\u00eb rrym\u00eb n\u00eb paraqitjen realiste t\u00eb kushteve t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00eb dhe dilemave morale t\u00eb individit. Pasazhi “Zbret n\u00eb minier\u00eb n\u00ebn pesh\u00eb terri, N\u00eb ujin e zi, llurb\u00eb, djers\u00eb e ankth,” shfaq realitetin e ashp\u00ebr t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00eb, duke p\u00ebrdorur nj\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe t\u00eb paidealizuar p\u00ebr t\u00eb treguar vuajtjen dhe dhimbjen fizike (jo vet\u00ebm t\u00eb poetit). Rebelimi ndaj kushteve t\u00eb v\u00ebshtira \u00ebsht\u00eb shprehur n\u00eb vargjet “Hidhesh me p\u00ebrbuzje n\u00eb gjakosje e gjymtim \/Rrezikun prek me duar , i thua: hajde,” duke ilustruar p\u00ebrballjen e individit me dhimbjen dhe rrezikun, nj\u00eb tem\u00eb e zakonshme n\u00eb realizmin e err\u00ebt.<\/p>\n

III-Poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e fuqishme e vuajtjeve t\u00eb poet\u00ebve dhe intelektual\u00ebve q\u00eb guxuan t\u00eb sfidojn\u00eb kufizimet e realizmit socialist n\u00eb Shqip\u00ebri gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb regjimit komunist, i cili impononte nj\u00eb ideologji t\u00eb ngurt\u00eb dhe kontroll mbi artin e let\u00ebrsin\u00eb, duke k\u00ebrkuar q\u00eb poet\u00ebt t\u00eb pasqyronin dhe promovonin parimet e soc.-realizmit, ndryshe kalvari i vuajtjeve do ishte m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb se ai i Golgothas\u00eb. Vargu metaforik:”Njeri n\u00eb shenjest\u00ebr, mbyllur n\u00eb rreth,” p\u00ebrfaq\u00ebson poetin dhe intelektualin q\u00eb \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00ebn mbik\u00ebqyrje dhe izolim p\u00ebr shkak t\u00eb mendimeve dhe krijimeve t\u00eb tij dhe paraqet nj\u00ebkoh\u00ebsisht presionin dhe k\u00ebrc\u00ebnimin q\u00eb ndjen individi kur guxon t\u00eb kaloj\u00eb kufijt\u00eb e realizmit socialist dhe q\u00eb shpesh vihet para dilem\u00ebs ekzistenciale:” T\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb shpirt, a t\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb gjak?” sepse t\u00eb jetosh n\u00eb izolimin dhe stigmatizimin e dyfisht\u00eb: “Njer\u00ebzit e qytetit nga ti largohen si prej shtriganit,\u201d dhe : \u201cK\u00ebdo t\u00eb afrohet e sheh si prang\u00eb, a si lak\u201d do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb jetosh frik\u00ebn, ankthin dhe jo jet\u00ebn.Poet\u00ebt dhe intelektual\u00ebt q\u00eb guxuan t\u00eb thyenin kufizimet ideologjike t\u00eb realizmit socialist realisht u stigmatizuan dhe u izoluan nga shoq\u00ebria, nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kjo me t\u00eb cil\u00ebn shteti demonstronte pasojat e mosbindjes, q\u00eb p\u00ebrdorej edhe p\u00ebr t\u00eb frik\u00ebsuar t\u00eb tjer\u00ebt q\u00eb mund t\u00eb mendonin t\u00eb sfidonin regjimin. Izolimi \u00ebsht\u00eb sikur t\u00eb jesh z\u00ebn\u00eb posht\u00eb g\u00ebrmadhave nga ndonj\u00eb t\u00ebrmet dhe: \u201c I vet\u00ebm n\u00eb gremin\u00ebn m\u00eb t\u00eb thell\u00eb ke r\u00ebn\u00eb\/ me nat\u00ebn n\u00eb sy, me shk\u00ebmbin n\u00eb bark\u201d. Vargu\u201d “Zbret n\u00eb minier\u00eb n\u00ebn pesh\u00eb terri, \/N\u00eb ujin e zi, llurb\u00eb, djers\u00eb e ankth.” paraqet mjedisin e r\u00ebnd\u00eb dhe t\u00eb zymt\u00eb t\u00eb minier\u00ebs, duke treguar pesh\u00ebn e territ dhe kushtet e v\u00ebshtira t\u00eb pun\u00ebs ku punon nj\u00eb intelektual i nivelit t\u00eb lart\u00eb dhe mbi t\u00eb gjitha nj\u00eb poet, q\u00eb, me gjith\u00eb d\u00ebshir\u00ebn e tij t\u00eb mir\u00eb, nuk gjen dot nj\u00eb element t\u00eb \u201cbardh\u00eb\u201d poetik. Lodhja, vuajtjet dhe presioni psikologjik q\u00eb shprehet te vargjet: \u201cHidhesh me p\u00ebrbuzje n\u00eb gjakosje e gjymtim,\/ Rrezikun prek me duar, i thua: hajde.” e \u00e7ojn\u00eb poetin gjer n\u00eb skajin e fundit t\u00eb vuajtjeve t\u00eb tij.<\/p>\n

