{"id":86260,"date":"2024-08-05T08:50:50","date_gmt":"2024-08-05T08:50:50","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=86260"},"modified":"2024-08-05T08:50:50","modified_gmt":"2024-08-05T08:50:50","slug":"turizmi-kullat-dhe-injoranca-po-e-vrasin-te-ardhmen-e-shqiptareve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/08\/05\/turizmi-kullat-dhe-injoranca-po-e-vrasin-te-ardhmen-e-shqiptareve\/","title":{"rendered":"Turizmi, kullat dhe injoranca po e vrasin t\u00eb ardhmen e shqiptar\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga<\/strong>\u00a0<strong>Klodian TOMORRI<\/strong><\/p>\n<p>Tre t\u00eb kat\u00ebrtat e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs sot jeton n\u00eb ato q\u00eb njihen si vende me t\u00eb ardhura t\u00eb mesme. Nd\u00ebrsa t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta shpresojn\u00eb q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb nd\u00ebrrojn\u00eb statusin duke iu bashkangjitur klubit t\u00eb vendeve t\u00eb pasura, kjo nuk po rezulton fare e leht\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2007, Banka Bot\u00ebrore publikoi nj\u00eb raport t\u00eb titulluar \u201cIde p\u00ebr Rritjen Ekonomike\u201d. Ky ishte dokumenti, i cili prezantoi p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb bot\u00ebn e akademik\u00ebve t\u00eb ekonomis\u00eb fenomenin e \u201cKurthit t\u00eb t\u00eb Ardhurave t\u00eb Mesme\u201d<\/p>\n<p>Viti 2007 ishte fundi i tre dekadave t\u00eb arta p\u00ebr ekonomin\u00eb bot\u00ebrore, me rritje t\u00eb shpejt\u00eb ekonomike dhe reduktim agresiv t\u00eb varf\u00ebris\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb vendet n\u00eb zhvillim. Por pavar\u00ebsisht k\u00ebtij bumi, q\u00eb at\u00ebher\u00eb ekonomist\u00ebt kishin nisur t\u00eb konstatonin nj\u00eb paradakos. Shum\u00eb vende ngecnin n\u00eb fash\u00ebn e mesme t\u00eb t\u00eb ardhurave, pavar\u00ebsisht p\u00ebrpjekjeve t\u00eb tyre p\u00ebr t\u2019u ngjitur n\u00eb statusin e vendeve t\u00eb pasura.<\/p>\n<p>Sot, dy dekada me pas, termi \u201ckurthi i t\u00eb ardhurave t\u00eb mesme\u201d \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm gjer\u00ebsisht popullor, por edhe nj\u00eb realitet i gjith\u00ebpranuar mes ekonomist\u00ebve. Por \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb ky kurth?<\/p>\n<p><strong>Kurthi<\/strong><\/p>\n<p>Aktualisht ekonomit\u00eb e bot\u00ebs klasifikohen n\u00eb kat\u00ebr kategori p\u00ebr nga niveli i t\u00eb ardhurave dhe zhvillimit. Ato, t\u00eb cilat i kan\u00eb t\u00eb ardhurat p\u00ebr frym\u00eb deri n\u00eb 1145 dollar\u00eb, klasifikohen si Vende me t\u00eb Ardhura t\u00eb Ul\u00ebta.<\/p>\n<p>Ekonomit\u00eb me t\u00eb ardhura nga 1146 dollar\u00eb deri n\u00eb 4515 dollar\u00eb p\u00ebr frym\u00eb quhen Vende me t\u00eb Ardhura te Mesme t\u00eb Ul\u00ebta.<\/p>\n<p>Ekonomit\u00eb me t\u00eb ardhura nga 4516 dollar\u00eb deri n\u00eb 14 005 dollar\u00eb p\u00ebr frym\u00eb quhen vende me t\u00eb Ardhura t\u00eb Mesme t\u00eb Larta. Nd\u00ebrsa ekonomit\u00eb, q\u00eb i kan\u00eb t\u00eb ardhurat p\u00ebr frym\u00eb mbi 14 mij\u00eb e 5 dollar\u00eb quhen vende me t\u00eb ardhura t\u00eb larta.