{"id":91360,"date":"2024-10-14T08:23:04","date_gmt":"2024-10-14T08:23:04","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=91360"},"modified":"2024-10-14T08:23:04","modified_gmt":"2024-10-14T08:23:04","slug":"shkenca-shqiptare-kerkon-investim-te-shumefishuar-dhe-nje-ligj-modern-konsensual","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/10\/14\/shkenca-shqiptare-kerkon-investim-te-shumefishuar-dhe-nje-ligj-modern-konsensual\/","title":{"rendered":"Shkenca shqiptare k\u00ebrkon investim t\u00eb shum\u00ebfishuar dhe nj\u00eb ligj modern konsensual"},"content":{"rendered":"

Prof. Myqerem TAFAJ<\/strong><\/p>\n

Dit\u00ebt e fundit po zhvillohet, fatmir\u00ebsisht, nj\u00eb diskutim edhe n\u00eb media p\u00ebr shkenc\u00ebn, ngaq\u00eb filloi diskutimi i projektligjit p\u00ebr shkenc\u00ebn n\u00eb komisionet e Kuvendit. Un\u00eb e konsideroj pozitive q\u00eb po hartohet nj\u00eb ligj i ri p\u00ebr shkenc\u00ebn dhe k\u00ebrkimin shkencor. N\u00eb fakt ai mund t\u00eb em\u00ebrtohej \u201cLigj p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor dhe Zhvillimin (Research & Development)\u201d, ashtu sic em\u00ebrtohet n\u00eb vendet e tjera. Ligji i m\u00ebparsh\u00ebm p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor ishte i vjet\u00ebruar dhe nuk mund t\u2019i p\u00ebrgjigjej peisazhit t\u00eb sot\u00ebm t\u00eb sistemit t\u00eb arsimit t\u00eb lart\u00eb, k\u00ebrkimit shkencor dhe zhvillimit.<\/p>\n

Por ajo q\u00eb m\u00eb duket m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb fryma e projektligjit dhe objektivat e tij. Un\u00eb mendoj se nj\u00eb projektligj i till\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkimin dhe zhvillimin (K&ZH) duhet t\u00eb ket\u00eb q\u00ebllim kryesor shum\u00ebfishimin e investimit q\u00eb do t\u00eb b\u00ebj\u00eb vendi yn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb hop sasior dhe cil\u00ebsor n\u00eb veprimtarin\u00eb krijuese t\u00eb K&ZH n\u00eb funksion t\u00eb: (i) zhvillimit t\u00eb nj\u00eb Shoq\u00ebrie dhe Ekonomie t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb vendin ton\u00eb si nj\u00eb vendi q\u00eb synon t\u00eb jet\u00eb antar i BE dhe i familjes s\u00eb vendeve t\u00eb zhvilluara; (ii) zhvillimit t\u00eb kapaciteteve nj\u00ebzore shkencore p\u00ebr t\u00eb kryer K&ZH, si dhe (iii) rritjes s\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb arsimit n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, dhe, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vecant\u00eb, t\u00eb arsimit t\u00eb lart\u00eb ku formohen brezat e rinj t\u00eb specialist\u00ebve, ekspert\u00ebve dje k\u00ebrkuesve, t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb sfidat e zhvillimit t\u00eb gjithansh\u00ebm t\u00eb vendit n\u00eb dekadat q\u00eb vijn\u00eb t\u00eb k\u00ebtij shekulli si Shekulli i Dijes.<\/p>\n