IV-Poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Sadik Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i fuqish\u00ebm rezistence ndaj dhun\u00ebs s\u00eb regjimit monist, i cili k\u00ebrkonte t\u00eb mposhtte frym\u00ebn e liris\u00eb dhe krijimtaris\u00eb. Edhe pse poeti u d\u00ebnua t\u00eb punonte n\u00eb minier\u00ebn e Memaliajt, nj\u00eb vend q\u00eb mund t\u00eb pikturohet si ferr p\u00ebr shkak t\u00eb kushteve t\u00eb tmerrshme, Bejko gjeti forc\u00ebn p\u00ebr t\u00eb shkruar k\u00ebt\u00eb poezi, duke treguar se shpirtin krijues nuk mund ta mposhtte as err\u00ebsira m\u00eb e thell\u00eb. Kjo aft\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb shnd\u00ebrruar nj\u00eb ambient t\u00eb zymt\u00eb dhe t\u00eb err\u00ebt n\u00eb nj\u00eb peizazh poetik tregon talentin e madh t\u00eb tij si poet dhe forc\u00ebn morale p\u00ebr ti rrezistuar dhun\u00ebs moniste t\u00eb prishjes s\u00eb vizionit t\u00eb tij poetik. T\u00eb kuptojm\u00eb nj\u00eb gj\u00eb:vet\u00eb mbajtja e Festivalit t\u00eb XI n\u00eb Radio Televizion n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte nj\u00eb kryengritje kund\u00ebr soc.-realizmit dhe ideollogjis\u00eb s\u00eb partis\u00eb shtet, e cila ndon\u00ebse u shtyp, arriti t\u00eb mbillte far\u00ebn e kund\u00ebrshtimit dhe ti tregonte popullit se matan\u00eb dritares s\u00eb palar\u00eb t\u00eb soc.-realizmit ishte nj\u00eb bot\u00eb e bukur dhe e lir\u00eb. Fakti q\u00eb Bejko ishte pjesmarr\u00ebs me tre tekste k\u00ebng\u00ebsh n\u00eb k\u00ebt\u00eb festival \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vler\u00eb njer\u00ebzore (dhe artistike) e tij. Dilema ekzistenciale q\u00eb ju imponua: “Jepi: zgjidhe dilem\u00ebn p\u00ebr vdekjet e tua:\/T\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb shpirt, a t\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb gjak?” e cila paraqet presionin ekstrem p\u00ebr t\u00eb zgjedhur midis n\u00ebnshtrimit (vdekja shpirt\u00ebrore) dhe p\u00ebrballimit t\u00eb dhun\u00ebs fizike (vdekja n\u00eb gjak) dhe fakti q\u00eb poeti zgjedh t\u00eb mos dor\u00ebzohet shpirt\u00ebrisht,(vet\u00eb kjo poezi \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e mir\u00eb) tregon q\u00ebndrimin e tij t\u00eb fort\u00eb dhe t\u00eb pamposhtur p\u00ebrball\u00eb represionit. Poeti refuzon t\u00eb dor\u00ebzohet, ai p\u00ebrballet me vuajtjet me nj\u00eb q\u00ebndrim rebel dhe t\u00eb pamposhtur dhe pik\u00ebrisht kjo p\u00ebrballje simbolizon forc\u00ebn dhe q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e shpirtit krijues q\u00eb nuk mund t\u00eb mposhtet nga dhuna fizike apo psikologjike e shtetit, q\u00eb shfaqet n\u00eb form\u00ebn e izolimit dhe stigmatizimit n\u00eb poezi. Ndaj mendoj se kemi t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb themi se poezia e tij shnd\u00ebrrohet n\u00eb nj\u00eb testament t\u00eb forc\u00ebs shpirt\u00ebrore dhe rezistenc\u00ebs s\u00eb njeriut p\u00ebrball\u00eb dhun\u00ebs s\u00eb monizmit dhe vuajtjeve q\u00eb ai sillte n\u00eb jet\u00ebn e poet\u00ebve q\u00eb rebeloheshin paq\u00ebsisht, duke plot\u00ebsuar njohurit\u00eb e lexuesit p\u00ebr nj\u00eb realitet t\u00eb fshehur dhe p\u00ebr t\u00eb treguar se si n\u00eb mes t\u00eb mjerimit dhe sforcimit ekziston nj\u00eb drit\u00eb dhe shpres\u00eb q\u00eb na tregon rrug\u00ebn e liris\u00eb.<\/p>\n

V- Poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” e Sadik Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e forc\u00ebs dhe pampo-shtshm\u00ebris\u00eb s\u00eb artit p\u00ebrball\u00eb dhun\u00ebs diktatoriale. Pavar\u00ebsisht presionit dhe shtypjes, Bejko gjen forc\u00eb dhe frym\u00ebzim p\u00ebr t\u00eb krijuar art q\u00eb ndri\u00e7on edhe n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb minier\u00ebs. P\u00ebrmes gjuh\u00ebs s\u00eb pasur dhe figurative, Bejko arrin t\u00eb shnd\u00ebrroj\u00eb minier\u00ebn e err\u00ebt t\u00eb Memaliajt n\u00eb nj\u00eb peizazh poetik q\u00eb ndri\u00e7on me bukurin\u00eb dhe drit\u00ebn e tij unike, duke shfaqur aft\u00ebsin\u00eb e tij p\u00ebr t\u00eb gjetur shpres\u00eb edhe n\u00eb momentet m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, dudke e shndruar p\u00ebrvoj\u00ebn e tij t\u00eb dhimbshme n\u00eb nj\u00eb testament t\u00eb rezistenc\u00ebs shpirt\u00ebrore dhe intelektuale, duke d\u00ebshmuar se arti dhe poeti kan\u00eb fuqi t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb mbijetuar dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb shpirtin e liris\u00eb dhe n\u00eb kushte m\u00eb t\u00eb err\u00ebta. Ky testament \u00ebsht\u00eb i dalluesh\u00ebm kryesisht n\u00ebp\u00ebrmjet forc\u00ebs dhe drit\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre figurave artistike q\u00eb jan\u00eb sinjale jete dhe rezistence poetike n\u00eb moniz\u00ebm. Duke par\u00eb figurat artistike me v\u00ebm\u00ebndje v\u00ebrejm\u00eb se:<\/p>\n

Simbolet:”Njeri n\u00eb shenjest\u00ebr, mbyllur n\u00eb rreth” – p\u00ebrfaq\u00ebson poetin si nj\u00eb viktim\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb shtypjes dhe persekutimit, si nj\u00eb tabel\u00eb qitjeje, objektiv i sulmeve t\u00eb vazhdueshme dhe t\u00eb q\u00ebllimshme t\u00eb regjimit.
\n“Pa drit\u00eb n\u00eb sy, me shk\u00ebmbin n\u00eb bark” simbolizon shkall\u00ebn e vuajtjes dhe munges\u00ebn e shpres\u00ebs n\u00eb gjendjen e tij, ku \u201cshk\u00ebmbi n\u00eb bark\u201d p\u00ebrfaq\u00ebson barr\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb vuajtjes dhe d\u00ebshp\u00ebrimit.<\/p>\n

