{"id":98747,"date":"2024-12-13T19:33:53","date_gmt":"2024-12-13T19:33:53","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=98747"},"modified":"2024-12-13T19:35:25","modified_gmt":"2024-12-13T19:35:25","slug":"98747","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/12\/13\/98747\/","title":{"rendered":"VOA: Rama e p\u00ebrdor buxhetin e shtetit p\u00ebr ndikime elektorale"},"content":{"rendered":"

N\u00eb Tiran\u00eb Instituti Shqiptar i Shkenc\u00ebs publikoi sot gjetjet e nj\u00eb studimi krahasues mbi buxhetin e shtetit dhe financat publike n\u00eb vitet zgjedhore, ku dalin n\u00eb pah rritje fondesh, pun\u00ebsimesh, dhe shp\u00ebrblimesh pak muaj para zgjedhjeve. Ekspert\u00ebt k\u00ebrkuan shtimin e masave kufizuese n\u00eb p\u00ebrdorimin e buxhetit p\u00ebr ndikim elektoral n\u00eb dobi t\u00eb shumic\u00ebs, me mjete si aktet normative, shp\u00ebrblimet vjetore dhe fondet e rind\u00ebrtimit.<\/em><\/strong>
\nVOA<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Studimi krahasimor mes viteve zgjedhore dhe jozgjedhore i qendr\u00ebs studimore Open Data Albania v\u00ebren se buxheti i shtetit duket q\u00eb ka synuar t\u00eb ndikoj\u00eb votuesit dhe t\u00eb nxjerr\u00eb p\u00ebrfitime elektorale p\u00ebr shumic\u00ebn n\u00eb pushtet.<\/p>\n

Drejtuesja e Institutit Shqiptar t\u00eb Shkenc\u00ebs Aranita Brahaj thot\u00eb se kjo del e qart\u00eb kur krahasohen periudhat elektorale dhe ato joelektorale sa u takon programit shum\u00ebvje\u00e7ar t\u00eb rind\u00ebrtimit pas t\u00ebrmetit t\u00eb 2019, pagesat individuale p\u00ebr grante rind\u00ebrtimi, rritjes s\u00eb pun\u00ebsimeve n\u00eb administrat\u00eb, si dhe shp\u00ebrblimet e bonuset p\u00ebr pensionist\u00ebt.<\/p>\n

\u201cFlasim p\u00ebr 3.7 miliard\u00eb lek\u00eb, t\u00eb cilat p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb do t\u00eb jepen n\u00eb pranver\u00eb. Bonuse p\u00ebr pensionist\u00ebt ka patur n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme, e zakonisht jan\u00eb ndar\u00eb n\u00eb fundin e vitit. K\u00ebt\u00eb vit kemi dy shp\u00ebrblime: nj\u00eb n\u00eb fund t\u00eb k\u00ebtij viti dhe nj\u00eb tjet\u00ebr bonus n\u00eb pranver\u00eb t\u00eb vitit 2025, q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe pranver\u00eb elektorale\u201d,\u00a0tha zonja Brahaj.<\/p>\n

Krahas disa ndryshimeve n\u00eb Kodin Zgjedhor, studiuesit k\u00ebrkuan ndalime ligjore n\u00eb miratimin e akteve q\u00eb shkojn\u00eb paralel me prokurimet publik.<\/p>\n

Eksperti ligjor pran\u00eb Institutit t\u00eb Shkenc\u00ebs dhe autor i studimit Viktor Gumi, thot\u00eb se akti normativ p\u00ebr rind\u00ebrtimin mbetet n\u00eb fuqi dhe zbatohet prej shum\u00eb vitesh.<\/p>\n

\u201cPavar\u00ebsisht se kan\u00eb kaluar mbi 5 vite nga fatkeq\u00ebsia natyrore e t\u00ebrmetit, ky akt q\u00ebndron n\u00eb fuqi dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm q\u00eb furnizohet, vler\u00ebsoj n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin e nj\u00eb strategjie politike, p\u00ebr efekt politik, p\u00ebr efekt elektoral. Pyetja m\u00eb logjike q\u00eb q\u00ebndron n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb \u00ebsht\u00eb: Pse duhet t\u00eb kemi rregulla t\u00eb posa\u00e7me ad hoc n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb aq t\u00eb gjat\u00eb kohore kur ligji p\u00ebr prokurimin publik ka procedura shum\u00eb t\u00eb mir\u00ebp\u00ebrcaktuara p\u00ebr k\u00ebt\u00eb drejtim dhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar edhe nga institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare si nj\u00eb ligj shum\u00eb i mir\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me direktivat e Bashkimit Europian\u201d,\u00a0tha n\u00eb tubim zoti Gumi.<\/p>\n

Studiuesit theksuan q\u00eb Kuvendi nevojitet t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga ndryshimi i buxhetit t\u00eb shtetit me Akte Normative, t\u00eb cilat aplikohen edhe gjat\u00eb vitit apo periudh\u00ebs zgjedhore, nd\u00ebrsa n\u00eb ligjin p\u00ebr sistemin buxhetor duhet t\u00eb shtohen mekanizma parandalues t\u00eb abuzimit t\u00eb mundsh\u00ebm n\u00eb rastin e viteve zgjedhore ose pak p\u00ebrpara dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe vendore.<\/p>\n

