{"id":93658,"date":"2024-11-01T11:14:04","date_gmt":"2024-11-01T11:14:04","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=93658"},"modified":"2024-11-01T11:19:07","modified_gmt":"2024-11-01T11:19:07","slug":"lubonja-per-mediat-franceze-shqiperia-e-edi-rames-eshte-nje-model-klientelist-pa-sistem-demokratik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/11\/01\/lubonja-per-mediat-franceze-shqiperia-e-edi-rames-eshte-nje-model-klientelist-pa-sistem-demokratik\/","title":{"rendered":"Lubonja p\u00ebr mediat franceze: Shqip\u00ebria e Edi Ram\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model klientelist, pa sistem demokratik"},"content":{"rendered":"<p>Gazeta e p\u00ebrjavshme franceze me prirje t\u00eb majta \u201cLe Nouvel Obs\u201d ka publikuar nj\u00eb artikull mbi Shqip\u00ebrin\u00eb, ku n\u00eb fokus ka patur ngritjen e kampeve t\u00eb refugjat\u00ebve n\u00eb vendin ton\u00eb, mbi baz\u00ebn e marr\u00ebveshjes mes kryeministrit Edi Rama dhe asaj italiane Gerogia Meloni.<\/p>\n<p>Pjes\u00eb e artikullit ka qen\u00eb edhe nj\u00eb intervist\u00eb me publicistin Fatos Lubonja, i cili ka deklaruar se e vetmja gj\u00eb e sigurt nga ngritja e kampeve t\u00eb refugjat\u00ebve \u00ebsht\u00eb se do i kushtojn\u00eb shtrenjt\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr t\u00eb tjera Lubonja ka folur edhe p\u00ebr miq\u00ebsin\u00eb q\u00eb ka patur me kryeministrin Edi Rama pas kthimit t\u00eb tij nga Parisi, por sipas tij, kreu i qeveris\u00eb tradhtoi idet\u00eb e tij, pasi u fut n\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Nga\u00a0<a href=\"https:\/\/www.nouvelobs.com\/monde\/20241021.OBS95251\/l-albanie-est-devenue-une-plateforme-de-sous-traitance-de-l-occident-on-retraitait-deja-vos-dechets-maintenant-ce-sont-vos-migrants.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Marie Vaton \u201cLe nouvel Obs\u201d<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Fatos Lubonja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shkrimtar dhe kritik, i lindur n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1951, q\u00eb jeton midis kryeqytetit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe Piz\u00ebs, n\u00eb Itali. Ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb z\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sken\u00ebn intelektuale dhe letrare t\u00eb k\u00ebtij vendi t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb Ballkanit, i njohur p\u00ebr kritikat e tij t\u00eb ashpra ndaj totalitarizmit dhe p\u00ebr luft\u00ebn e tij t\u00eb ashp\u00ebr p\u00ebr demokracin\u00eb dhe t\u00eb drejtat e njeriut, ve\u00e7an\u00ebrisht me revist\u00ebn e tij \u00abP\u00ebrpjekja\u00bb, e themeluar n\u00eb vitin 1994. Vepra e tij eksploron temat e shtypjes dhe liris\u00eb, duke reflektuar p\u00ebrvojat e tij personale si nj\u00eb i burgosur politik n\u00ebn regjimin komunist t\u00eb diktatorit Enver Hoxha p\u00ebr gjasht\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vjet.<\/p>\n<p><span style=\"font-style: inherit; font-weight: inherit;\">N\u00eb vitet e fundit, ai i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkushtuar edhe artit p\u00ebrmes instalacioneve q\u00eb frym\u00ebzohen kryesisht nga kujtimet e tij prej p\u00ebrvoj\u00ebs n\u00eb rob\u00ebri. Ai \u00ebsht\u00eb, nd\u00ebr t\u00eb tjera, autor (me Ardian Isufin) i Memorialit Postbllok (ose memoriali Check-Point) p\u00ebr periudh\u00ebn komuniste, i vendosur n\u00eb bulevardin kryesor t\u00eb Tiran\u00ebs. P\u00ebr \u00abLe Nouvel Obs\u00bb, ai analizon marr\u00ebveshjen e kontestuar t\u00eb n\u00ebnshkruar n\u00eb n\u00ebntor 2023 midis Rom\u00ebs dhe Tiran\u00ebs p\u00ebr externalizimin e k\u00ebrkesave p\u00ebr azil nga Italia.