Gazeta RD
Nga Bujar Leskaj
Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, Shqipëria ka investuar në infrastrukturën e transportit rrugor për periudhën 2014-2025 një shumë prej 370 miliardë lekësh, ose 3.8 miliardë euro, së bashku me fondin e pritshëm për këtë vit.
Duke marrë si referencë kostot që përllogarit Bashkimi Evropian për vende me reliev si Shqipëria, me këtë shumë mund të ndërtoheshin rreth 350 kilometra autostradë e re e tipit A nga fillimi, duke përshkuar të gjithë gjatësinë e vendit, nga Vermoshi në Konispol. Në fakt, kilometra rrugë(dhe jo të gjitha të reja) janë ndërtuar me herë më pak.
Pse Shqiperia e ka koston për km 40% më të lartë se kosto rajonale?
Në 13 vjet 2014-2026, janë ndërtuar ose rindërtuar akse kombëtare, segmente autostradash dhe by-passe urbane. Mesatarja e të gjitha këtyre punimeve del 12 milionë euro për km, ose 5 milionë euro, apo 40 përqind më shumë se mesatarja e rajonit tonë.
Disa pyetje ngrihen natyrshëm: cilat janë arësyet për një kosto kaq të lartë për vende të krahasueshme me ne në reliev malor, si Bosnje-Hercegovina, apo Mali i Zi? Pse rrugët kushtojnë në këto vende shumë më lirë se tek ne?
Të gjitha rrugore tek ne në këto 13 vitet e fundit, si zgjerimi i korridoreve ekzistuese, lidhjet ndërkufitare dhe segmentet turistike, kanë pasur kosto të konsiderueshme për kilometër, shumë më të larta se mesatarja rajonale.
Ndërkohë që kushtojnë më shumë, problematikat e rrugëve të reja janë me herë më të shumta, më të rënda dhe më të shpeshta se për rrugët e reja në Mal të Zi dhe Bosnje-Hercegovinë. Ato përshijnë (i) deformime të asfaltit brenda pak vitesh nga përfundimi i punimeve, (ii) rrëshqitje dherash dhe mungesë stabilizimi të skarpateve, (iii) probleme me sistemet e kullimit dhe të drenazhimit, (iv) mungesë sinjalistike dhe elementësh sigurie rrugore, si dhe (v) mirëmbajtje e pamjaftueshme pas dorëzimit të projekteve.
Këto fenomene kanë ngritur pikëpyetje serioze për abuzime dhe korrupsion në akordimin e tenderave publikë të rrugëve, që kanë ngritur shumë pikëpyetje edhe mbi cilësinë e materialeve, zbatimin e projekteve dhe kontrollin teknik gjatë ndërtimit.
Realitetit të dukshëm të kostos për kilometër, të tejkaluar ndjeshëm nga kostot e vendeve të rajonit me terren të ngjashëm, sekti Rama në qeverisje ju përgjigjet me pseudo-argumentet e kompleksiteti gjeologjik, të numrit të urave dhe tuneleve, apo të standardeve të reja teknike.
Në fakt, struktura gjeologjike si në Shqipëri, edhe në Mal të Zi apo Bosnje-Hercegovinë është shumë e ngjashme. Fakti është që abuzimet, korrupsioni galopant dhe paaftësia e administratës Rama kanë sjellë në kosto të fryra tejet mase dhe në cilësinë skandaloze të rrugëve tona të reja.
Cilësi skandaloze në shumë rrugë të ndërtuara
Në shumë segmente të reja, janë evidentuar probleme brenda një periudhe relativisht të shkurtër nga përfundimi i punimeve, si çarje dhe deformime të asfaltit, ulje të trupit të rrugës, rrëshqitje dherash në zona malore dhe mungesë e standardeve të plota të sigurisë rrugore.
Këto dukuri kanë ngritur dyshime të bazuara mbi cilësinë e materialeve të përdorura, zbatimin teknik të projekteve dhe nivelin e mbikëqyrjes gjatë punimeve.
Një nga problematikat kryesore mbetet mungesa e një sistemi të qëndrueshëm mirëmbajtjeje. Rrugët e reja kërkojnë ndërhyrje periodike për të ruajtur standardin fillestar. Në mungesë të kontratave të qarta mirëmbajtjeje dhe kontrollit të rreptë teknik, degradimi përshpejtohet. Kjo sjell pasoja financiare shtesë për buxhetin e shtetit dhe rrit kostot për qytetarët dhe bizneset që i përdorin këto akse rrugore.