Par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, relacioni dhe dokumenti i analiz\u00ebs s\u00eb projektligjit nuk jan\u00eb bind\u00ebs. E para \u00ebsht\u00eb investimi q\u00eb parashikohet deri n\u00eb vitin 2030 p\u00ebr K & ZH. N\u00eb k\u00ebto dokumente thuhet q\u00eb n\u00eb vitin 2030 Shqip\u00ebria do t\u00eb investoj vet\u00ebm 0,16 % t\u00eb GDP p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb objektiv q\u00eb nuk e p\u00ebrligj hartimin e nj\u00eb ligji t\u00eb vecant\u00eb p\u00ebr K&ZH, sepse nj\u00eb mas\u00eb e till\u00eb investimi n\u00ebnkupton q\u00eb Shqip\u00ebria, edhe pas 6 vitesh do t\u00eb investoj 4-5 her\u00eb m\u00eb pak se sa disa vende t\u00eb Rajonit q\u00eb investojn\u00eb p\u00ebr K&ZH 0,7 -0,9 % t\u00eb GDP. Edhe sot kur GDP e vendit \u00ebsht\u00eb mbi 20 miliard Euro dhe vepra t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb financohen nga buxheti nuk po nd\u00ebrtohen, Fondi i Shkenc\u00ebs \u00ebsht\u00eb shum\u00eb modest, vet\u00ebm 5,5 milion Euro, ose nj\u00eb financim faktik m\u00eb pak se 500 Euro\/pedagog apo k\u00ebrkues n\u00eb vit, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky financim p\u00ebr perdagog apo k\u00ebrkues p\u00ebr K & ZH, n\u00eb disa vende t\u00eb Rajonit dhe n\u00eb vendet e reja t\u00eb BE \u00ebsht\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 10 her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb dhe n\u00eb vendet e zhvilluara shum\u00eb her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb. Pra ky objektiv par\u00ebsor i mungon k\u00ebtij projektligji.<\/p>\n

N\u00eb asnj\u00eb fjali t\u00eb relacionit nuk shprehet nj\u00eb objektiv i qart\u00eb se cfar\u00eb synimi ka qeveria p\u00ebr zhvillimin e komunitetit akademik k\u00ebrkimor n\u00eb Shqip\u00ebri. Sot, n\u00eb sistemin ton\u00eb t\u00eb arsimit t\u00eb lart\u00eb punojn\u00eb af\u00ebrsisht 5400 pedagog\u00eb e k\u00ebrkues, pa p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu doktorant\u00ebt, ose 2,5 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb vitin 2005. Ky komunitet akademik p\u00ebrb\u00ebn t\u00eb pakt\u00ebn 90% t\u00eb gjith\u00eb komunitetit shkencor t\u00eb vendit. Edhe pse ky num\u00ebr n\u00eb leximin e par\u00eb mund t\u00eb duket i madh, ai \u00ebsht\u00eb akoma shum\u00eb i vog\u00ebl, rreth 2,3 k\u00ebrkues\/1000 banor\u00eb (sipas Censusit 2023), t\u00eb pakt\u00ebn 4 her\u00eb m\u00eb i vog\u00ebl krahasuar me vende t\u00eb Rajonit (p.sh Kroacia, Sllovenia, Serbia), p\u00ebr t\u00eb mos p\u00ebrmendur k\u00ebt\u00eb raport n\u00eb vendet e zhvilluara.<\/p>\n

Esht\u00eb e domosdoshme q\u00eb investimi p\u00ebr K & Zh t\u00eb rritet me shpejt\u00ebsi dhe t\u00eb jet\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn 0,6 % t\u00eb GDP n\u00eb 2028 dhe 0,8 % e GDP n\u00eb 2030, ose gati 7-8 her\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se sa investimi aktual (qeveria ka raportuar 0,08 % e GDP, por Fondi p\u00ebr Shkenc\u00ebn \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm 5,5 milion Euro ose af\u00ebrsit 0,03 % e GDP). Ndoshta dikush do t\u00eb habitet p\u00ebrse duhet nj\u00eb rritje kaq e madhe e investimit p\u00ebr shkenc\u00ebn. Dhe pse do t\u00eb habitet. Sepse koncepti i k\u00ebtij ligji duket sikur synon t\u00eb mb\u00ebshtet\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb grup shum\u00eb t\u00eb kufizuar t\u00eb komunitetit akademik p\u00ebr k\u00ebrkim shkencor dhe nuk niset nga parimi themelor i p\u00ebrmendur m\u00eb lart: dija n\u00eb universitete duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet n\u00eb krijimtarin\u00eb shkencore t\u00eb cdo pedagogu! Po t\u00eb shihet n\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, at\u00ebhere b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb komunitet k\u00ebrkuesish q\u00eb u p\u00ebrmend m\u00eb lart, prej 5400 pedagog\u00eb e k\u00ebrkues n\u00eb sistemin e AL, pa llogaritur k\u00ebtu doktorant\u00ebt. N\u00ebse i shtohet k\u00ebtij numri edhe rreth 1000 veta q\u00eb b\u00ebjn\u00eb k\u00ebrkime jasht\u00eb sistemit t\u00eb arsimit t\u00eb lart\u00eb, at\u00ebher\u00eb do t\u00eb kuptohet leht\u00eb se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e veprimtaris\u00eb s\u00eb k\u00ebrkimit shkencor t\u00eb nj\u00eb komuniteti prej\u00a0 t\u00eb pakt\u00ebn 10 mij\u00eb pedagog\u00ebsh e k\u00ebrkuesish n\u00eb vitin 2030 n\u00eb gjith\u00eb Sistemin e Shkenc\u00ebs. Edhe me k\u00ebt\u00eb num\u00ebr Shqip\u00ebria do t\u00eb ishte e fundit n\u00eb Rajon p\u00ebr nga numri i k\u00ebrkuesve \/1000 banor\u00eb.\u00a0 Pra, ky ligj duhet t\u00eb konsideroj me p\u00ebrpar\u00ebsi komunitetin akademik t\u00eb universiteteve si kapitalin m\u00eb t\u00eb madh human shkencor t\u00eb vendit ton\u00eb. Ky kapital \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasuri e madhe komb\u00ebtare, produkt i investimit t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb vet\u00eb familjeve shqiptare, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb mb\u00ebshtetur, sidomos n\u00eb tre dekadat e fundit, vajzat dhe djemt\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb kryer me rezultate shum\u00eb t\u00eb larta n\u00eb studimet universitare edhe jasht\u00eb vendit, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb nj\u00eb karier\u00eb t\u00eb suksesshme si pedagog\u00eb dhe k\u00ebrkues n\u00eb universitetet tona.<\/p>\n

