Gazeta RD
Shqipëria nuk ndodhet këto ditë vetëm përballë një përplasjeje të brendshme politike. Vendi përballet me një pyetje që shkon shumë përtej Tiranës: Sa i besueshëm është premtimi për një të ardhme evropiane, kur të rinjtë denoncojnë publikisht kushtet e jetesës, mundësitë për arsimim dhe gjendjen e institucioneve shtetërore – dhe kur, në të njëjtën kohë, vëzhguesit ndërkombëtarë të zgjedhjeve dokumentojnë mangësi strukturore të demokracisë? Përgjigjja nuk mund të jetë as minimizimi i protestave, as dënimi i përgjithshëm i një shteti të tërë. Ajo kërkon fakte, vendosmëri dhe gatishmërinë për të thënë edhe të vërteta të pakëndshme.
Një paralajmërim nga radhët e kristiandemokratëve evropianë
Më 21 tetor 2026, media shqiptare Politiko raportoi për një deklaratë të eurodeputetit gjerman të CDU-së, Michael Gahler. Sipas këtij raportimi mediatik, Gahler deklaroi se, si drejtues i delegacionit vëzhgues të zgjedhjeve të Parlamentit Evropian, kishte vërejtur lidhje ndërmjet shtetit, partisë në pushtet dhe krimit të organizuar. Ai e lidh këtë shqetësim me protestat e kahershme kundër korrupsionit dhe politikave qeveritare, si edhe me perspektivën evropiane të Shqipërisë. Ky është një pretendim politik shumë serioz. Megjithatë, bëhet fjalë për një deklaratë të përcjellë nga një media: për këtë artikull nuk disponohet një tekst origjinal i publikuar sot nga vetë Gahler apo një video e verifikuar e kësaj deklarate konkrete. Pikërisht për këtë arsye, dallimi është vendimtar. Ajo që Gahler thuhet se ka deklaruar sipas mediave nuk duhet paraqitur si provë gjyqësore tashmë e vërtetuar e përfshirjes personale të anëtarëve të veçantë të qeverisë. Megjithatë, rëndësia politike e fjalëve të tij mund të vlerësohet përmes dokumenteve origjinale të disponueshme publikisht – dhe këto dokumente janë mjaftueshëm të qarta për të justifikuar një debat serioz.
Çfarë konstatuan realisht vëzhguesit e zgjedhjeve
Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, Michael Gahler drejtoi delegacionin shtatëanëtarësh vëzhgues të Parlamentit Evropian. OSBE/ODIHR konstatoi në raportin përfundimtar se zgjedhjet ishin konkurruese dhe të organizuara në mënyrë profesionale, por partitë nuk garuan në kushte të barabarta. Ndër të tjera u dokumentuan raportime për frikësim, keqpërdorim të burimeve publike, presion ndaj punonjësve të administratës, si dhe raste dhe indicie për blerje votash. Kjo nuk përbën një mohim të përgjithshëm të rezultatit zgjedhor; është kritikë institucionale ndaj kushteve të konkurrencës demokratike. Vetë Gahler tha që në debatin plenar të Parlamentit Evropian më 8 korrik 2025 se zgjedhjet kishin shkuar mirë nga pikëpamja teknike, por vëzhguesit dhe OSBE-ja nuk kishin konstatuar një “level playing field” – pra kushte të barabarta konkurrence. Ai foli shprehimisht për keqpërdorimin e avantazhit të pushtetit dhe përmendi shembuj konkretë të masave shtetërore pak para datës së zgjedhjeve. Fjala e tij e plotë në anglisht gjendet në procesverbalin zyrtar të Parlamentit. Kjo rrjedhë kohore është e rëndësishme. Lajmi i sotëm nuk vjen nga hiçi. Që në vitin 2025 kishte kritika zyrtare parlamentare për mënyrën se si pushteti politik dhe burimet shtetërore u përdorën gjatë fushatës. Kjo krijon detyrimin për sqarim, jo të drejtën për akuza të pambështetura.
