{"id":95966,"date":"2024-11-20T08:56:44","date_gmt":"2024-11-20T08:56:44","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=95966"},"modified":"2024-11-20T08:56:44","modified_gmt":"2024-11-20T08:56:44","slug":"buxheti-pensionet-dhe-oligarket","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/11\/20\/buxheti-pensionet-dhe-oligarket\/","title":{"rendered":"Buxheti, pensionet dhe oligark\u00ebt"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Klodian TOMORRI<\/strong><\/p>\n<p>Konsideroni vet\u00ebm dy shifra. Qeveria shqiptare mbledh mesatarisht 28 p\u00ebr qind t\u00eb prodhimit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto t\u00eb ardhura n\u00eb buxhet, kurse n\u00eb Bashkimin Europian mesatarja \u00ebsht\u00eb rreth 42 p\u00ebr qind e PBB.<\/p>\n<p>Por n\u00ebse krahasohen investimet raporti \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrmbysur. Shqip\u00ebria investon mbi 6 p\u00ebr qind t\u00eb PBB-s\u00eb nga t\u00eb ardhurat buxhetore. Bashkimi Europian n\u00eb vitin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb arrin t\u00eb investoj\u00eb rreth 2.7 p\u00ebr qind. Dhe kjo nuk e tregon t\u00eb gjith\u00eb historin\u00eb. N\u00ebse llogariten dhe koncesionet, rrug\u00ebt q\u00eb nd\u00ebrtohen nga privat\u00ebt, hendeku \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i madh.<\/p>\n<p>Pyetja \u00ebsht\u00eb ku i gjen Shqip\u00ebria parat\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb nj\u00eb nivel kaq t\u00eb lart\u00eb investimesh publike? Dhe p\u00ebrgjigja \u00ebsht\u00eb e thjesht\u00eb. Nga tre kategori kryesisht. Qeveria u merr parat\u00eb pensionist\u00ebve, t\u00eb s\u00ebmur\u00ebve dhe nx\u00ebn\u00ebsve n\u00eb shkolla.<\/p>\n<p>Qeveria shqiptare kursen minimalisht 1 miliard\u00eb euro n\u00eb vit nga mbajtja e pensioneve n\u00eb nivele qesharake, 400 milion\u00eb euro nga hedhja e barr\u00ebs s\u00eb financimit t\u00eb s\u00ebmundjeve n\u00eb xhepat e qytetar\u00ebve dhe po kaq nga n\u00ebnfinancimi i sistemit arsimor. K\u00ebto dy miliard\u00eb euro kompesojn\u00eb plot\u00ebsisht diferenc\u00ebn negative t\u00eb t\u00eb ardhurave q\u00eb Shqip\u00ebria ka me vendet e BE-s\u00eb si dhe i mund\u00ebsojn\u00eb qeveris\u00eb t\u00eb investoj\u00eb mbi 2 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb ekonomi.<\/p>\n<p>N\u00eb rrafshin teorik orientimi i buxhetit drejt investimeve jan\u00eb politika m\u00eb e mir\u00eb buxhetore. Investimet rrisin ekonomin\u00eb, krijojn\u00eb vende pune, nxisin prodhimin dhe shtojn\u00eb produktivitetin n\u00eb ekonomi. Me pak fjal\u00eb ato rrisin tort\u00ebn e ekonomis\u00eb dhe ideja \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht kjo. Qeverit\u00eb tregohen agresive me investime p\u00ebr periudha t\u00eb caktuara kohore p\u00ebr t\u00eb rritur tort\u00ebn, q\u00eb m\u00eb pas t\u00eb shp\u00ebrndajn\u00eb m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Por problemi \u00ebsht\u00eb se n\u00eb Shqip\u00ebri kjo histori vazhdon prej m\u00eb shum\u00eb se 20 vitesh.<\/p>\n<p>Buxheti i shtetit nuk ka asnj\u00eb ndryshim nga ai i nj\u00eb familje. Nj\u00eb familje mund t\u00eb vendos\u00eb t\u00eb investoj\u00eb n\u00eb bono, hapjen e nj\u00eb biznesi apo n\u00eb pasuri t\u00eb patundshme me iden\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme m\u00eb t\u00eb mir\u00eb ekonomikisht. Por n\u00ebse parat\u00eb q\u00eb ajo investon i kursen nga nd\u00ebrprerja e shkollimit t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, kequshqyerja e tyre apo mos kurimi i s\u00ebmundjeve t\u00eb t\u00eb