{"id":99261,"date":"2024-12-19T17:36:31","date_gmt":"2024-12-19T17:36:31","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=99261"},"modified":"2024-12-19T17:36:31","modified_gmt":"2024-12-19T17:36:31","slug":"ministria-e-therrimeve-dhe-teatri-i-urise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/2024\/12\/19\/ministria-e-therrimeve-dhe-teatri-i-urise\/","title":{"rendered":"Ministria e Th\u00ebrrimeve dhe Teatri i Uris\u00eb"},"content":{"rendered":"

Nga Anila BALLA <\/strong><\/p>\n

Financimi i artit dhe kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri po p\u00ebrballet me nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb thell\u00eb strukturore, e cila rrezikon t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb seriozisht bazat e zhvillimit kulturor t\u00eb vendit. Ky artikull analizon paradoksin e thell\u00eb midis ambicieve kulturore t\u00eb vendit dhe realitetit financiar, duke u fokusuar ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shp\u00ebrndarjen aktuale t\u00eb buxhetit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs\u00a0dhe implikimet e saj p\u00ebr komunitetin artistik. N\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb analize t\u00eb detajuar t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave buxhetore, krahasimit rajonal dhe intervistave me ekspert\u00eb t\u00eb fush\u00ebs, jan\u00eb identifikuar problematikat kryesore t\u00eb sistemit aktual t\u00eb financimit bashk\u00eb disa zgjidhje konkrete p\u00ebr nj\u00eb reform\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse. R\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj analize q\u00ebndron n\u00eb nevoj\u00ebn urgjente p\u00ebr t\u00eb adresuar pabarazin\u00eb n\u00eb akordimin e burimeve financiare, ku vet\u00ebm 2.79% e buxhetit total t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs dedikohet p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb projekteve artistike dhe kulturore.<\/p>\n

Paradoksi i financimit t\u00eb artit dhe kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri manifestohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00eb shp\u00ebrndarjen aktuale t\u00eb buxhetit t\u00eb Ministris\u00eb s\u00eb Kultur\u00ebs. Nga nj\u00eb fond total prej 4,460,000,000 lek\u00ebsh, vet\u00ebm nj\u00eb fraksion minimal prej 2.79%, ekuivalente me 124,396,300 lek\u00eb, dedikohet p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb projekteve artistike dhe kulturore p\u00ebrmes thirrjes vjetore \u201cArt, Kultur\u00eb dhe Trash\u00ebgimi Kulturore\u201d. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb kjo thirrje vjetore \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr t\u00eb paktat nisma t\u00eb rregullta p\u00ebr mb\u00ebshtetjen e artist\u00ebve, pasi institucionet e tjera artistike\u00a0nuk jan\u00eb t\u00eb detyruara t\u00eb shpallin thirrje publike. Kjo shp\u00ebrndarje e pabarabart\u00eb e burimeve financiare nxjerr n\u00eb pah problemet e thella n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si administrohet sektori kulturor n\u00eb vend.<\/p>\n

Mungesa e nj\u00eb strategjie efektive t\u00eb menaxhimit kulturor reflektohet n\u00eb raste emblematike si nd\u00ebrprerja e Festivalit Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Butrintit. Pas 19 edicionesh t\u00eb suksesshme, ky festival me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kulturore u nd\u00ebrpre p\u00ebr shkak t\u00eb pamjaftueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb fondeve, duke demonstruar defektet strukturore n\u00eb menaxhimin institucional t\u00eb sektorit kulturor. Situata kompleksohet m\u00eb tej nga mungesa e nj\u00eb databaze gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb artist\u00ebve aktiv\u00eb n\u00eb vend, nj\u00eb vakum informacioni q\u00eb pengon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sistematike hartimin e politikave efektive dhe shp\u00ebrndarjen strategjike t\u00eb burimeve.<\/p>\n

Sistemi aktual i financimit operon p\u00ebrmes nj\u00eb mekanizmi t\u00eb thirrjes vjetore q\u00eb shpallet n\u00eb fillim t\u00eb \u00e7do viti kalendarik. Analiza e detajuar e akordimit t\u00eb fondeve p\u00ebr periudh\u00ebn 2023-2024 zbulon nj\u00eb trend shqet\u00ebsues n\u00eb menaxhimin e burimeve. N\u00eb vitin 2023, nga nj\u00eb fond total prej 165,120,000 lek\u00ebsh u mb\u00ebshtet\u00ebn 195 projekte artistike, ku financimi maksimal arriti n\u00eb 29,000,000 lek\u00eb dhe ai minimal n\u00eb 70,000 lek\u00eb. Viti 2024 sh\u00ebnoi nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb m\u00ebtejshme t\u00eb mb\u00ebshtetjes financiare, me nj\u00eb buxhet fillestar prej 113,696,300 lek\u00ebsh, i cili u rrit n\u00eb 124,396,300 lek\u00eb vet\u00ebm pas ankesave nga komuniteti artistik.<\/p>\n