Vargu:”si nga qyteti i r\u00ebn\u00eb n\u00ebn murtaj\u00eb” \u2013simbolizon izolimin dhe stigmatizimin q\u00eb poeti p\u00ebrjeton, izolim jo vet\u00ebm fizik, por edhe shoq\u00ebror, duke e b\u00ebr\u00eb at\u00eb t\u00eb ndjehet si nj\u00eb i huaj n\u00eb mes t\u00eb bashk\u00ebqytetar\u00ebve t\u00eb tij.<\/p>\n

Metaforat:”Fytit t\u00eb zgjidhet e t\u00eb mblidhet nj\u00eb lak” shfaq k\u00ebrc\u00ebnimin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb dhun\u00ebs dhe kontrollit mbi jet\u00ebn e individit, duke ilustruar ndjenj\u00ebn nj\u00eb presioni t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb.
\nTe:”pesh\u00eb terri” metafora tregon barr\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb t\u00eb vuajtjes dhe d\u00ebshp\u00ebrimit q\u00eb poeti ndien n\u00eb minier\u00eb. Terri \u00ebsht\u00eb nj\u00eb simbol i err\u00ebsir\u00ebs s\u00eb brendshme dhe t\u00eb jashtme q\u00eb e rrethon.<\/p>\n

Vargu:”Hidhesh me p\u00ebrbuzje n\u00eb gjakosje e gjymtim” ilustron vendosm\u00ebrin\u00eb e poetit p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar dhun\u00ebn fizike me nj\u00eb q\u00ebndrim sfidues dhe p\u00ebrbuz\u00ebs. Ky akt rebelimi dhe sfide ndaj vetes dhe dhun\u00ebs q\u00eb i imponohet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e forc\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb brendshme.<\/p>\n

Personifikimet:”Rrezikun prek me duar, i thua: hajde” ku rreziku \u00ebsht\u00eb personifikuar si nj\u00eb entitet i gjall\u00eb q\u00eb poeti e sfidon dhe e p\u00ebrballon direkt shpreh guximin dhe vendosm\u00ebrin\u00eb e tij p\u00ebrball\u00eb rrezikut, e cila n\u00eb vetvete \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt rezistence dhe rebelimi kund\u00ebr shtypjes.<\/p>\n

Te vargu: “T\u00eb tremb vdekja tjet\u00ebr q\u00eb t\u00eb ndjek pa z\u00eb?” vdekja \u00ebsht\u00eb personifikuar si nj\u00eb entitet q\u00eb ndjek poetin pa pushim, duke sugjeruar frik\u00ebn e heshtur dhe t\u00eb pand\u00ebr-prer\u00eb q\u00eb ai p\u00ebrjeton.<\/p>\n

Imazhet:”N\u00eb ujin e zi, llurb\u00eb, djers\u00eb e ankth” shfaqin ndotjen dhe degradimin si dhe kushtet e r\u00ebnda t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb minier\u00eb, duke treguar nj\u00eb mjedis t\u00eb mjeruesh\u00ebm.<\/p>\n

Te vargu: “Njeri rrug\u00ebhumbur pa shteg, pa maj\u00eb” poeti shfaqet si nj\u00eb individ i humbur dhe pa drejtim n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb err\u00ebt dhe pa shpres\u00eb. Ky imazh p\u00ebrforcon ndjenj\u00ebn e izolimit dhe t\u00eb qenit n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb pa dalje.
\nVe\u00e7 sa m\u00eb sip\u00ebr vlen t\u00eb theksojm\u00eb se poezia \u201cVdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb\u201d e Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poezi moderne por q\u00eb p\u00ebrdor suksessh\u00ebm si nj\u00eb sfond poetik edhe element t\u00eb tradicionalitetit poetik, si: Elementet e natyr\u00ebs, motivet e vdekjes dhe jet\u00ebs, stili, vargu, rima, metrika t\u00eb cilat sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr t\u00eb theksuar forc\u00ebn godit\u00ebse t\u00eb vargut dhe iden\u00eb e poezis\u00eb.Arti poetik i shprehur n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre figurave dhe element\u00ebve tradicional\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fort\u00eb se diktatura sepse ai arrin t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb realitet alternativ q\u00eb nuk mund t\u00eb kontrollohet nga asnj\u00eb form\u00eb shtypjeje.<\/p>\n