moshuarve, t\u00eb ardhmen e ka shkat\u00ebrruar. Kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb po ndodh n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Por pse qeveria k\u00ebmb\u00ebngul n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim? A udh\u00ebhiqet mbajtja e investimeve kaq t\u00eb larta duke shtrydhur t\u00eb gjitha shpenzimet e tjera jetike vet\u00ebm nga q\u00ebllimi i mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb rritur tort\u00ebn? N\u00eb fakt, ka dhe nj\u00eb incentiv\u00eb tjet\u00ebr. Pensionet nuk i vjedh dot. Nd\u00ebrsa tenderat e investimeve po.<\/p>\n<p>Merrni vet\u00ebm tre sektor\u00eb, q\u00eb marrin tort\u00ebn e madhe t\u00eb investimeve. Infrastruktura, energjia dhe Teknologjia e Informacionit. Kostot e rrug\u00ebve n\u00eb Shqip\u00ebri jan\u00eb m\u00eb t\u00eb shtrenjta se n\u00eb \u00e7do vend t\u00eb avancuar t\u00eb planetit.<\/p>\n<p>N\u00eb sektorin energjetik jan\u00eb investuar mbi 8 miliard\u00eb euro, por \u00e7udit\u00ebrisht vazhdojn\u00eb ende t\u00eb raportohen humbje teknike n\u00eb nivele dyshifrore. Nd\u00ebrsa n\u00eb IT, Shqip\u00ebria ka krijuar nj\u00eb grusht t\u00eb vog\u00ebl biznesmen\u00ebsh, t\u00eb cilat kan\u00eb norma m\u00eb t\u00eb larta fitimi edhe se sa Apple. AKSHI ndan mesatarisht 100 milion\u00eb euro n\u00eb vit n\u00eb dy apo tre duar, pjesa d\u00ebrrmuese e t\u00eb cilave jan\u00eb kosto korruptive.<\/p>\n<p>Linja e fundit \u00ebsht\u00eb kjo. Politika buxhetore e Shqip\u00ebris\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr vet\u00ebm nj\u00eb mekaniz\u00ebm rentier, i cili thith parat\u00eb nga shtresat vulnerab\u00ebl t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe i \u00e7on ato p\u00ebr t\u00eb pasuruar pafund\u00ebsisht nj\u00eb grusht n\u00ebnkontraktor\u00ebsh t\u00eb shtetit. K\u00ebta t\u00eb fundit, ndryshe njihen edhe si oligark\u00eb. Dhe p\u00ebr sa koh\u00eb kjo do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb ndodh\u00eb, shqiptar\u00ebt do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb braktisin vendin n\u00eb mas\u00eb, ashtu si\u00e7 ka ndodhur.<\/p>\n<p>Ata q\u00eb mundohen racionalisht t\u00eb shquajn\u00eb n\u00ebse kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb politik\u00eb e majt\u00eb apo e djatht\u00eb nuk jan\u00eb asgj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se naiv\u00eb. Ky \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb sistem i krijuar nga incentiva p\u00ebr t\u00eb vjedhur. Kaq e thjesht\u00eb \u00ebsht\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Klodian TOMORRI Konsideroni vet\u00ebm dy shifra. Qeveria shqiptare mbledh mesatarisht 28 p\u00ebr qind t\u00eb prodhimit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto t\u00eb ardhura n\u00eb buxhet, kurse n\u00eb Bashkimin Europian mesatarja \u00ebsht\u00eb rreth 42 p\u00ebr qind e PBB. Por n\u00ebse krahasohen investimet raporti \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrmbysur. Shqip\u00ebria investon mbi 6 p\u00ebr qind t\u00eb PBB-s\u00eb nga t\u00eb ardhurat buxhetore. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":85669,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-95966","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95966","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95966"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95967,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95966\/revisions\/95967"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/85669"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}