Procesi i shp\u00ebrndarjes s\u00eb fondeve karakterizohet nga nj\u00eb munges\u00eb transparence, ku Ministria nuk publikon paraprakisht fondin total\u00a0t\u00eb disponuesh\u00ebm p\u00ebr thirrjen vjetore. T\u00eb dh\u00ebnat statistikore p\u00ebr vitin 2024 tregojn\u00eb se nga 201 projekte t\u00eb mb\u00ebshtetura, 50 mor\u00ebn financim prej 500,000 lek\u00ebsh dhe 49 mor\u00ebn 400,000 lek\u00eb, shifra q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr munges\u00ebn e vazhdueshme t\u00eb mb\u00ebshtetjes s\u00eb mjaftueshme financiare p\u00ebr projektet artistike.<\/p>\n

Megjith\u00ebse minimal, ky buxhet d\u00ebshton n\u00eb krijimin e nj\u00eb lidhjeje organike mes projekteve t\u00eb mb\u00ebshtetura. Pjesa d\u00ebrrmuese e tyre zhvillohen n\u00eb izolim t\u00eb plot\u00eb, pa nd\u00ebrlidhje strategjike dhe pa nj\u00eb vizion afatgjat\u00eb bashk\u00ebrendues. P\u00ebrjashtim b\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm disa festivale e projekte t\u00eb rralla q\u00eb kan\u00eb arritur t\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme kulturore n\u00eb vend.<\/p>\n

Evidenca empirike nga terreni, mbledhur p\u00ebrmes intervistave me profesionist\u00eb t\u00eb fush\u00ebs, dokumenton impaktin e thell\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre kufizimeve buxhetore n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb dhe q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb e prodhimit artistik. Aktorja Ermela Ruri, me nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb 14-vje\u00e7are n\u00eb sken\u00ebn kulturore shqiptare, raporton se mb\u00ebshtetja institucionale rrall\u00ebher\u00eb arrin t\u00eb mbuloj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 50% t\u00eb kostos reale t\u00eb projekteve. N\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn e saj specifike, nj\u00eb financim prej 100,000 lek\u00ebsh rezultoi i pamjaftuesh\u00ebm qoft\u00eb p\u00ebr mbulimin e qiras\u00eb s\u00eb sall\u00ebs s\u00eb shfaqjes.<\/p>\n

P\u00ebrball\u00eb k\u00ebsaj situate, artist\u00ebt detyrohen t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb burime t\u00eb tjera financimi, kryesisht nga sektori privat. Megjithat\u00eb, si\u00e7 tregon p\u00ebrvoja e Rurit, p\u00ebrpjekjet individuale p\u00ebr t\u00eb siguruar mb\u00ebshtetje nga biznesi shpesh d\u00ebshtojn\u00eb. Sipas saj, Ministria e Kultur\u00ebs duhet t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb rol m\u00eb aktiv n\u00eb nxitjen e bizneseve p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur artin, pasi kjo p\u00ebrgjegj\u00ebsi tejkalon mund\u00ebsit\u00eb e artist\u00ebve individual\u00eb.<\/p>\n

Regjisorja Elma Dorezi, me nj\u00eb portofol prej 14 shfaqjesh n\u00eb tri teatrot kryesore t\u00eb Tiran\u00ebs dhe p\u00ebrvoj\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Kin\u00eb, Austri dhe Rumani, ofron nj\u00eb perspektiv\u00eb t\u00eb zgjeruar t\u00eb problematik\u00ebs. Sipas saj, kufizimet buxhetore krijojn\u00eb nj\u00eb efekt domino q\u00eb prek \u00e7do aspekt t\u00eb prodhimit teatror, duke filluar nga pagesa e aktor\u00ebve e deri te element\u00ebt thelb\u00ebsor\u00eb si kostumografia, skenografia dhe kompozimi muzikor. Kjo situat\u00eb detyron teatrot t\u00eb orientohen drejt produksioneve me kosto minimale, duke kufizuar mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr eksperimentim artistik dhe konkurrim n\u00eb sken\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n