VI-Lind pyetja : Po pse \u00ebsht\u00eb arti m\u00eb i fuqish\u00ebm se diktatura?
\nArti dhe poeti jan\u00eb m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm se diktatura dhe dhuna e saj p\u00ebr disa arsye t\u00eb thella dhe t\u00eb nd\u00ebrlikuara q\u00eb lidhen me natyr\u00ebn e krijimtaris\u00eb dhe shpirtit njer\u00ebzor:<\/p>\n

1.S\u00eb pari \u00ebsht\u00eb fuqia e shpirtit dhe ndjenjave njer\u00ebzore, pse ndryshe nga fuqia e dhun\u00ebs fizike, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrkohshme dhe e kufizuar, arti dhe poezia burojn\u00eb nga shpirti njer\u00ebzor q\u00eb \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrjetsh\u00ebm. Poeti, p\u00ebrmes veprave t\u00eb tij, shpreh ndjenjat m\u00eb t\u00eb thella dhe mendimet m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuara, t\u00eb cilat mbeten t\u00eb gjalla dhe ndikojn\u00eb te njer\u00ebzit edhe pas disa shekujsh.
\nPoezia dhe arti kan\u00eb aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb prekin zemrat dhe mendjet e njer\u00ebzve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe intime. Ky ndikim emocional \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fuqish\u00ebm se \u00e7do mjet dhune, pasi prek shpirtin njer\u00ebzor dhe inspiron ndjenj\u00ebn e liris\u00eb e drejt\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n

2. S\u00eb dyti arti dhe poezia flasin n\u00ebp\u00ebrmjet simbolik\u00ebs, mesazheve poetike dhe metaforave q\u00eb kap\u00ebrcejn\u00eb kufijt\u00eb e gjuh\u00ebs s\u00eb zakonshme dhe t\u00eb komunikimit t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb. K\u00ebto mjete artistike krijojn\u00eb mesazhe t\u00eb thella dhe universale q\u00eb mund t\u00eb interpretohen dhe t\u00eb kuptohen nga breza t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, duke mbajtur gjall\u00eb frym\u00ebn e rezistenc\u00ebs dhe liris\u00eb.
\nGjithashtu, n\u00eb kushtet e censur\u00ebs, poet\u00ebt dhe artist\u00ebt p\u00ebrdorin gjuh\u00ebn figurative dhe mesazhe t\u00eb koduara p\u00ebr t\u00eb shprehur q\u00ebndrimet e tyre dhe p\u00ebr t\u00eb inkurajuar rezistenc\u00ebn, mesazhe q\u00eb jan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t’u kuptuar, ndaluar apo shkat\u00ebrruar nga regjimi dhe p\u00ebr faktin se shprehen n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shum\u00ebkuptim\u00ebshe.<\/p>\n

3.Arti dhe poezia luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ruajtjen dhe p\u00ebrcjelljen e kujtes\u00ebs historike e kulturore. Nj\u00ebsoj\u00eb si arti oral q\u00eb \u00ebsht\u00eb dokument historik dhe arti i kultivuar dokumenton vuajtjet, rezistenc\u00ebn dhe p\u00ebrvojat e njer\u00ebzve n\u00ebn regjimet e ndryshme, duke mbajtur gjall\u00eb kujtimin e t\u00eb kaluar\u00ebs dhe m\u00ebsimet p\u00ebr brezat e ardhsh\u00ebm.
\nKultura dhe arti gjithmon kan\u00eb qen\u00eb dhe jan\u00eb forma t\u00eb fuqishme t\u00eb rezistenc\u00ebs kund\u00ebr shtypjes e dhun\u00ebs. Ato krijojn\u00eb nj\u00eb identitet t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt p\u00ebr komunitetin, q\u00eb ndihmon n\u00eb forcimin e shpirtit t\u00eb rezistenc\u00ebs dhe q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb.<\/p>\n