Cilësia problematike e rrugëve ndikon drejtpërdrejt në rritjen e rrezikut të aksidenteve, n dëmtimin e automjeteve, n shtimin e kostove të transportit dhe në uljen e fiçiencës logjistike. Në vend që infrastruktura e re të funksionojë si katalizator zhvillimi, në disa raste ajo është kthyer në burim shqetësimi dhe aksidentesh!
Një infrastrukturë rrugore nuk matet vetëm me ndërtimin fillestar, por me jetëgjatësinë dhe mirëmbajtjen e saj. Në shumicën e rasteve, segmentet e reja të rrugëve 2014-2025 kanë kërkuar ndërhyrje të parakohshme, duke rritur kostot buxhetore.
Mungesa e një plani afatgjatë mirëmbajtjeje, auditimi të pavarur teknik dhe monitorimi të vazhdueshëm ka bërë që investimi fillestar të mos përkthehet në cilësi të qëndrueshme për qytetarët përdorues të këtyre rrugëve.
Pasojat e rënda ekonomike dhe sociale
Cilësia e dobët e punimeve rrugore ka pasoja konkrete mbi ekonominë dhe shoqëin ton, si (i) rritje e kostove për bizneset dhe transportin, (ii) rrezik më i lartë për aksidente, (iii) shpenzime shtesë për riparime të automjeteve dhe, më e rënda, (iv) humbje e besimit publik ndaj investimeve shtetërore. Në vend që 3.8 miliardë euro të përktheheshin në një rrjet modern dhe afatgjatë, perceptimi publik është se investimet në infrastrukturën rrugore nuk kanë prodhuar standardin e pritshëm europian dhe janë kthyer në shumë raste në burime shqetësimi pr pasigurin e lart dhe shtimin e aksidenteve.
Dëmtimet skandaloze që rezultuan në mbylljen e aksit kombëtar Librazhd-Prrenjas, pjesë e Korridorit të Tetë, në thelbin e tyre janë kontribut antikombëtar që kanë bërë të gjithë drejtuesit dhe politikëbërësit e ministrive të Infrastrukturës dhe Financave, nën drejtimin e kryeministrit antikombëtar Edi Rama.
Këto dëmtime, sidomos në urat e aksit Librazhd-Prrenjas, të shkaktuara nga gërmimet barbare të shtratit të lumit, si rezultat i lejeve abuzive të shfrytëzimit të inerteve në lumenj, krahas sabotimit të plotësimit në kohë të Korridorit të Tetë, kanë sjellë edhe dëmtim të aktivitetit të porteve të Durrrësit dhe Vlorës.
Për të shmangur përsëritjen e këtyre problematikave, kërkohen disa masa thelbësore, por sekti Rama në qeverisje nuk do që këto masa të zbatohen, duke iu trembur atyre si djalli temjanit.
Masa të tilla janë (i) audit i pavarur teknik për projektet madhore, (ii) transparencë e plotë për kostot dhe kontratat, (iii) forcim i mbikëqyrjes gjatë zbatimit të punimeve, (iv) penalitete reale për kompanitë që nuk respektojnë standardet dhe (v) një strategji e qartë për mirëmbajtjen shumëvjeçare.
xxx
Për fat të keq për qytetarët tanë, shifra prej 3.8 miliardë euro për rrugët në vitet 2014–2026 nuk është një tregues i prioritetit që i është dhënë infrastrukturës, por dëshmi reale e abuzimeve, korrupsionit galopant me fondet e taksapaguesve shqiptarë. Por investimi financiar nuk mjafton nëse cilësia e punimeve mbetet jashtë standardeve.
Krahas “prodhimit” të kostos mesatare më të lartë të rrugëve në rajon, sekti Rama ka dështuar tërësisht në garantimin i cilësisë, sigurisë dhe jetëgjatësisë së çdo segmenti rrugor që ka bërë, duke i shpërdoruar 3.8 miliardë eurot për rrugët dhe duke mos i kthyer fondet publike në vlerë reale për ekonominë dhe qytetarët.
Grupi Parlamentar i Partisë Demokratike në Kuvend duhet të kërkojë ngritjen e një Komisioni Hetimor Parlamentar për këtë çështje, duke shqyrtuar në hollësi të gjitha denoncimet e medias së pavarur për tenderat e rrugëve të 13 viteve të fundit, pa penguar drejtësinë që të thellojë hetimet e veta dhe të vendosë përpara përgjegjësisë fajtorët e këtij abuzimi dhe shpërdorimi kolosal me paratë e taksapaguesve shqiptare dhe minimi të pashoq të zhvillimit të qendrueshëm të ekonomisë dhe shoqërisë sonë.