<\/span><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Vendi juaj, Shqip\u00ebria, sapo ka pritur nj\u00eb grup t\u00eb par\u00eb personash t\u00eb shp\u00ebrngulur t\u00eb kapur n\u00eb det nga autoritetet italiane. K\u00ebta gjasht\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb burra jan\u00eb transferuar n\u00eb qendr\u00ebn e portit t\u00eb Sh\u00ebngjinit ku do t\u00eb shqyrtohen dosjet e tyre. Kjo \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb nj\u00eb vend an\u00ebtar i Bashkimit Evropian (BE) externalizon k\u00ebrkesat e tij p\u00ebr azil n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb tret\u00eb. Pse Tirana pranoi t\u00eb n\u00ebnshkruaj\u00eb k\u00ebt\u00eb marr\u00ebveshje n\u00eb n\u00ebntor 2023 me Giorgia Melonin?<\/strong><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Fatos Lubonja:<\/strong>\u00a0Kryeministrja italiane pretendon se ky protokoll do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb efekt ndalues mbi kandidat\u00ebt p\u00ebr emigrim. Nuk e di n\u00ebse kjo do t\u2019i dekurajoj\u00eb ata, por \u00ebsht\u00eb e sigurt q\u00eb do t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb padukshm\u00ebrin\u00eb e tyre, pasi k\u00ebto burgje jan\u00eb t\u00eb ndaluara p\u00ebr akses dhe plot\u00ebsisht t\u00eb kontrolluara nga policia italiane. E vetmja gj\u00eb e sigurt \u00ebsht\u00eb se e gjith\u00eb kjo do t\u00eb kushtoj\u00eb jasht\u00ebzakonisht shtrenjt\u00eb p\u00ebr Italin\u00eb: ky transferim i par\u00eb ka kushtuar t\u00eb pakt\u00ebn 250,000 euro, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb 15,000 euro p\u00ebr migrant.<\/p>\n<p>Duhet kuptuar se kjo marr\u00ebveshje \u00ebsht\u00eb negociuar n\u00eb fsheht\u00ebsi. N\u00eb Shqip\u00ebri, askush nuk ishte n\u00eb dijeni. Por, edhe sikur t\u00eb ishim, nuk do t\u00eb kishte ndryshuar asgj\u00eb, pasi nuk ka asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar vendimet q\u00eb merr qeveria. K\u00ebtu, opozita shqiptare \u00ebsht\u00eb reduktuar n\u00eb minimum. Edhe kur ajo denoncon abuzimet e kryeministrit ton\u00eb, Edi Rama, [n\u00eb pushtet q\u00eb nga viti 2013], regjimin e tij autoritar oligarkik dhe propagandistik, z\u00ebri i saj nuk ka pesh\u00eb n\u00eb sken\u00ebn gjeopolitike nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Esht\u00eb edhe m\u00eb e paqart\u00eb se \u00e7far\u00eb ka fituar Shqip\u00ebria nga kjo?<\/strong><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Fatos Lubonja:\u00a0<\/strong>Shum\u00eb gj\u00ebra. S\u00eb pari, Shqip\u00ebria po pret q\u00eb prej dhjet\u00eb vjet\u00ebsh q\u00eb kandidatura e saj p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim n\u00eb Bashkimin Evropian t\u00eb shqyrtohet. Prandaj \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se kryeministri yn\u00eb Edi Rama po p\u00ebrpiqet t\u00eb luaj\u00eb rolin e nx\u00ebn\u00ebsit t\u00eb mir\u00eb t\u00eb Ballkanit duke ndihmuar Bashkimin Evropian ne problemin q\u00eb ai ka me emigracionin. Ai vet\u00eb kishte folur p\u00ebr \u201csolidaritetin evropian\u201d p\u00ebr t\u00eb justifikuar n\u00ebnshkrimin e k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje me Giorgia Melonin. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, rast\u00ebsi apo jo e kalendarit, m\u00eb 15 tetor, dit\u00ebn para mb\u00ebrritjes s\u00eb migrant\u00ebve t\u00eb par\u00eb t\u00eb transferuar n\u00eb territorin shqiptar, Shqip\u00ebria hapi zyrtarisht n\u00eb Bruksel kapitullin e par\u00eb t\u00eb negociatave t\u00eb saj p\u00ebr an\u00ebtar\u00ebsim. Duhet theksuar se nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb vendi yn\u00eb luan nj\u00eb rol n\u00eb politik\u00ebn migratore evropiane: n\u00eb vitin 2019, ne ishim gjithashtu t\u00eb par\u00ebt q\u00eb pranuam n\u00eb territorin ton\u00eb nj\u00eb operacion t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb Frontex, agjencis\u00eb evropiane t\u00eb kufijve dhe rojeve bregdetare, jasht\u00eb zon\u00ebs s\u00eb BE-s\u00eb, p\u00ebr t\u00eb forcuar menaxhimin e kufijve t\u00eb saj.