{"id":86496,"date":"2024-08-07T17:01:44","date_gmt":"2024-08-07T17:01:44","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=86496"},"modified":"2024-08-07T17:01:44","modified_gmt":"2024-08-07T17:01:44","slug":"lidhjet-e-forta-me-kinen-te-kandidatit-demokrat-per-zv-president","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/08\/07\/lidhjet-e-forta-me-kinen-te-kandidatit-demokrat-per-zv-president\/","title":{"rendered":"Lidhjet e forta me Kin\u00ebn t\u00eb kandidatit demokrat p\u00ebr zv.President"},"content":{"rendered":"<p>TAIPEI, Tajvan \u2013 Duke filluar nga m\u00ebsimdh\u00ebnia n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme n\u00eb Kin\u00eb e deri tek p\u00ebrvoja e tij si an\u00ebtar i nj\u00eb komisioni t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Kongresit mbi marr\u00ebdh\u00ebniet midis Pekinit dhe Uashingtonit, kandidati demokrat p\u00ebr n\u00ebnpresident Tim Walz ka patur lidhje prej disa dekadash me Kin\u00ebn q\u00eb fillojn\u00eb q\u00eb nga koha e protestave p\u00ebr demokraci t\u00eb vitit 1989 n\u00eb sheshin Tiananmen.<\/p>\n<p>Zoti Walz ishte m\u00ebsues i historis\u00eb dhe kultur\u00ebs amerikane, si dhe i gjuh\u00ebs angleze n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme Foshan n\u00eb krahin\u00ebn jugore kineze Guangdong n\u00eb vitin 1989, vitin kur qindra mij\u00ebra student\u00eb kinez\u00eb protestuan kund\u00ebr Partis\u00eb Komuniste Kineze n\u00eb pushtet n\u00eb sheshin Tiananmen.<\/p>\n<p><em>\u201cKina po hapej dhe kjo ishte arsyeja q\u00eb shkova\u201d<\/em>, deklaroi zoti Walz n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr portalin \u2018The Hill\u2019 n\u00eb Uashington, n\u00eb vitin 2007. Gjat\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebnies nj\u00ebvje\u00e7are n\u00eb Kin\u00eb, nx\u00ebn\u00ebsit i dhan\u00eb nofk\u00ebn \u201cFushat e Kin\u00ebs\u201d p\u00ebr shkak t\u00eb mir\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Koha q\u00eb q\u00ebndroi n\u00eb Kin\u00eb, ndikoi n\u00eb p\u00ebrshtypjet e tij p\u00ebr jet\u00ebn e kinez\u00ebve n\u00ebn Partin\u00eb Komuniste.<\/p>\n<p><em>\u201cPo t\u00eb kishin nj\u00eb udh\u00ebheqje t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, arritjet e tyre nuk do t\u00eb kishin kufi\u201d,<\/em> deklaroi ai n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr gazet\u00ebn \u2018Star Herald\u2019 n\u00eb vitin 1990, duke e p\u00ebrshkruar p\u00ebrvoj\u00ebn e m\u00ebsimdh\u00ebnies n\u00eb Kin\u00eb si <em>\u201cnj\u00ebr\u00ebn nga gj\u00ebrat m\u00eb t\u00eb vlefshme\u201d <\/em>p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n<p>Interesimi i tij p\u00ebr Kin\u00ebn nuk u ndal aty. Pas kthimit n\u00eb Shtetet e Bashkuara, zoti Walz dhe bashk\u00ebshortja e tij themeluan nj\u00eb kompani t\u00eb quajtur \u201cShkollimi p\u00ebrmes aventurave t\u00eb udh\u00ebtimit\u201d p\u00ebr t\u00eb organizuar ekskursione verore t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve amerikan\u00eb n\u00eb Kin\u00eb.<\/p>\n<p>Pes\u00eb vjet pas protestave n\u00eb Sheshin Tiananmen dhe shtypjes s\u00eb dhunshme t\u00eb tyre nga qeveria kineze, zoti Walz u kthye n\u00eb Kin\u00eb me bashk\u00ebshorten e tij p\u00ebr t\u00eb kaluar atje muajin e mjaltit dhe me vete mor\u00ebn dy grupe nx\u00ebn\u00ebsish amerikan\u00eb. Ai dhe bashk\u00ebshortja e tij vazhduan t\u00eb organizojn\u00eb programe verore p\u00ebr nx\u00ebn\u00ebsit amerikan\u00eb n\u00eb Kin\u00eb deri n\u00eb vitin 2003.