4. Nuk duhet t\u00eb harrojm\u00eb q\u00eb arti dhe poezia kan\u00eb natyr\u00eb universale, ato kan\u00eb aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb kap\u00ebrcejn\u00eb kufijt\u00eb gjeografik\u00eb dhe politik\u00eb, duke bashkuar njer\u00ebzit p\u00ebrtej dallimeve kulturore, gjuh\u00ebsore dhe komb\u00ebtare.Mund t\u00eb kujtojm\u00eb protestat europiane kund\u00ebr d\u00ebnimeve t\u00eb poet\u00ebve dhe shkrimtar\u00ebve n\u00eb shtetet diktato-riale. Kjo aft\u00ebsi e artit p\u00ebr t\u00eb krijuar lidhje nd\u00ebrmjet njer\u00ebzve \u00ebsht\u00eb m\u00eb e fuqishme se \u00e7do ndarje dhe p\u00ebr\u00e7arje q\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb dhuna dhe represioni shtet\u00ebror. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb shtojm\u00eb se arti dhe poezia kan\u00eb fuqin\u00eb t\u00eb inspirojn\u00eb dhe t\u00eb motivojn\u00eb njer\u00ebzit p\u00ebr tu bashkuar kund\u00ebr dhun\u00ebs dhe diktatur\u00ebs. Kjo ndjenj\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt e q\u00ebndres\u00ebs dhe e shpres\u00ebs \u00ebsht\u00eb m\u00eb e fuqishme se \u00e7do frik\u00eb apo dhun\u00eb q\u00eb mund t\u00eb imponoj\u00eb regjimi. Poeti dhe artisti, p\u00ebrmes veprave t\u00eb tyre, d\u00ebshmojn\u00eb se fryma njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb e pamposhtur dhe se arti do t\u00eb mbijetoj\u00eb dhe do t\u00eb ndri\u00e7oj\u00eb edhe n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb thell\u00eb.
\nK\u00ebshtu dhe poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e qart\u00eb e forc\u00ebs s\u00eb artit p\u00ebr t\u00eb mbijetuar dhe p\u00ebr t\u00eb ruajtur shpirtin e liris\u00eb n\u00eb kushtet m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda. Pavar\u00ebsisht presionit e shtypjes, Bejko arrin t\u00eb shprehet p\u00ebrmes artit t\u00eb tij, duke na treguar se poeti dhe arti kan\u00eb nj\u00eb fuqi p\u00ebr t\u00eb mbijetuar dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb shpirtin e liris\u00eb. Prandaj themi se poezia e Bejkos \u00ebsht\u00eb nj\u00eb testament i forc\u00ebs s\u00eb brendshme t\u00eb artistit dhe e fuqis\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs poetike p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer \u00e7do form\u00eb shtypjeje dhe dhune.
\nPra, poezia “Vdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi e forc\u00ebs dhe pamposhtshm\u00ebris\u00eb s\u00eb artit p\u00ebrball\u00eb dhun\u00ebs diktatoriale. Pavar\u00ebsisht presionit dhe shtypjes, Sadik Bejko gjen forc\u00eb dhe frym\u00ebzim p\u00ebr t\u00eb krijuar art q\u00eb ndri\u00e7on edhe n\u00eb err\u00ebsir\u00ebn m\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb minier\u00ebs. P\u00ebrmes nj\u00eb gjuhe t\u00eb pasur dhe figurative, ai arrin t\u00eb shnd\u00ebrroj\u00eb p\u00ebrvojat e tij t\u00eb dhimbshme n\u00eb nj\u00eb testament t\u00eb rezistenc\u00ebs shpirt\u00ebrore dhe intelektuale, duke d\u00ebshmuar se arti dhe poeti kan\u00eb nj\u00eb fuqi t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb mbijetuar dhe p\u00ebr t\u00eb mbajtur gjall\u00eb shpirtin e liris\u00eb edhe n\u00eb kushte m\u00eb t\u00eb err\u00ebta.
\nSarand\u00eb, korrik 2024<\/strong><\/p>\n

