Gazeta RD
Raporti i vitit 2025 i Departamentit Amerikan të Shtetit për klimën e investimeve në Shqipëri paraqet një tablo me dy anë. Nga njëra anë, Shqipëria shihet si një ekonomi me potencial të konsiderueshëm për investime të huaja, veçanërisht në energji, turizëm, bujqësi, teknologji, shëndetësi dhe sektorin minerar. Nga ana tjetër, raporti thekson se investitorët e huaj vazhdojnë ta perceptojnë vendin si një mjedis relativisht të vështirë për të bërë biznes, kryesisht për shkak të korrupsionit, informalitetit, pastrimit të parave, konkurrencës së deformuar dhe problemeve me zbatimin e kontratave.
Sipas raportit, kuadri ligjor shqiptar në përgjithësi i ofron investitorëve të huaj mbrojtje dhe nuk vendos diskriminim të drejtpërdrejtë midis investimeve të huaja dhe atyre vendase. Megjithatë, ekziston një diferencë mes asaj që parashikon ligji dhe mënyrës se si ai zbatohet në praktikë. Pikërisht zbatimi i ligjit, transparenca dhe parashikueshmëria e administratës publike përmenden ndër problemet që ndikojnë në vendimet e investitorëve.
Një nga shqetësimet kryesore të evidentuara është korrupsioni. Departamenti Amerikan i Shtetit thekson se korrupsioni vazhdon të dëmtojë sundimin e ligjit, zhvillimin ekonomik dhe klimën e biznesit. Investitorët raportojnë probleme me korrupsionin në administratën publike, gjyqësor dhe prokurimet publike. Raporti përmend gjithashtu mungesën e transparencës dhe konkurrencës së barabartë si faktorë që mund të pengojnë investimet.
Një çështje tjetër e rëndësishme janë kontratat publike dhe partneritetet publiko-private. Raporti vëren se përdorimi i vazhdueshëm i PPP-ve ka kufizuar në disa raste mundësitë për konkurrencë, përfshirë pjesëmarrjen e investitorëve të huaj. Departamenti i Shtetit ngre shqetësime edhe për analizën dhe ekspertizën teknike të përdorur në hartimin dhe monitorimin e disa prej këtyre kontratave. Për investitorët, një sistem ku procedurat publike nuk perceptohen si plotësisht transparente mund të krijojë pasiguri dhe të ndikojë në interesin për të investuar.
Raporti i kushton rëndësi edhe problemit të pastrimit të parave. Shqipëria ka bërë përparim në përmbushjen e standardeve teknike kundër pastrimit të parave dhe u hoq nga lista gri e FATF në vitin 2023. Megjithatë, Departamenti i Shtetit thekson se ekonomia informale dhe flukset e parave me origjinë kriminale vazhdojnë të përbëjnë një problem. Sipas raportit, të ardhurat e paligjshme nga trafiku i drogës, kontrabanda, evazioni fiskal dhe korrupsioni mund të deformojnë konkurrencën në treg.
Kjo lidhet drejtpërdrejt edhe me krimin e organizuar. Prania e kapitalit me origjinë kriminale mund t’u japë avantazh subjekteve që nuk operojnë në të njëjtat kushte me bizneset që respektojnë rregullat fiskale dhe ligjore. Raporti vëren se investitorët kanë raportuar edhe raste ku janë përballur me presione ose tentativa zhvatjeje nga aktorë të administratës publike, medias apo grupeve kriminale.
Një tjetër pengesë e rëndësishme është çështja e pronës. Investitorët mund të hasin vështirësi në sigurimin e titujve të qartë të pronësisë, ndërsa titujt e mbivendosur vazhdojnë të jenë problem. Raporti përmend gjithashtu pretendime për manipulim të sistemit gjyqësor me qëllim përfitimin e titujve të paligjshëm të pronës. Këto probleme janë veçanërisht të rëndësishme për investimet në ndërtim, turizëm dhe pasuri të paluajtshme.
Megjithatë, raporti nuk paraqet vetëm probleme. Departamenti i Shtetit vëren përparimin e reformës në drejtësi dhe rolin e institucioneve të posaçme kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. SPAK-u dhe Byroja Kombëtare e Hetimit përmenden si pjesë e përpjekjeve për të forcuar përgjegjshmërinë dhe për të trajtuar raste të korrupsionit dhe krimit të organizuar. Reforma në drejtësi, sipas raportit, nëse zbatohet në mënyrë të plotë dhe të qëndrueshme, mund të ndikojë pozitivisht në klimën e investimeve.
Në tërësi, mesazhi i raportit të Departamentit Amerikan të Shtetit është se Shqipëria ka potencial të madh për të tërhequr investime të huaja, por ky potencial nuk përcaktohet vetëm nga mundësitë ekonomike. Për investitorët janë po aq të rëndësishme siguria juridike, konkurrenca e ndershme, transparenca e prokurimeve, mbrojtja e pronës dhe zbatimi i njëtrajtshëm i ligjit.
Raporti e vendos kështu Shqipërinë përballë një kontrasti: vendi ka mundësi të konsiderueshme për investime dhe ka bërë hapa institucionalë në luftën kundër korrupsionit dhe pastrimit të parave, por korrupsioni, ekonomia informale, paratë me origjinë kriminale, problemet e pronës dhe dobësitë në zbatimin e kontratave vazhdojnë të jenë faktorë që ndikojnë drejtpërdrejt në perceptimin e investitorëve të huaj.
Në këtë kuptim, sfida kryesore e identifikuar nga Departamenti i Shtetit nuk është mungesa e mundësive ekonomike në Shqipëri, por krijimi i një mjedisi ku investitori mund të veprojë me rregulla të parashikueshme, konkurrencë të barabartë dhe siguri juridike.