<\/p>\n<p><strong>Aktivist p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb Kin\u00eb <\/strong><\/p>\n<p>Pasi u zgjodh ligjv\u00ebn\u00ebs n\u00eb Dhom\u00ebn e P\u00ebrfaq\u00ebsuesve n\u00eb vitin 2007, zoti Walz vazhdoi t\u00eb p\u00ebrqendrohet n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me Kin\u00ebn. Si ligjv\u00ebn\u00ebs n\u00eb Kongres, ai ishte pjes\u00eb e Komisionit ekzekutiv t\u00eb Kongresit p\u00ebr Kin\u00ebn, synimi i vet\u00ebm i t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb t\u00eb merret me t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb Kin\u00eb.<\/p>\n<p>Brenda nj\u00eb periudhe t\u00eb shkurt\u00ebr, zoti Walz u b\u00eb kritik i z\u00ebsh\u00ebm i qeveris\u00eb kineze. Ai takoi rregullisht aktivist\u00eb t\u00eb profilit t\u00eb lart\u00eb nga Kina dhe Hong Kongu, p\u00ebrfshir\u00eb aktivistin Joshua Wong dhe udh\u00ebheq\u00ebsin shpirt\u00ebror t\u00eb Tibetit, Dalai Lama.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs n\u00eb vitin 2014, zoti Walz p\u00ebrkujtoi p\u00ebrshtypjet si d\u00ebshmitar i protestave t\u00eb student\u00ebve n\u00eb Sheshin Tiananmen. <em>\u201cE mbaj mend q\u00eb u zgjova me 4 korrik me lajmin q\u00eb kishte ndodhur e paimagjinueshmja\u201d,<\/em> deklaroi ai.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse shumica e amerikan\u00ebve n\u00eb at\u00eb koh\u00eb vendos\u00ebn t\u00eb largohen nga Kina p\u00ebr shkaqe sigurie pas protestave n\u00eb Sheshin Tiananmen n\u00eb vitin 1989, zoti Walz tha se ai besonte se ai \u201cishte nj\u00eb moment i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb shkuar\u201d n\u00eb Kin\u00eb, ngaq\u00eb d\u00ebshironte t\u00eb sigurohej se \u201cajo q\u00eb po ndodhte duhej treguar\u201d, si dhe p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrcjell\u00eb kinez\u00ebve mesazhin se bota e jashtme \u00ebsht\u00eb me ta.<\/p>\n<p>Ve\u00e7 angazhimit me aktivist\u00eb nga Kina dhe Hong Kongu, zoti Walz po ashtu propozoi bashk\u00eb me ligjv\u00ebn\u00ebs tjer\u00eb disa rezoluta p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb Kin\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb rezolutat q\u00eb k\u00ebrkonin lirimin e nobelistit kinez Liu Xiaobo dhe aktivistit Huang Qi. Ai po ashtu ka n\u00ebnshkruar n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e garantuesit Deklarat\u00ebn p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut dhe Demokracin\u00eb n\u00eb Hong Kong n\u00eb vitin 2017.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn nga deklaratat e tij si ligjv\u00ebn\u00ebs n\u00eb vitin 2016, zoti Walz theksoi r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e \u201cdialogut konstruktiv\u201d me Pekinin p\u00ebr t\u00eb siguruar <em>\u201cmbrojtjen e kultur\u00ebs tradicionale t\u00eb Tibetit dhe ekologjin\u00eb e brisht\u00eb t\u00eb tij.\u201d <\/em><\/p>\n<p><em>\u201cShtetet e Bashkuara u themeluan mbi iden\u00eb e lirive universale dhe un\u00eb besoj se duhet t\u00eb vazhdojm\u00eb t\u00eb nxisim qeverin\u00eb kineze q\u00eb t\u00eb mos ua kufizoj\u00eb lirin\u00eb fetare tibetian\u00ebve\u201d,<\/em> deklaroi ai.<\/p>\n<p><strong>Politika e jashtme <\/strong><\/p>\n<p>Krahas t\u00eb qenit kritik i z\u00ebsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb Kin\u00eb, zoti Walz gjithashtu ka shprehur shqet\u00ebsim rreth p\u00ebrpjekjeve t\u00eb Kin\u00ebs p\u00ebr t\u00eb zgjeruar pranin\u00eb e saj n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore n\u00eb vitin 2016, duke iu referuar planeve t\u00eb Pekinit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar ishuj artificial\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat e kontestuara, si dhe ka kund\u00ebrshtuar p\u00ebrpjekjet e Uashingtonit p\u00ebr t\u00eb zvog\u00ebluar buxhetin ushtarak.