Un\u00eb mendoj se ligjb\u00ebr\u00ebsit, politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit dhe ekzekutivi duhet t\u2019a shohin sistemin e shkenc\u00ebs, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb ligj, n\u00eb lidhje t\u00eb ngusht\u00eb me zhvillimin e arsimit ton\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe rritjen e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij, si kolona kryesore e Sistemit t\u00eb Shkenc\u00ebs. Arsimi yn\u00eb i lart\u00eb p\u00ebrballet sot me sfid\u00ebn k\u00ebrc\u00ebnuese t\u00eb uljes drastike t\u00eb numrit t\u00eb student\u00ebve p\u00ebr shkak t\u00eb emigracionit masiv dhe uljes s\u00eb lindshm\u00ebris\u00eb. Largimi masiv i t\u00eb rinjve ka shtruar sfida p\u00ebr t\u00eb ardhmen e universiteve publike dhe private m\u00eb vendin ton\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb rritet me p\u00ebrpar\u00ebsi dhe shpejt\u00ebsi investimi p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor p\u00ebr universitetet dhe integrimin sa m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb arsimit t\u00eb lart\u00eb me k\u00ebrkimin shkencor dhe inovacionin. E th\u00ebn\u00eb thjesht fare, ky investim duhet t\u00eb jet\u00eb aq i madh sa t\u2019i jap\u00eb mund\u00ebsi cdo pedagogu dhe k\u00ebrkuesi n\u00eb universitete t\u2019i kushtoj t\u00eb pakt\u00ebn gjysm\u00ebn e koh\u00ebs s\u00eb pun\u00ebs k\u00ebrkimit shkencor, cka do t\u00eb ishte nj\u00eb revolucion i v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb prodhimtarin\u00eb shkencore botuese, edhe internacionale, t\u00eb komunitetit akademik t\u00eb universiteteve t\u00eb vendit, n\u00eb interes t\u00eb zhvillimit ekonomik e social t\u00eb vendit si dhe rritjes s\u00eb cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb p\u00ebrgatitjes s\u00eb student\u00ebve tan\u00eb. Vet\u00ebm universitetet q\u00eb do t\u00eb mb\u00ebshtetin m\u00ebsimdh\u00ebnien n\u00eb k\u00ebrkimin shkencor kan\u00eb t\u00eb ardhme t\u00eb sigurt\u00eb. N\u00ebqoft\u00ebse do t\u00eb anashkalohej ky zhvillim jetik n\u00eb sistemin e arsimit t\u00eb lart\u00eb dhe do t\u00eb tentohej, p\u00ebrmes k\u00ebtij ligji, t\u00eb d\u00ebrgohen fondet buxhetore kryesisht n\u00eb nj\u00eb rrjet institucionesh k\u00ebrkimore jasht\u00eb universiteteve, kjo do t\u00eb ishte goditje fatale p\u00ebr t\u00eb ardhmen e arsimit ton\u00eb t\u00eb lart\u00eb. Ky do t\u00eb ishte nj\u00eb mesazh demotivues edhe p\u00ebr pedagog\u00ebt dhe k\u00ebrkuesit e rinj (sot jan\u00eb rreth 2500 pedagog\u00eb e k\u00ebrkues t\u00eb rinj) n\u00eb sistemin e arsimit t\u00eb lart\u00eb, se ata nuk kan\u00eb t\u00eb ardhme n\u00eb universitete dhe kan\u00eb dy rrug\u00eb: ose t\u00eb braktisin karier\u00ebn e tyre akademike shkencore, ose t\u00eb largohen me shpejt\u00ebsi jasht\u00eb vendit p\u00ebr ta vazhduar at\u00eb n\u00eb universitetet e huaja, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb uritur p\u00ebr t\u00eb rekrutuar t\u00eb rinj t\u00eb talentuar si staf akademik shkencor. Por kjo do t\u00eb b\u00ebnte q\u00eb brenda 5-10 viteve q\u00eb vijn\u00eb, vendi yn\u00eb t\u00eb humbiste t\u00eb pakt\u00ebn 30 % t\u00eb komunitetit akademik, kryesisht k\u00ebrkuesve e pedagog\u00ebve t\u00eb rinj, situat\u00eb e cila do t\u00eb ishte nj\u00eb p\u00ebrs\u00ebritje e atij Brai Drain masiv q\u00eb p\u00ebrjetoi Shqip\u00ebria n\u00eb dekad\u00ebn e par\u00eb pas p\u00ebrmbysjes s\u00eb diktatur\u00ebs.<\/p>\n