Studentët i shtrojnë një pyetje shtetit
Në tetor 2026, protestat e studentëve dhe të rinjve janë përshkallëzuar. Raportimet ndërkombëtare përshkruajnë pakënaqësi për kostot e arsimit, perspektivat ekonomike dhe korrupsionin. Reuters dokumentoi më 14 tetor përplasje të rënda, zjarre në ndërtesa, si dhe përdorimin e topave të ujit dhe gazit lotsjellës nga policia. Pamjet tregojnë një përshkallëzim të rrezikshëm. Dhuna ndaj njerëzve, zjarrvënia dhe sulmet ndaj institucioneve nuk justifikohen nga pakënaqësia politike. Po ashtu, shteti nuk mund të heqë dorë nga detyrimi për të mbrojtur demonstruesit paqësorë dhe për të respektuar proporcionalitetin në veprimet policore. Thelbi politik i protestave nuk mund të shpjegohet vetëm me pyetjen se kush hodhi një gur apo kush e kaloi i pari një barrikadë. Të rinjtë pyesin nëse arsimi dhe puna e ndershme u ofrojnë ende një rrugë të drejtë në Shqipëri. Kush e trajton këtë pyetje vetëm si çështje sigurie, humbet përmasën e saj shoqërore. Policia duhet të ndjekë shkeljet e ligjit; njëkohësisht qeveria duhet të shpjegojë bindshëm se si synon t’i korrigjojë problemet. Edhe kryeministri Edi Rama ka qëndrimin e tij, i cili duhet marrë parasysh. Sipas Reuters, më 18 tetor ai deklaroi se protestat rrezikonin perspektivën e anëtarësimit të Shqipërisë në BE dhe hodhi poshtë kërkesat për dorëheqje. Ai thekson luftën e qeverisë së tij kundër korrupsionit dhe synimin për anëtarësim në BE. Ky qëndrim është pjesë e domosdoshme e një vështrimi të plotë, por nuk i shfuqizon kritikat e dokumentuara për kushtet zgjedhore dhe institucionet.
Evropa nuk duhet as të mbyllë sytë, as të gjykojë para kohe
Bashkimi Evropian i vlerëson vendet kandidate sipas shtetit të së drejtës, institucioneve të pavarura, të drejtave themelore dhe konkurrencës së ndershme politike. Këto standarde nuk duhet të zbatohen sipas leverdisë politike. Kush i premton Shqipërisë një të ardhme evropiane, duhet t’u thotë si qytetarëve, ashtu edhe qeverisë, se reformat nuk mund të mbeten vetëm në letër. Nuk mjafton të festohen raportet e progresit, nëse rekomandimet thelbësore për reformën zgjedhore, ndarjen e shtetit nga partia apo kontrollin efektiv të burimeve publike mbeten të pazbatuara. Në të njëjtën kohë, duhet pranuar se ka edhe zhvillime pozitive. OSBE-ja ka vënë në dukje përparime në bashkëpunimin kundër krimeve zgjedhore dhe punën e strukturës së posaçme SPAK. Edhe Gahler, në fjalimin e tij parlamentar, vlerësoi shprehimisht rëndësinë e këtij institucioni kundër korrupsionit. Kush dëshiron të kritikojë në mënyrë të besueshme, nuk duhet t’i lërë në heshtje këto përparime. Pyetja vendimtare është nëse hetimet e pavarura, përgjegjësia politike dhe zgjedhjet e ndershme forcohen në mënyrë të qëndrueshme – pavarësisht se cila parti qeveris.
Standardi për Tiranën dhe Brukselin
Çfarë kërkohet tani? Së pari, një hetim i pavarur dhe transparent i të gjitha pretendimeve të besueshme për përdorim joproporcional të forcës policore, si dhe i akteve të dhunës gjatë demonstratave. Së dyti, zbatimi i verifikueshëm i rekomandimeve të vëzhguesve të zgjedhjeve, rregulla efektive kundër keqpërdorimit të burimeve shtetërore dhe garanci për punën e papenguar të drejtësisë. Së fundi, një dialog serioz politik me studentët, i cili të mos mjaftohet me thirrje për qetësi, por t’u japë përgjigje konkrete shqetësimeve të tyre. Politikanët evropianë duhet t’i emërtojnë qartë gjetjet e dokumentuara dhe, njëkohësisht, të kërkojnë prova të qëndrueshme. Kjo vlen sidomos për pretendimin me pasoja të gjera mbi lidhjet ndërmjet politikës dhe krimit të organizuar. Kush e ngre këtë tezë, duhet ta ndjekë deri në fund; kush preket prej saj, ka të drejtën e procedurave të rregullta ligjore dhe të prezumimit të pafajësisë. Demokracia jeton nga kontrolli – por edhe nga saktësia. Prandaj, deklaratat e Michael Gahler janë një arsye për t’i marrë sërish seriozisht raportet zyrtare tashmë ekzistuese të vëzhgimit të zgjedhjeve. Ato nuk zëvendësojnë hetimet dhe nuk janë vendim gjykate. Por kujtojnë diçka themelore: anëtarësimi në BE nuk duhet të jetë vetëm një marrëveshje ndërmjet qeverive. Ai duhet të dëshmohet në jetën e përditshme të qytetarëve si premtim për liri, siguri juridike dhe mundësi të barabarta. Shqipëria e ka vendin në debatin evropian – me rininë e saj, institucionet, përparimet e reformave dhe problemet ende të pazgjidhura. Bota duhet të vështrojë me kujdes. Jo për ta braktisur vendin, por që rruga drejt Evropës të nënkuptojë më shumë sesa një formulë diplomatike.
