Gazeta RD
CPT i Këshillit të Europës publikoi sot raportin mbi vizitën ad hoc të zhvilluar në Shqipëri nga 26 janari deri më 2 shkurt 2026, ku vë në dukje se kushtet aktuale mund të përbëjnë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues për shumicën dërrmuese të pacientëve me probleme psikiatrike forenzike.
“Komiteti vlerëson se kushtet aktuale mund të përbëjnë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues për shumicën dërrmuese të pacientëve meshkuj me probleme psikiatrike forenzike. Kjo është veçanërisht e dukshme në dhomat kolektive me krevate marinari, ku strehohen deri në 12 pacientë dhe ku secili disponon më pak se 4 metra katrorë hapësirë jetese, përfshirë edhe persona me aftësi të kufizuara fizike apo shqisore”
Këshilli i Evropës bën me faj për situatën zhgënjyese qeverisjen e kryeministrit Rama.
Është zhgënjyese që marrëveshja e bashkëpunimit e vitit 2021, e lidhur mes Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dhe Ministrisë së Drejtësisë, në pjesën më të madhe ka mbetur e ‘vdekur’ dhe se grupi i përbashkët ndërministror i punës për psikiatrinë ligjore ka pushuar së funksionuari prej njëfarë kohe. Kjo tregon mungesën e një ndjenje urgjence në nivelin e autoriteteve qendrore. Ky mosveprim në nivel qendror ka pasoja negative në terren.
Ndërsa kushtet e jetesës në Spitalin e Burgjeve vazhdojnë të jenë të papërshtatshme për trajtimin e pacientëve forenzikë, ato janë përkeqësuar më tej në strukturën e përkohshme. Në raportin e saj të vitit 2023, CPT shkruante se “nëse numri i pacientëve të vendosur në godinat 4 dhe 5 vazhdon të rritet, kushtet e jetesës në strukturën e përkohshme mund të përkeqësohen edhe më tej, deri në atë pikë sa të përbëjnë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues”.
Gjatë kësaj vizite në vitin 2026, CPT konstatoi se kushtet e jetesës në strukturën e përkohshme mbeten të padenja për të gjithë pacientët, por, ndër të tjera, për shkak të rritjes së numrit të pacientëve nga 404 në 469, për shumicën dërrmuese të pacientëve meshkuj psikiatrikë të forenzikë ato mund të përbëjnë tashmë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues, veçanërisht për pacientët e akomoduar në dhoma në stil konvikti, me më pak se 4 m² hapësirë jetese, si dhe për pacientët me aftësi të kufizuara të rënda fizike dhe shqisore.”
Edhe një herë, CPT u bën thirrje autoriteteve shqiptare që ta trajtojnë situatën e pacientëve psikiatrikë të forenzikë si një çështje prioritare dhe të marrin masa konkrete dhe të verifikueshme për zbatimin e rekomandimeve të CPT-së të renditura në këtë raport.
Pjesë nga gjetjet e raportit
Që nga viti 2023, kur CPT kreu vizitën e fundit në dy strukturat psikiatrike të forenzikë në Shqipëri, strukturën e përkohshme në Lezhë dhe Spitalin e Burgjeve në Tiranë, përparimi sa i përket trajtimit dhe kushteve të jetesës së pacientëve psikiatrikë forenzikë
111. CPT vlerëson angazhimin e drejtuesve vendorë për përmirësimin e kushteve brenda mundësive që kanë, për shembull, përmes krijimit të më shumë dhomave për terapi në strukturën e përkohshme dhe mundësimit të aksesit në kopshtin e përparmë në Spitalin e Burgjeve. Megjithatë, është plotësisht e qartë se aftësia e tyre për të bërë përparime konkrete në trajtimin dhe kushtet e jetesës së pacientëve psikiatrikë forenzikë është kufizuar ndjeshëm nga mungesa e mbështetjes së duhur nga autoritetet qendrore, në formën e politikave, legjislacionit dhe financimit.