N\u00eb diskutimet publike p\u00ebr k\u00ebt\u00eb projektligj po debatohet p\u00ebr rolin e qeveris\u00eb n\u00eb sistemin e k\u00ebrkimit shkencor n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin e ruajtjes s\u00eb liris\u00eb s\u00eb k\u00ebrkimi dhe autonomis\u00eb akademike nga ndikimi i qeveris\u00eb. Po diskutohet roli i qeveris\u00eb n\u00eb zhvillimin e k\u00ebrkimit shkencor duke iu referuar kryesisht p\u00ebrb\u00ebrjes dhe funksioneve t\u00eb K\u00ebshillit Komb\u00ebtar t\u00eb Politikave t\u00eb Shkenc\u00ebs, me status k\u00ebshillimor p\u00ebr qeverin\u00eb. Projekti parashikon kryesimin e K\u00ebshillit nga Kryeministri dhe nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje mbizot\u00ebruese t\u00eb antar\u00ebve t\u00eb tij me disa ministrave dhe drejtor\u00eb t\u00eb agjencive qeveritare. N\u00eb parim \u00ebsht\u00eb shum\u00eb mir\u00eb q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb K\u00ebshill t\u00eb Politikave t\u00eb Shkenc\u00ebs, por ai duhet t\u00eb jet\u00eb funksional dhe fjala (propozimet, rekomandimet) e tij t\u00eb d\u00ebgjohet. Kjo do t\u00eb n\u00ebnkuptonte q\u00eb antar\u00ebt e tij t\u00eb ishin p\u00ebrfaq\u00ebsuesit m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb shkenc\u00ebs shqiptare dhe rekomandimet e tij t\u00eb ishin nj\u00eb \u201cligj i pashkruar\u201d p\u00ebr konsiderimin nga legjislativi dhe ekzekutivi. Modeli q\u00eb propozohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb projektligj nuk i p\u00ebrmbush k\u00ebto kritere. Jan\u00eb thuajse t\u00eb gjith\u00eb, p\u00ebrjashtuar t\u00eb d\u00ebrguarit e Konferenc\u00ebs s\u00eb Rektor\u00ebve, antar\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb dhe vart\u00ebs t\u00eb tyre. Kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje me mbizot\u00ebrim t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesve politik\u00eb, e cila nuk \u00ebsht\u00eb e zakonshme p\u00ebr vendet demokratike, ku antar\u00ebt e K\u00ebshillave t\u00eb till\u00eb propozohen nga komunitetet q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb sistemin e shkenc\u00ebs, mbi baz\u00ebn e kontributit t\u00eb tyre n\u00eb shkenc\u00ebn dhe zhvillimin e vendit. Ata formalisht em\u00ebrohen jo nga qeveria por direkt nga propozuesit. Nj\u00eb prej tyre zgjidhet nga vet\u00eb antar\u00ebt si Kryetar me nj\u00eb mandat zakonisht dy vjecar. Ka plot shembuj ose modele t\u00eb K\u00ebshillave t\u00eb Politikave t\u00eb Shkenc\u00ebs n\u00eb vendet demokratike q\u00eb mund t\u00eb konsiderohen si referenc\u00eb.<\/p>\n