VDEKJA \u00cbSHT\u00cb NJ\u00cb<\/p>\n

Sadik Bejko<\/strong><\/p>\n

Njeri n\u00eb shenjest\u00ebr, mbyllur n\u00eb rreth,
\nFytit t\u00eb zgjidhet e t\u00eb mblidhet nj\u00eb lak
\nMbi-e-n\u00ebn-tok\u00eb nd\u00ebr dy vdekje k\u00eb do t\u00eb zgjedh\u00ebsh:
\nVdekjen n\u00eb shpirt, a vdekjen n\u00eb gjak.<\/p>\n

Zbret n\u00eb minier\u00eb n\u00ebn pesh\u00eb terri,
\nN\u00eb ujin e zi, llurb\u00eb, djers\u00eb e ankth.
\nJepi: zgjidhe dilem\u00ebn p\u00ebr vdekjet e tua:
\nT\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb shpirt, a t\u00eb vdes\u00ebsh n\u00eb gjak?<\/p>\n

Hidhesh me p\u00ebrbuzje n\u00eb gjakosje e gjymtim,
\nRrezikun prek me duar, i thua: hajde.
\nLot symbyllur me terrin, me minier\u00ebn:
\nT\u00eb fundosh shpirtin \u00ebsht\u00eb humner\u00eb m\u00eb e madhe?<\/p>\n

\u00c7\u2019rrebelim i keq ky ndaj vetes, ndaj gjakut t\u00ebnd
\nNjeri rrug\u00ebhumbur pa shteg, pa maj\u00eb.
\nNjer\u00ebzit e qytetit nga ti largohen si prej shtriganit,
\nsi nga qyteti i r\u00ebn\u00eb n\u00ebn murtaj\u00eb.<\/p>\n

Njeri i v\u00ebn\u00eb n\u00eb shenj\u00eb, edhe ti i shmang njer\u00ebzit,
\nK\u00ebdo t\u00eb afrohet e sheh si prang\u00eb, a si lak.
\nI vet\u00ebm n\u00eb gremin\u00ebn m\u00eb t\u00eb thell\u00eb paske r\u00ebn\u00eb
\nPa drit\u00eb n\u00eb sy, me shk\u00ebmbin n\u00eb bark.<\/p>\n

\u00c7\u2019hakmarrje kjo, t\u2019i turresh gjakut t\u00ebnd?
\nApo t\u00eb tremb vdekja tjet\u00ebr q\u00eb t\u00eb ndjek pa z\u00eb?
\nVall\u00eb dy vdekje, dy gremina ke p\u00ebrball\u00eb,
\nApo nj\u00eb \u00ebsht\u00eb vdekja, vet\u00ebm nj\u00eb?<\/p>\n

Memaliaj, 1975<\/strong>
\nBotuar te libri “Si vdes gruri” 1994<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Timo M\u00ebrkuri Rr\u00ebnj\u00ebt e poezis\u00eb \u201cVdekja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb\u201d t\u00eb Sadik Bejkos duhet ti k\u00ebrkojm\u00eb n\u00eb Festivalin e XI t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb Radio Televizion, mbajtur n\u00eb datat 22, 23 dhe 24 dhjetor t\u00eb vitit 1972, n\u00eb Teatrin e Operas dhe Baletit, ku poeti Bejko ishte pjesmarr\u00ebs me tri tekste k\u00ebng\u00ebsh. Se \u00e7far\u00eb furtune ra mbi …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":84137,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"class_list":["post-84136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-kulture"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/84136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=84136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/84136\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/84137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=84136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=84136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=84136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}