<\/p>\n<p>Vrojtimet dhe studimet e shumta t\u00eb ekonomist\u00eb kan\u00eb treguar se vendet l\u00ebvizin shpejt nga statusi i t\u00eb ardhurave t\u00eb ul\u00ebta tek ai t\u00eb ardhurave t\u00eb mesme. Por e kan\u00eb shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb t\u00eb ngjiten n\u00eb statusin e vendeve me t\u00eb ardhura t\u00eb larta. Konsideroni vet\u00ebm nj\u00eb statistik\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb 34 vitet e fundit, vet\u00ebm 34 ekonomi n\u00eb mbar\u00eb bot\u00ebn e kan\u00eb thyer kurthin e t\u00eb ardhurave t\u00eb Mesme duke u iu bashkuar klubit t\u00eb vendeve t\u00eb pasura. Mesatarisht vet\u00ebm 1 vend n\u00eb vit. Por pse \u00ebsht\u00eb kaq e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kap\u00ebrcesh kufirin e 14 mij\u00eb dollar\u00ebve p\u00ebr frym\u00eb? Tashm\u00eb ekonomist\u00ebt i kan\u00eb m\u00eb t\u00eb qarta arsyet.<\/p>\n<p>N\u00eb stadet e para t\u00eb zhvillimit, rritja ekonomike \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb. Raporti mes kapitalit dhe prodhimit \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht i ul\u00ebt. Dhe teksa vendet hapen me bot\u00ebn, mjafon vet\u00ebm rritja e investimeve p\u00ebr t\u00eb prodhuar rritje t\u00eb shpejt\u00eb ekonomike dhe p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb pas vagonin e vendeve t\u00eb varfra.<\/p>\n<p>Por raporti mes kapitalit dhe prodhimit \u00ebsht\u00eb inkremental. Sa m\u00eb lart vendet ngjiten n\u00eb shkallaren e t\u00eb ardhurave, aq m\u00eb shum\u00eb kapital nevojitet p\u00ebr t\u00eb prodhuar nj\u00eb nj\u00ebsi shtes\u00eb prodhimi. Ndryshe fenomeni njihet si ligji i produktivitetit marxhinal r\u00ebn\u00ebs.<\/p>\n<p>Studimet empirike tregojn\u00eb se pika e thyerjes \u00ebsht\u00eb niveli i t\u00eb ardhurave p\u00ebr frym\u00eb 8 mij\u00eb dollar\u00eb. Sapo vendet arrijn\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel t\u00eb ardhurash, akumulimi i kapitalit fillon t\u00eb jap\u00eb t\u00eb ardhura r\u00ebn\u00ebse, nd\u00ebrsa rritja ekonomike hyn n\u00eb faz\u00eb ngadal\u00ebsimi. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb sot n\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb provuar se pas k\u00ebtij niveli t\u00eb ardhurash, investimet nuk mjaftojn\u00eb m\u00eb p\u00ebr t\u00eb prodhuar rritje ekonomike, mjafton vet\u00ebm nj\u00eb fakt i thjesht\u00eb, q\u00eb evidentohet n\u00eb raportin e fundit t\u00eb Zhvillimit Bot\u00ebror t\u00eb BB. Stoku i kapitalit fizik dhe atij human n\u00eb vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb mesme \u00ebsht\u00eb mesatarisht sa 70 p\u00ebr qind e atij n\u00eb SHBA. Por prodhimi p\u00ebr punonj\u00ebs \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 20 p\u00ebr qind. \u00a0At\u00ebhere cila \u00ebsht\u00eb formula p\u00ebr t\u00eb thyer vij\u00ebn e t\u00eb ardhurave t\u00eb larta?<\/p>\n<p><strong>Receta<\/strong><\/p>\n<p>Receta magjike q\u00eb rezulton nga eksperienca e vendeve t\u00eb suksesshme \u00ebsht\u00eb ajo e 3 I-ve. Investime, Infuzion dhe Inovacion. N\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb nevojiten investimet. M\u00eb von\u00eb teksa prodhimi marxhinal i kapitalit fillon t\u00eb bjer\u00eb, k\u00ebrkohen dy tranzicione.