Nj\u00eb c\u00ebshtje tjet\u00ebr shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb ka t\u00ebrhequr vemendjen e komunitetit akademik \u00ebsht\u00eb kompetenca q\u00eb ky ligj i jep ministris\u00eb dhe Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave p\u00ebr vler\u00ebsimin e veprimtaris\u00eb shkencore.<\/p>\n

P\u00ebr t\u2019a kuptuar m\u00eb mir\u00eb k\u00ebt\u00eb duhet ndar\u00eb vler\u00ebsimi i sistemit t\u00eb k\u00ebrkimit dhe zhvillimit (niveli makro) nga vler\u00ebsimi i veprimtaris\u00eb k\u00ebrkimore (niveli mikro). I pari \u00ebsht\u00eb niveli makro. At\u00eb e k\u00ebrkon ministria p\u00ebrgjegj\u00ebse, por kurr\u00eb nuk duhet dhe nuk kapacitete profesionale p\u00ebr t\u2019a realizuar vet\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Ministria \u00ebsht\u00eb institucion politik\u00ebb\u00ebr\u00ebs dhe jo nj\u00eb agjenci vler\u00ebsimi. Edhe sikur t\u2019a b\u00ebnte ministria ky vler\u00ebsim, si do t\u00eb ishte krejt\u00ebsisht i pabesuesh\u00ebm, sepse kjo do t\u00eb thoshte q\u00eb ministria t\u00eb vler\u00ebsoj\u00eb pun\u00ebn e vet n\u00eb fush\u00ebn e K & Zh. Sot vler\u00ebsimi i sistemeve t\u00eb K & Zh b\u00ebhet nga agjenci t\u00eb specializuara dhe t\u00eb certifikuara p\u00ebr vler\u00ebsime dhe akreditime, madje edhe internacionale, t\u00eb K & Zh. Ministria thjesht e k\u00ebrkon vler\u00ebsimin dhe p\u00ebrdor\u00eb raportet e agjensive t\u00eb specializuara p\u00ebr politik\u00ebb\u00ebrjen n\u00eb fush\u00ebn e K & Zh.<\/p>\n