<\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">N\u00eb kronikat tuaja t\u00eb publikuara n\u00eb media franceze si \u00abCourrier des Balkans\u00bb, ju denonconi hipokrizin\u00eb e k\u00ebtij protokolli t\u00eb negociuar pas shpin\u00ebs t\u00eb Komisionit Evropian, por q\u00eb, q\u00eb at\u00ebher\u00eb, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetur nga presidentja e tij, Ursula von der Leyen, si dhe nga rreth pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vende an\u00ebtar\u00eb t\u00eb BE-s\u00eb, si Austria apo Danimarka, dhe m\u00eb s\u00eb fundi, Franca, p\u00ebrmes z\u00ebrit t\u00eb ministrit t\u00eb saj t\u00eb Brendsh\u00ebm Bruno Retailleau.<\/strong><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Fatos Lubonja:\u00a0<\/strong>Pik\u00ebrisht. Ekziston nj\u00eb sistem standardesh t\u00eb dyfishta q\u00eb un\u00eb e denoncoj ashp\u00ebr. Nga nj\u00ebra an\u00eb, kemi Bashkimin Evropian q\u00eb u k\u00ebrkon vendeve kandidate q\u00eb shpresojn\u00eb t\u00eb antar\u00ebsohen programe reformash p\u00ebr t\u00eb rregulluar legjislacionin, standardet dhe praktikat e tyre, sipas vlerave demokratike t\u00eb vet\u00eb Unionit.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, BE vijon q\u00eb prej vitit 2015 t\u00eb lidh\u00eb partneritete financiare me vende t\u00eb treta jo-demokratike si Libia, Maroku, Turqia, Tunizia p\u00ebr t\u00eb forcuar kontrollin e flukseve migratore dhe s\u00eb fundi, p\u00ebr t\u00eb externalizuar kufijt\u00eb e saj, nd\u00ebrsa mbyll syt\u00eb p\u00ebr shkeljet e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut q\u00eb kjo shkakton.<\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Dhe \u00e7far\u00eb mendoni p\u00ebr mbik\u00ebqyrjen nga Zyra e Lart\u00eb t\u00eb Komisionerit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr Refugjat\u00ebt? A nuk \u00ebsht\u00eb kjo nj\u00eb garanci e mjaftueshme sipas jush?<\/strong><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Fatos Lubonja:\u00a0<\/strong>Do t\u00eb ket\u00eb misione v\u00ebzhgimi nga shoqatat p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb muajt e par\u00eb. Ajo q\u00eb m\u00eb shqet\u00ebson \u00ebsht\u00eb prania e tyre n\u00eb afat t\u00eb gjat\u00eb. Kjo marr\u00ebveshje \u00ebsht\u00eb parashikuar p\u00ebr pes\u00eb vjet. Dyshoj se nuk do t\u00eb ket\u00eb shkelje p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb kaq t\u00eb gjat\u00eb. Ajo q\u00eb duhet kuptuar \u00ebsht\u00eb se Shqip\u00ebria nuk \u00ebsht\u00eb zgjedhur rast\u00ebsisht. Ne jemi nj\u00eb vend pa sindikata, pa sistem demokratik, t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb nga korrupsioni dhe trafikimi i drog\u00ebs. Kemi kaluar nga diktatura e Enver Hoxh\u00ebs n\u00eb nj\u00eb sistem oligarkik gjithnj\u00eb e m\u00eb autoritar, t\u00eb modeluar sipas Vladimir Putinit. P\u00ebr Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore dhe Shtetet e Bashkuara, \u00ebsht\u00eb mjaft praktike t\u00eb negociojn\u00eb me nj\u00eb shtet autoritar q\u00eb i p\u00ebrgjigjet interesave t\u00eb tyre pa u shqet\u00ebsuar shum\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ndodh brenda. Shqip\u00ebria e Edi Ram\u00ebs \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model klientelist ku t\u00eb gjith\u00eb partner\u00ebt jan\u00eb mbret\u00ebr p\u00ebr aq koh\u00eb sa paguajn\u00eb dhe e lejojn\u00eb at\u00eb t\u00eb vazhdoj\u00eb sistemin e tij: at\u00eb t\u00eb mbajtjes s\u00eb pushtetit n\u00eb bashk\u00ebpunim me krimin e organizuar. Ne jemi shnd\u00ebrruar n\u00eb n\u00ebnkontraktor\u00eb p\u00ebr Per\u00ebndimin: deri tani trajtonim mbeturinat tuaja, tani edhe migrant\u00ebt tuaj.