112. Në nivel qendror, trajtimi dhe kushtet e jetesës së pacientëve psikiatrikë forenzikë nuk kanë qenë prioritet, pavarësisht premtimeve që CPT mori gjatë takimeve me Ministrin e Shëndetësisë dhe Ministrin e Drejtësisë në fillim të vitit 2024. Ndërsa CPT vëren se janë hartuar dy urdhra ministrorë, si dhe rregullore të brendshme për të dyja institucionet, mangësitë strukturore të evidentuara nga CPT gjatë vizitave të saj në Shqipëri mbeten të pazgjidhura:
– pacientët vazhdojnë të qëndrojnë në ambiente të papërshtatshme;
– gjykatat vazhdojnë të mos kryejnë në kohë shqyrtimet vjetore të detyrueshme me ligj për masat mjekësore;
-për shkak të mungesës kronike të personelit të kualifikuar, veçanërisht psikiatërve, psikologëve dhe terapistëve okupacionalë, trajtimi që u ofrohet pacientëve është i pamjaftueshëm për sa i përket cilësisë, sasisë dhe larmisë.
Për më tepër, psikiatria ligjore në Shqipëri mbetet përgjegjësi ekskluzive e Ministrisë së Drejtësisë. Nuk ekzistojnë lidhje funksionale me shërbimet e zakonshme të kujdesit shëndetësor, përfshirë spitalet psikiatrike civile apo strukturat e kujdesit me bazë komunitare. Si pasojë, pacientët vazhdojnë të qëndrojnë në një mjedis institucional të sigurisë së lartë edhe shumë kohë pasi nevoja klinike për mbajtjen e tyre të izoluar ka pushuar së ekzistuari dhe disa pacientë nuk kanë asnjë perspektivë për t’u larguar ndonjëherë nga institucioni.
113. Është zhgënjyese që marrëveshja e bashkëpunimit e vitit 2021 mes Ministrisë së Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale dhe Ministrisë së Drejtësisë, në pjesën më të madhe, ka mbetur “e vdekur”, ndërsa grupi i përbashkët ndërministror i punës për psikiatrinë ligjore ka pushuar së funksionuari prej njëfarë kohe. Kjo sugjeron mungesën e një ndjenje urgjence në nivelin e autoriteteve qendrore.
114. Kjo mosveprimtari në nivel qendror ka pasoja negative në terren. Ndërsa kushtet e jetesës në Spitalin e Burgjeve vazhdojnë të jenë të papërshtatshme për trajtimin e pacientëve forenzikë ato janë përkeqësuar më tej në strukturën e përkohshme. Në raportin e saj të vitit 2023, CPT shkruante se “nëse numri i pacientëve të vendosur në godinat 4 dhe 5 vazhdon të rritet, kushtet e jetesës në strukturën e përkohshme mund të përkeqësohen edhe më tej, deri në atë pikë sa të përbëjnë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues”.
115. Gjatë kësaj vizite në vitin 2026, CPT konstatoi se kushtet e jetesës në strukturën e përkohshme mbeten të padenja për të gjithë pacientët, por, ndër të tjera, për shkak të rritjes së numrit të pacientëve nga 404 në 469, për shumicën dërrmuese të pacientëve meshkuj psikiatrikë forenzike ato mund të përbëjnë tashmë trajtim çnjerëzor dhe poshtërues, veçanërisht për pacientët e akomoduar në dhoma në stil konvikti, me më pak se 4 m² hapësirë jetese, si dhe për pacientët me aftësi të kufizuara të rënda fizike dhe shqisore.
116. Edhe një herë, CPT u bën thirrje autoriteteve shqiptare që ta trajtojnë situatën e pacientëve psikiatrikë forenzike si një çështje prioritare dhe të marrin masa konkrete dhe të verifikueshme për zbatimin e rekomandimeve të CPT-së të renditura në këtë raport.