<\/p>\n<p>I pari \u00ebsht\u00eb tranzicioni nga investimet tek infuzioni. Ky nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr, p\u00ebrve\u00e7se transferimi i teknologjive nga ekonomit\u00eb e avancuara. \u00a0Qeverit\u00eb n\u00eb vendet me t\u00eb ardhura t\u00eb mesme t\u00eb ul\u00ebta duhet t\u2019i shtojn\u00eb strategjive t\u00eb orientuara nga investimet masa p\u00ebr t\u00eb futur teknologjit\u00eb moderne dhe proceset e suksesshme t\u00eb biznesit nga e gjith\u00eb bota n\u00eb ekonomit\u00eb e tyre komb\u00ebtare. Kjo k\u00ebrkon riformatimin e zonave t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb industris\u00eb vendase si furnizues global\u00eb t\u00eb mallrave dhe sh\u00ebrbimeve.<\/p>\n<p>Pasi p\u00ebrfundon kjo faz\u00eb k\u00ebrkohet dhe nj\u00eb tranzicion i dyt\u00eb. \u00cbsht\u00eb kalimi nga infuzioni tek inovacioni. \u00a0N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb nuk mjafton thjesht t\u00eb kopjosh teknologjit\u00eb nga bota e zhvilluar, por duhet t\u00eb inovosh edhe s\u00eb brendshmi. P\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb tranzicion nevojitet nj\u00eb sistem arsimor efi\u00e7ent, q\u00eb prodhon kapital human dhe punonj\u00ebs me aft\u00ebsi t\u00eb larta.<\/p>\n<p><strong>Shqip\u00ebria<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr fatin e keq Shqip\u00ebria ka ngecur n\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb. At\u00eb t\u00eb investimeve, t\u00eb cilat n\u00eb pjes\u00ebn e tyre d\u00ebrrmuese shkojn\u00eb drejt sektor\u00ebve t\u00eb patregtuesh\u00ebm si nd\u00ebrtimi dhe turizmi.<\/p>\n<p>P\u00ebrq\u00ebndrimi i investimeve n\u00eb k\u00ebta sektor\u00eb nuk lejon transferimin e teknologjive t\u00eb avancuara nga jasht\u00eb dhe p\u00ebrhapjen e tyre n\u00eb ekonomin\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr t\u00eb rritur produktivitetin. Jo m\u00eb kot sot Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb zinxhir\u00ebve global t\u00eb ofert\u00ebs, pasi nuk prodhon dot asgj\u00eb, aq me t\u00ebp\u00ebr produkte t\u00eb avancuara industriale.<\/p>\n<p>Dhe nd\u00ebrsa rritja ekonomike e vendit \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb n\u00eb cik\u00ebl t\u00eb qart\u00eb ngadal\u00ebsimi, shpresa p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb nj\u00eb ekonomi e zhvilluar dhe vend m\u00eb t\u00eb ardhura t\u00eb larta po duket gjithmon\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr e marr\u00eb peng nga kullat, resortet e bregdetit dhe injoranca q\u00eb prodhon me boll\u00ebk sistemi i rr\u00ebnuar arsimor.\/KAPITALI<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga\u00a0Klodian TOMORRI Tre t\u00eb kat\u00ebrtat e popullsis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs sot jeton n\u00eb ato q\u00eb njihen si vende me t\u00eb ardhura t\u00eb mesme. Nd\u00ebrsa t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta shpresojn\u00eb q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb nd\u00ebrrojn\u00eb statusin duke iu bashkangjitur klubit t\u00eb vendeve t\u00eb pasura, kjo nuk po rezulton fare e leht\u00eb. N\u00eb vitin 2007, Banka Bot\u00ebrore publikoi nj\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":84698,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-86260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86260"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86260\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/84698"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}