<\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Ju vet\u00eb e njihni mir\u00eb kryeministrin Edi Rama, i cili ishte nj\u00eb nga miqt\u00eb tuaj t\u00eb ngusht\u00eb dhe an\u00ebtar i revist\u00ebs suaj letrare \u00abP\u00ebrpjekja\u00bb, e themeluar n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1994, tri vjet pasi ju dol\u00ebt nga nga burgu.<\/strong><\/p>\n<p><strong style=\"font-style: inherit;\">Fatos Lubonja:\u00a0<\/strong>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, ai ishte kthyer nga Parisi, ku kishte studiuar artet plastike. Ai kishte nj\u00eb th\u00ebnie: \u00abInteligjenti k\u00ebrkon t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, nd\u00ebrsa politikan\u00ebt k\u00ebrkojn\u00eb votat.\u00bb Un\u00eb isha mik me t\u00eb kur ai k\u00ebrkonte t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Por kur u b\u00eb politikan, ai tradhtoi t\u00eb gjitha idet\u00eb e tij. Ai, q\u00eb u b\u00eb i njohur n\u00eb vitin 2003 me nj\u00eb projekt artistik t\u00eb gjer\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshinte rilyerjen me ngjyra t\u00eb ndezura t\u00eb t\u00eb gjitha fasadave t\u00eb qendr\u00ebs s\u00eb Tiran\u00ebs kur ishte kryetar i bashkis\u00eb, tani \u00ebsht\u00eb themelues i shkat\u00ebrrimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb monumenteve tona historike, t\u00eb cilat i z\u00ebvend\u00ebson me godina t\u00eb sh\u00ebmtuara dhe kulla fallike, nd\u00ebrtimi i t\u00eb cilave sh\u00ebrben p\u00ebr t\u00eb pastruar parat\u00eb e drog\u00ebs. Por t\u00eb gjitha k\u00ebto, Giorgia Meloni, dhe para saj Matteo Renzi [kryeminist\u00ebr italian nga 2014 deri n\u00eb 2016], apo Donald Trump [president i Shteteve t\u00eb Bashkuara nga 2017 deri n\u00eb 2021, q\u00eb po k\u00ebrkon nj\u00eb mandat t\u00eb ri n\u00eb Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb], miqt\u00eb e tij t\u00eb rinj, nuk i shohin. Ai ka fabrikuar nj\u00eb personazh ikonik, pak artist, pak nga t\u00eb gjitha, q\u00eb pretendon t\u00eb jet\u00eb progresist, gati \u201cwoke\u201d ndonj\u00ebher\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ti p\u00eblqej\u00eb dhe pse jo, ti arg\u00ebtoj\u00eb per\u00ebndimor\u00ebt.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb ironike, sepse n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb krimi i organizuar po p\u00ebrparon dhe m\u00eb shum\u00eb se 700,000 nga 2.8 milion shqiptar\u00eb kan\u00eb ikur nga vendi p\u00ebr t\u00eb emigruar masivisht n\u00eb Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore dhe Veriore. M\u00eb kujton profecin\u00eb e Guy Debord: \u00abN\u00ebse n\u00eb nj\u00eb sistem, iluzioni me format e tij spektakolare arrin n\u00eb pik\u00ebn q\u00eb mbizot\u00ebron mbi realitetin, kjo tregon se rendi social \u00ebsht\u00eb n\u00eb kriz\u00eb legjitimiteti.\u00bb<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gazeta e p\u00ebrjavshme franceze me prirje t\u00eb majta \u201cLe Nouvel Obs\u201d ka publikuar nj\u00eb artikull mbi Shqip\u00ebrin\u00eb, ku n\u00eb fokus ka patur ngritjen e kampeve t\u00eb refugjat\u00ebve n\u00eb vendin ton\u00eb, mbi baz\u00ebn e marr\u00ebveshjes mes kryeministrit Edi Rama dhe asaj italiane Gerogia Meloni. Pjes\u00eb e artikullit ka qen\u00eb edhe nj\u00eb intervist\u00eb me publicistin Fatos Lubonja, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":93659,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-93658","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=93658"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93662,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/93658\/revisions\/93662"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/93659"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=93658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=93658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=93658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}