Shum\u00eb m\u00eb delikat \u00ebsht\u00eb aspekti tjet\u00ebr, ai i vler\u00ebsimit t\u00eb veprimtaris\u00eb k\u00ebrkimore ose niveli mikro, i cili shtrihet deri n\u00eb vler\u00ebsimin e projektideve dhe veprimtaris\u00eb k\u00ebrkimore individuale t\u00eb cdo k\u00ebrkuesi. Kjo \u00ebsht\u00eb praktikisht liria k\u00ebrkimore. T\u00eb thuash q\u00eb ministria do t\u2019a b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb vler\u00ebsim, do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb legjitimosh nj\u00eb kontroll indirekt politik mbi cdo k\u00ebrkues, cka do t\u00eb conte n\u00eb nj\u00eb politizim t\u00eb rreziksh\u00ebm t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb K & Zh si dhe n\u00eb nj\u00eb mb\u00ebshtetje politikisht selektive t\u00eb k\u00ebrkuesve shkencor\u00eb. Kjo dukuri \u00ebsht\u00eb reale jo vet\u00ebm n\u00eb vendin ton\u00eb si vend i vog\u00ebl, ku thuajse t\u00eb gjith\u00eb njohin njeri tjetrin, por edhe n\u00eb vende m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, madje edhe ato t\u00eb zhvilluara. Shembull i fresk\u00ebt \u00ebsht\u00eb reagimi i disa administratave qeveritare n\u00eb vendet per\u00ebndimore ndaj profesor\u00ebve dhe k\u00ebrkuesve t\u00eb universiteteve q\u00eb ishin n\u00eb krye t\u00eb protestave p\u00ebr luft\u00ebn n\u00eb Gaza. Diku administratat qeveritare k\u00ebrkuan informacione nga fondacionet e shkenc\u00ebs p\u00ebr projektet k\u00ebrkimore q\u00eb kishin fituar profesor\u00ebt m\u00eb aktiv\u00eb n\u00eb k\u00ebto protesta, cka shkaktoi nj\u00eb reagim t\u00eb ashp\u00ebr jo vet\u00ebm t\u00eb komunitetit shkencor por edhe t\u00eb\u00a0 opinionit publik duke cuar n\u00eb dor\u00ebheqje t\u00eb menj\u00ebhershme t\u00eb niveleve t\u00eb larta p\u00ebrgjegj\u00ebs ministrore. Kjo dor\u00ebheqje ndodh\u00eb n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb demokratike t\u00eb konsoliduara. A mund t\u00eb mendohet q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb nivel kaq t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb demokracis\u00eb, sic \u00ebsht\u00eb rasti i vendit ton\u00eb, t\u00eb ngrihet dikush n\u00eb mbrojtje t\u00eb liris\u00eb s\u00eb k\u00ebrkimit t\u00eb nj\u00eb profesori apo k\u00ebrkuesi ?! Ky p\u00ebrcaktim i ligjit do t\u00eb rrit\u00eb rrezikun e diskriminimit, t\u00eb cilin e ka edhe kuadri n\u00ebnligjor aktual. Me k\u00ebt\u00eb ligj, n\u00ebse ti je nj\u00eb pedagog\/k\u00ebrkues politikisht i \u201cnjerk\u00ebs\u201d do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb fitosh nj\u00eb projekt nga buxheti i shkenc\u00ebs, cka do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb ti nuk merr dot as doktorant\u00eb n\u00eb udh\u00ebheqje, nuk publikon dot, dhe, k\u00ebsisoj, nuk avancon dot n\u00eb karier\u00ebn akademike p\u00ebr titull akademik. K\u00ebshtu mbetesh vendnum\u00ebro si nj\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs dhe ke vet\u00ebm dy rrug\u00eb: ose t\u00eb emigrosh p\u00ebr t\u00eb vazhduar karier\u00ebn akademike ose t\u00eb nd\u00ebrpres\u00ebsh at\u00eb dhe t\u00eb k\u00ebrkosh nj\u00eb pun\u00eb tjet\u00ebr. Por, m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb akoma, \u00ebsht\u00eb efekti diskrimininues politik q\u00eb mund t\u00eb sjell\u00eb ku p\u00ebrcaktim n\u00eb ligj p\u00ebr t\u00eb rinjt\u00eb e talentuar q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb vazhdojn\u00eb studimet e doktorat\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt mund t\u00eb privohen politikisht nga mund\u00ebsia e p\u00ebrfshirjes n\u00eb grupe k\u00ebrkimore p\u00ebr t\u00eb kryer studimet e doktorat\u00ebs. P\u00ebr ta mbetet vet\u00ebm nj\u00eb rrug\u00eb: t\u00eb emigrojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb realizuar endrr\u00ebn e tyre p\u00ebr karier\u00eb akademike n\u00eb universitetet e huaja. Por kjo \u00ebsht\u00eb kosto p\u00ebr t\u00eb ardhmen e shkenc\u00ebs t\u00eb vendit ton\u00eb.<\/p>\n

Gjithashtu, n\u00eb asnj\u00eb vend demokratik, akademit\u00eb e shkencave nuk kan\u00eb asnj\u00eb tag\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsojn\u00eb veprimtarin\u00eb k\u00ebrkimore t\u00eb universiteteve apo institucioneve t\u00eb tjera, por vet\u00ebm t\u00eb antar\u00ebve, k\u00ebrkuesve apo nj\u00ebsive k\u00ebrkimore t\u00eb saj. Akademit\u00eb nuk jan\u00eb agjenci vler\u00ebsimi. Sigurisht akademit\u00eb mund t\u00eb hartojn\u00eb opinione publike p\u00ebr gjendjen e sistemit t\u00eb K & Zh. Esht\u00eb nj\u00ebsoj sikur t\u00eb shkruash n\u00eb ligj q\u00eb nj\u00eb nga universitetet e vendit vler\u00ebson veprimtarin\u00eb e homolog\u00ebve t\u00eb vet, t\u00eb Akademis\u00eb apo institucioneve t\u00eb tjera t\u00eb K & Zh.<\/p>\n

Prandaj \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb ky ligj t\u00eb mbyll\u00eb cdo shteg q\u00eb lejon kontroll politik, qoft\u00eb edhe indirekt, mbi pedagog\u00ebt\/k\u00ebrkuesit dhe lirin\u00eb akademike e t\u00eb k\u00ebrkimit shkencor.<\/p>\n