Mungesa e fondeve t\u00eb mjaftueshme ushtron trysni t\u00eb vazhdueshme mbi artist\u00ebt dhe produksionet teatrore, duke i shtyr\u00eb drejt kufizimeve t\u00eb konsiderueshme n\u00eb shpenzime. Si rrug\u00ebzgjidhje m\u00eb e shpesht\u00eb po shfaqet tendenca p\u00ebr t\u00eb zgjedhur vepra me pak aktor\u00eb dhe fokusimi te komedit\u00eb, n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb siguruar t\u00eb ardhura nga biletat. Por kjo zgjedhje pragmatike, edhe pse ndihmon p\u00ebrkoh\u00ebsisht, rrezikon t\u00eb l\u00ebr\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella n\u00eb formimin e publikut dhe n\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrvoj\u00ebs artistike. Teatri i p\u00ebrket publikut dhe kufizimi i diversitetit artistik d\u00ebmton edukimin dhe formimin afatgjat\u00eb t\u00eb shijeve t\u00eb spektator\u00ebve. Si\u00e7 shprehet aktorja Ermela Ruri: \u201cDo p\u00ebrfundojm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb duke b\u00ebr\u00eb komedi p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr njer\u00ebzit n\u00eb teat\u00ebr, gj\u00eb q\u00eb nuk duhet t\u00eb ndodh\u00eb fare, sepse nuk mund t\u00eb b\u00ebhen k\u00ebto lloj ndarjesh. Njer\u00ebzit duhet t\u00eb vijn\u00eb n\u00eb teat\u00ebr, pavar\u00ebsisht nga zhanri; kur shfaqja \u00ebsht\u00eb e mir\u00eb, ata jan\u00eb aty p\u00ebr ty<\/em>.\u201d<\/p>\n

Nj\u00eb krahasim me vendet e rajonit nxjerr n\u00eb pah modele t\u00eb ndryshme financimi, por edhe sfida t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta strukturore. P\u00ebr shembull, Kosova ka nd\u00ebrmarr\u00eb nj\u00eb hap t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm duke rritur buxhetin e kultur\u00ebs me 31 milion euro, duke e \u00e7uar totalin n\u00eb 58 milion euro. Megjithat\u00eb, sipas regjisores Hana Qena, pavar\u00ebsisht k\u00ebtij investimi dometh\u00ebn\u00ebs, teatri vazhdon t\u00eb p\u00ebrballet me probleme themelore, sidomos n\u00eb krijimin e mund\u00ebsive t\u00eb larmishme profesionale dhe n\u00eb sigurimin e q\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb institucionale.<\/p>\n

N\u00eb planin e bashk\u00ebpunimit kulturor, Shqip\u00ebria dhe Kosova kan\u00eb n\u00ebnshkruar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb marr\u00ebveshjesh q\u00eb prekin fusha t\u00eb ndryshme. Ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb fush\u00ebn e kultur\u00ebs, t\u00eb dyja qeverit\u00eb kan\u00eb formalizuar angazhimin e tyre p\u00ebrmes memorandumeve t\u00eb bashk\u00ebpunimit. Por zbatimi i k\u00ebtyre marr\u00ebveshjeve shpesh karakterizohet nga ritme t\u00eb ngadalta dhe pengesa burokratike. Intensifikimi i k\u00ebtij bashk\u00ebpunimi merr r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb jo vet\u00ebm p\u00ebr shkak t\u00eb trash\u00ebgimis\u00eb historike t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, por edhe si nj\u00eb instrument i domosdosh\u00ebm p\u00ebr nd\u00ebrtimin e nj\u00eb platforme kulturore t\u00eb q\u00ebndrueshme q\u00eb bashkon komunitetet shqiptare n\u00eb t\u00eb dy vendet.<\/p>\n

Maqedonia e Veriut ka akorduar 3.7 miliard denar\u00eb (60,049,055.98 euro) p\u00ebr kultur\u00ebn n\u00eb vitin 2023, nj\u00eb investim i konsideruesh\u00ebm q\u00eb synon mb\u00ebshtetjen e aktiviteteve t\u00eb ndryshme kulturore dhe ruajtjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore. Megjithat\u00eb, si\u00e7 konfirmohet nga raportet e Komisionit Evropian\u00a0dhe intervista e regjisores s\u00eb pavarur me Dragana Gunin, zbatimi i strategjis\u00eb kulturore mbetet problematik, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr sken\u00ebn e pavarur artistike.<\/p>\n

Situata n\u00eb Malin e Zi paraqet nj\u00eb kontradikt\u00eb t\u00eb dukshme mes kuadrit ligjor dhe realitetit n\u00eb terren. Pavar\u00ebsisht se ligji parashikon akordimin e 2.5% t\u00eb buxhetit total p\u00ebr kultur\u00ebn, aktualisht ky sektor merr vet\u00ebm 0.84% t\u00eb fondeve publike. Idriz Gjoka, regjisor dhe drejtori i Pallatit t\u00eb Kultur\u00ebs n\u00eb Tuz, evidenton nj\u00eb centralizim t\u00eb theksuar t\u00eb aktiviteteve kulturore n\u00eb kryeqytet dhe nj\u00eb munges\u00eb sistematike t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit t\u00eb komunitetit shqiptar n\u00eb projektet e financuara.<\/p>\n