Ekspertja e ekonomis\u00eb dhe auditimit publik, Lindita Lati, theksoi pasojat q\u00eb sjellin mbi ekonomin\u00eb gjat\u00eb viteve zgjedhore shpenzimet e larta jofitimprur\u00ebse, politizimi i buxhetit, evazioni fiskal dhe ulja e t\u00eb ardhurave, transparenca dhe llogaridh\u00ebnia e ul\u00ebt, si dhe rritja e deficitit buxhetor.<\/p>\n

\u201cLoja q\u00eb b\u00ebhet me deficitin buxhetor \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb aspak e k\u00ebndshme nga pik\u00ebpamja jon\u00eb si auditues. Viti 2017 na tregoi q\u00eb qeveria pik\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb deklaruar se e kishte deficitin buxhetor n\u00ebn 2 p\u00ebr qind t\u00eb GDP-s\u00eb, \u00e7ka \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detyrim ligjor, ne pam\u00eb q\u00eb ishin kryer manipulime t\u00eb teknik\u00ebs s\u00eb metologjis\u00eb s\u00eb vler\u00ebsimit t\u00eb deficitit buxhetor. Pa p\u00ebrmendur k\u00ebtu deficitin e fshehur buxhetor, q\u00eb vjen prej pagesave t\u00eb prapambetura\u201d,\u00a0tha zonja Lati.<\/p>\n

N\u00eb Kodin Zgjedhor thuhet se kat\u00ebr muaj para dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve deri n\u00eb formimin e qeveris\u00eb s\u00eb re pas zgjedhjeve ndalohet propozimi, miratimi ose nxjerrja e akteve ligjore a n\u00ebnligjore p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrfitime p\u00ebr kategori t\u00eb caktuara t\u00eb popullsis\u00eb si rritje pagash, pensionesh, mb\u00ebshtetje ekonomike e sociale, ulje ose heqje taksash, amnisti fiskale, privatizime apo dh\u00ebnie pasurish apo shp\u00ebrblimesh, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb gjendje t\u00eb fatkeq\u00ebsis\u00eb natyrore.<\/p>\n

Ekspert\u00ebt pohuan se ky nen ka nevoj\u00eb t\u00eb detajohet p\u00ebr t\u00eb shtuar kufizimet, nd\u00ebrsa Komisioneri Shtet\u00ebror i Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi, tha se p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e k\u00ebtij neni dhe p\u00ebr shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, nevojitet vullneti politik i partive n\u00eb Kuvend.<\/p>\n

\u201cP\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb parashikimet e Kodit Zgjedhor dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb problemet n\u00eb diskutim mendoj q\u00eb ne do t\u00eb duhet ta modernizojm\u00eb dhe ta b\u00ebjm\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb gjith\u00eb kuadrin rregullator t\u00eb zhvillimit t\u00eb zgjedhjeve n\u00eb Shqip\u00ebri. Kemi n\u00eb fuqi nj\u00eb kod t\u00eb vitit 2008, i cili \u00ebsht\u00eb arnuar vazhdimisht. Kemi nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb kod t\u00eb ri zgjedhor, dhe kjo pun\u00eb duhet t\u00eb nis\u00eb menj\u00ebher\u00eb pas zgjedhjeve t\u00eb ardhshme me vullentin e partive politike\u201d,\u00a0tha zoti Celibashi.<\/p>\n

Studimi v\u00ebren se Kushtetuta nuk p\u00ebrcakton rregulla mbi buxhetin e shtetit n\u00eb vite zgjedhore, nd\u00ebrsa ligji p\u00ebrkat\u00ebs sakt\u00ebson q\u00eb deficiti buxhetor t\u00eb ekzekutohet pothuajse nj\u00ebtrajt\u00ebsisht n\u00eb kat\u00ebr tremujor\u00ebt e vitit me zgjedhje t\u00eb p\u00ebrgjithshme, nd\u00ebrsa studiuesit vler\u00ebsuan se masat ligjore ekzistuese jan\u00eb t\u00eb pamjaftueshme p\u00ebr t\u00eb shmangur p\u00ebrdorimin elektoral t\u00eb buxhetit t\u00eb shtetit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

N\u00eb Tiran\u00eb Instituti Shqiptar i Shkenc\u00ebs publikoi sot gjetjet e nj\u00eb studimi krahasues mbi buxhetin e shtetit dhe financat publike n\u00eb vitet zgjedhore, ku dalin n\u00eb pah rritje fondesh, pun\u00ebsimesh, dhe shp\u00ebrblimesh pak muaj para zgjedhjeve. Ekspert\u00ebt k\u00ebrkuan shtimin e masave kufizuese n\u00eb p\u00ebrdorimin e buxhetit p\u00ebr ndikim elektoral n\u00eb dobi t\u00eb shumic\u00ebs, me mjete …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":49111,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"class_list":["post-98747","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-politike"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98747","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=98747"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98751,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/98747\/revisions\/98751"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/49111"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=98747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=98747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=98747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}