Ky projektligj, ndoshta me q\u00ebllim, anashkalon rregullimin e manaxhimit dhe t\u00eb funksionimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb K & Zh n\u00eb vendin ton\u00eb. N\u00eb fakt ky nivel i rregullimit \u00ebsht\u00eb konkretizim se si do t\u00eb realizohet konkretisht dhe do t\u00eb mbrohet liria e k\u00ebrkimit t\u00eb cdo k\u00ebrkuesi. N\u00eb vendet demokratike ky nivel realizohet p\u00ebrmes Fondacioneve ose Autoriteteve publike t\u00eb pavarura t\u00eb shkenc\u00ebs. Projektligji p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ka vet\u00ebm nj\u00eb togfjal\u00ebsh: Agjencia Komb\u00ebtare e K\u00ebrkimit & Inovacionit (AKKSHI) si nj\u00eb agjenci aktuale n\u00ebn MAS. N\u00eb fakt AKKSHI, me statusin q\u00eb ka n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb MAS, nuk p\u00ebrmbush\u00eb dot kriteret p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb nj\u00eb agjenci autonome, e barazlarguar nga pal\u00ebt, objektive n\u00eb manaxhim dhe q\u00eb garanton realizimin e liris\u00eb s\u00eb k\u00ebrkimit. AKKSHI duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb autoritet publik i pavarur, i drejtuar nga nj\u00eb Bord ku p\u00ebrfaq\u00ebsohen t\u00eb gjitha pal\u00ebt dhe manaxhohet nga Drejtori ekzekutiv, i cili zgjidhet me konkurs publik. Statusi, p\u00ebrb\u00ebrja, misioni, funksionet, detyrat, p\u00ebrzgjedhja e Bordit, e komisioneve shkencore dhe oponent\u00ebve t\u00eb fushave si dhe e drejtorit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm shkencor dhe sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm ekzekutiv t\u00eb Autoritetit apo Fondacionit duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohen qartazi n\u00eb k\u00ebt\u00eb ligj. Ajo mund t\u00eb quhet edhe Autoriteti Komb\u00ebtar i Shkenc\u00ebs. Madje, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar thithjen dhe manaxhimin e fondeve p\u00ebr K & Zh nga donator\u00ebt, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb institucion i natyr\u00ebs s\u00eb fondacionit (p.sh. Fondacioni Shqiptar i Shkenc\u00ebs), ku edhe donator\u00ebt kan\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb tyre n\u00eb Bord. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb mund t\u00eb merren modele t\u00eb vendeve t\u00eb tjera. Pa nj\u00eb institucion t\u00eb till\u00eb publik t\u00eb pavarur \u00ebsht\u00eb e pamundur q\u00eb t\u00eb garantohet liria e k\u00ebrkimit q\u00eb jep Kushtetuta, sipas s\u00eb cil\u00ebs cdo k\u00ebrkues apo grup k\u00ebrkuesish q\u00eb ka nj\u00eb ide \/projekt t\u00eb K & ZH, q\u00eb i sh\u00ebrben zhvillimit t\u00eb vendit, t\u00eb ket\u00eb mund\u00ebsi reale t\u00eb aplikoj\u00eb dhe t\u00eb konkurroj mbi baz\u00ebn e merit\u00ebs pran\u00eb nj\u00eb Autoriteti\/Fondacioni ku vler\u00ebsimet dhe vendimet transparente p\u00ebr projektet i takojn\u00eb komisioneve t\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebve dhe oponent\u00ebve shkencor\u00eb sipas fushave dhe jo personave politik\u00eb dhe burokrat\u00ebve. Me nj\u00eb fjal\u00eb garant p\u00ebr lirin\u00eb e k\u00ebrkimit duhet t\u00eb jen\u00eb vet\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb komunitetin shkencor t\u00eb vendit.<\/p>\n

Pa nj\u00eb kapitull t\u00eb gj\u00ebr\u00eb, i cili rregullon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb detajuar manaxhimin dhe funskionimin e veprimtaris\u00eb s\u00eb K & Zh, ky ligj nuk do t\u00eb kishte asnj\u00eb vler\u00eb. N\u00ebse dikush mendon se kjo mund t\u00eb realizohet p\u00ebrmes vendimeve t\u00eb qeveris\u00eb, kjo nuk do garanton lirin\u00eb dhe autonomin\u00eb n\u00eb K & Zh dhe mbetet n\u00eb predispozicionin e qeveris\u00eb s\u00eb radh\u00ebs. Ky nivel i rregullimit duhet ti mbetet Kuvendit p\u00ebrmes ligjit dhe jo qeveris\u00eb s\u00eb radh\u00ebs.<\/p>\n