Bashk\u00ebpunimi artistik mes vendeve t\u00eb rajonit p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb element thelb\u00ebsor p\u00ebr zhvillimin e sektorit kulturor, ku kinematografia shfaqet si shembull dometh\u00ebn\u00ebs i suksesit t\u00eb skemave t\u00eb bashk\u00ebfinancimit, duke mund\u00ebsuar krijimin e lidhjeve t\u00eb q\u00ebndrueshme mes artist\u00ebve dhe arritjen e rezultateve t\u00eb spikatura n\u00eb aren\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Kjo dinamik\u00eb bashk\u00ebpunimi ka d\u00ebshmuar fuqin\u00eb transformuese t\u00eb artit n\u00eb promovimin e talenteve dhe n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb narrative t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kulturore, duke n\u00ebnvizuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e rritjes s\u00eb investimeve dhe forcimit t\u00eb mb\u00ebshtetjes institucionale p\u00ebr zhvillimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb ekosistemit artistik n\u00eb rajon.<\/p>\n

Praktikat nd\u00ebrkomb\u00ebtare ofrojn\u00eb modele alternative t\u00eb financimit q\u00eb meritojn\u00eb v\u00ebmendje. Rasti i Rumanis\u00eb, ku 0.5% e fitimeve nga loj\u00ebrat e fatit dedikohen p\u00ebr Fondin Komb\u00ebtar t\u00eb Kultur\u00ebs\u00a0tregon potencialin e diversifikimit t\u00eb burimeve t\u00eb financimit. Gjithashtu, suksesi i bashk\u00ebprodhimeve rajonale n\u00eb fush\u00ebn e kinematografis\u00eb tregon efektivitetin e bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrkufitar n\u00eb tejkalimin e kufizimeve financiare lokale.<\/p>\n

Bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb analiz\u00eb, ristrukturimi i sistemit t\u00eb financimit t\u00eb artit n\u00eb Shqip\u00ebri \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebri. Krijimi i nj\u00eb databaze gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse t\u00eb artist\u00ebve aktiv\u00eb, implementimi i nj\u00eb sistemi transparent t\u00eb alokimit t\u00eb fondeve, dhe zhvillimi i mekanizmave p\u00ebr stimulimin e investimeve private n\u00eb kultur\u00eb paraqiten si hapa themelor\u00eb drejt nj\u00eb reforme efektive. Gjithashtu, forcimi i bashk\u00ebpunimit rajonal p\u00ebrmes produksioneve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta dhe shk\u00ebmbimeve artistike ofron nj\u00eb rrug\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme p\u00ebr maksimizimin e burimeve t\u00eb kufizuara dhe zgjerimin e horizonteve artistike.<\/p>\n

N\u00eb p\u00ebrfundim, transformimi i sistemit aktual t\u00eb financimit t\u00eb artit n\u00eb Shqip\u00ebri k\u00ebrkon nj\u00eb qasje holistike q\u00eb kombinon rritjen e transparenc\u00ebs institucionale, diversifikimin e burimeve t\u00eb financimit, dhe forcimin e bashk\u00ebpunimit rajonal. Vet\u00ebm p\u00ebrmes nj\u00eb reforme t\u00eb till\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse mund t\u00eb sigurohet q\u00ebndrueshm\u00ebria afatgjat\u00eb e sektorit kulturor dhe zhvillimi i nj\u00eb ekosistemi artistik vital q\u00eb i p\u00ebrgjigjet nevojave t\u00eb komunitetit krijues dhe aspiratave kulturore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb shqiptare.<\/p>\n

Por mbi t\u00eb gjitha, arti dhe kultura duhet t\u00eb shihen si nj\u00eb investim themelor n\u00eb identitetin dhe kohezionin shoq\u00ebror t\u00eb kombit. \u00cbsht\u00eb koha q\u00eb financimi i artit t\u00eb dal\u00eb nga \u201cteatri i varf\u00ebr\u201d i buxheteve simbolike dhe t\u00eb marr\u00eb vendin q\u00eb i takon n\u00eb agjend\u00ebn e zhvillimit komb\u00ebtar, p\u00ebrtej th\u00ebrrimeve q\u00eb ministria shp\u00ebrndan sot. \/FAKTOJE<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Anila BALLA Financimi i artit dhe kultur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri po p\u00ebrballet me nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb thell\u00eb strukturore, e cila rrezikon t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb seriozisht bazat e zhvillimit kulturor t\u00eb vendit. Ky artikull analizon paradoksin e thell\u00eb midis ambicieve kulturore t\u00eb vendit dhe realitetit financiar, duke u fokusuar ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb shp\u00ebrndarjen aktuale t\u00eb buxhetit t\u00eb Ministris\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":99262,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"class_list":["post-99261","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","","category-editorial"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99261","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=99261"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99261\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99263,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99261\/revisions\/99263"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/99262"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=99261"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=99261"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/rdnews.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=99261"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}