<\/p>\n<p>P\u00ebrkund\u00ebr q\u00ebndrimit t\u00eb tij t\u00eb pal\u00ebkundur p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut n\u00eb Kin\u00eb dhe pranis\u00eb ushtarake, zoti Walz ka theksuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vazhdimit t\u00eb bashk\u00ebpunimit me Kin\u00ebn. <em>\u201cUn\u00eb nuk jam n\u00eb kategorin\u00eb e njer\u00ebzve q\u00eb mendojn\u00eb se me Kin\u00ebn duhet patjet\u00ebr t\u00eb kemi marr\u00ebdh\u00ebnie armiq\u00ebsore,\u201d<\/em>deklaroi ai n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr portalin \u2018Agri Pulse.\u2019<\/p>\n<p><em>\u201cMendoj se duhet t\u00eb q\u00ebndrojm\u00eb t\u00eb pal\u00ebkundur rreth asaj q\u00eb Pekini po b\u00ebn n\u00eb Detin e Kin\u00ebs Jugore, por ka shum\u00eb fusha t\u00eb tjera bashk\u00ebpunimi ku mund t\u00eb punojm\u00eb,\u201d<\/em> shtoi zoti Walz.<\/p>\n<p>Disa analist\u00eb thon\u00eb se lidhjet e thella t\u00eb zotit Walz me Kin\u00ebn dhe e kaluara e tij n\u00eb diplomacin\u00eb midis Kin\u00ebs dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara mund t\u2019i ndihmoj\u00eb dyshes demokrate t\u00eb marrin vendime t\u00eb informuara p\u00ebr politik\u00ebn e jashtme, sidomos n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb lidhen me Kin\u00ebn.<\/p>\n<p><em>\u201cMendoj se shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb jan\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr politik\u00ebn e jashtme amerikane n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb bot\u00ebs, jan\u00eb t\u00eb leht\u00ebsuar me p\u00ebrzgjedhjen e tij si kandidat demokrat p\u00ebr n\u00ebnpresident, p\u00ebr faktin se n\u00eb k\u00ebt\u00eb kombinim \u00ebsht\u00eb dikush q\u00eb \u00ebsht\u00eb i informuar, q\u00eb ka jetuar n\u00eb rajon dhe q\u00eb nuk e fillon nga e para p\u00ebrsa i p\u00ebrket politik\u00ebs s\u00eb jashtme amerikane n\u00eb Azin\u00eb Lindore,\u201d<\/em> deklaroi profesori i shkencave politike Lev Nachman nga Universiteti Komb\u00ebtar i Tajvanit.<\/p>\n<p>Ai tha se p\u00ebrmes p\u00ebrshtypjeve njer\u00ebzore q\u00eb zoti Walz ka ndar\u00eb me publikun p\u00ebr kinez\u00ebt, tibetian\u00ebt dhe banor\u00ebt e Hong Kongut, guvernatori i Minesot\u00ebs mund t\u2019i jap\u00eb m\u00eb shum\u00eb nuanca debatit p\u00ebr Kin\u00ebn n\u00eb Shtetet e Bashkuara.<\/p>\n<p><em>\u201cAi mund t\u00eb artikuloj\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr t\u00eb kritikuar autoritarizmin e Kin\u00ebs dhe shkeljet e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb nuk i p\u00ebr\u00e7mon kinez\u00ebt, si dhe duke mos mb\u00ebshtetur retorik\u00ebn e frik\u00ebs q\u00eb mbizot\u00ebron aktualisht n\u00eb Shtetet e Bashkuara kur flitet p\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet mes dy vendeve ,\u201d<\/em> deklaroi zoti Nachman p\u00ebr Z\u00ebrin e Amerik\u00ebs.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>TAIPEI, Tajvan \u2013 Duke filluar nga m\u00ebsimdh\u00ebnia n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb t\u00eb mesme n\u00eb Kin\u00eb e deri tek p\u00ebrvoja e tij si an\u00ebtar i nj\u00eb komisioni t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb Kongresit mbi marr\u00ebdh\u00ebniet midis Pekinit dhe Uashingtonit, kandidati demokrat p\u00ebr n\u00ebnpresident Tim Walz ka patur lidhje prej disa dekadash me Kin\u00ebn q\u00eb fillojn\u00eb q\u00eb nga koha e &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":86497,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-86496","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-bota"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86496","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=86496"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/86496\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86497"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=86496"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=86496"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=86496"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}