Dhe s\u00eb fundi, projektligji duhet t\u00eb rregulloj plot\u00ebsisht m\u00ebnyr\u00ebn e financimit dhe t\u00eb manaxhimit financiar t\u00eb fondeve nga buxheti i shtetit dhe atyre nga burimet e tjera jo buxhetore q\u00eb vijn\u00eb nga sektori privat si donacione. Ligji duhet t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb edhe \u201cFondin p\u00ebr Shkenc\u00ebn dhe Inovacionin\u201d n\u00eb vendin ton\u00eb, burimet e tij dhe programet kryesore q\u00eb e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb at\u00eb.<\/p>\n

Ky projektligj \u00ebsht\u00eb ende shum\u00eb larg nevojave reale t\u00eb vendit p\u00ebr nj\u00eb hop real, sasior e cil\u00ebsor, n\u00eb k\u00ebrkimin shkencor; ai nuk garanton lirin\u00eb akademike dhe t\u00eb k\u00ebrkimit, dhe, si i till\u00eb \u00ebsht\u00eb larg pritshm\u00ebrive t\u00eb komunitetit ton\u00eb akademik shkencor.<\/p>\n

N\u00eb ligjb\u00ebrje ka ligje q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb konsensuale edhe pse nuk k\u00ebrkojn\u00eb shumic\u00eb t\u00eb cil\u00ebsuar n\u00eb miratim n\u00eb Kuvend. N\u00eb k\u00ebt\u00eb grup ligjesh konsensuale i pari duhet t\u00eb jet\u00eb ligji p\u00ebr shkenc\u00ebn. Shumica parlamentare duhet t\u2019a kuptoj\u00eb se ky ligj. n\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb. nuk i sh\u00ebrben vendit. Esht\u00eb plot\u00ebsisht e mundur q\u00eb Komisionet parlamentare t\u00eb marrin koh\u00ebn e duhur n\u00eb diskutim dhe t\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb opinionet e t\u00eb gjith\u00eb faktor\u00ebve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb projektligji t\u00eb plot\u00ebsohet\/ p\u00ebrmir\u00ebsohet dhe t\u00eb arrihet n\u00eb nj\u00eb ligj modern p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor dhe zhvillimin t\u00eb pranuar gj\u00ebr\u00ebsisht, m\u00eb s\u00eb pari nga komuniteti akademik i vendit, pastaj edhe nga faktor\u00ebt politik\u00eb. Modele shum\u00eb demokratike ligjesh moderne t\u00eb K & Zh ka edhe n\u00eb vendet af\u00ebr nesh, si p.sh. Sllovenia apo Kroacia, si vende me nj\u00eb madh\u00ebsi t\u00eb ngjashme me vendin ton\u00eb.<\/p>\n

Esht\u00eb mir\u00eb q\u00eb politika t\u00eb b\u00ebj nj\u00eb hap prapa n\u00eb miratimin e k\u00ebtij ligji. Vet\u00ebm k\u00ebshtu mund t\u00eb arrihet n\u00eb nj\u00eb ligj modern konsensual, i cili do t\u00eb ishte afatgjat\u00eb dhe mund t\u00eb krijonte kushte reale p\u00ebr nj\u00eb hop cil\u00ebsor n\u00eb k\u00ebrkimin shkencor n\u00eb vendin ton\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Myqerem TAFAJ Dit\u00ebt e fundit po zhvillohet, fatmir\u00ebsisht, nj\u00eb diskutim edhe n\u00eb media p\u00ebr shkenc\u00ebn, ngaq\u00eb filloi diskutimi i projektligjit p\u00ebr shkenc\u00ebn n\u00eb komisionet e Kuvendit. Un\u00eb e konsideroj pozitive q\u00eb po hartohet nj\u00eb ligj i ri p\u00ebr shkenc\u00ebn dhe k\u00ebrkimin shkencor. N\u00eb fakt ai mund t\u00eb em\u00ebrtohej \u201cLigj p\u00ebr k\u00ebrkimin shkencor dhe Zhvillimin …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":7019,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-91360","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=91360"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":91361,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/91360\/revisions\/91361"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7019"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=91360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=91360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=91360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}