Gazeta RD
Një valë protestash të ashtuquajtura të “Gjeneratës Z” ka përfshirë vendet evropiane, përfshirë Francën, Italinë, Belgjikën dhe Shqipërinë, të nxitura nga pakënaqësitë për koston e jetesës, gjendjen e dobët të shkollave dhe korrupsionin e perceptuar. Në Serbi, demonstratat e udhëhequra nga studentët ndihmuan në rrëzimin e liderit që kishte drejtuar vendin për një kohë të gjatë, përmes zgjedhjeve, ndërsa këtë fundjavë janë planifikuar protesta të tjera në Gjermani.
REUTERS
Maya Gourdel, një studente 19-vjeçare në Bruksel, është ulur në një tavolinë duke shkruar slogane kundër atyre që drejtojnë vendin e saj: “Nëse digjemi ne, digjeni edhe ju!”
Slogani, i marrë nga filmi i vitit 2012 “The Hunger Games”, i cili është përqafuar si simbol nga shumë lëvizje rinore në mbarë botën, pasqyron zemërimin, zhgënjimin dhe dëshirën për ndryshim që po nxisin protestat e udhëhequra nga Gjenerata Z në të gjithë Evropën.
Nga periferitë e Parisit deri te sheshet e Beogradit, mijëra njerëz kanë dalë në rrugë.
Kërkesat janë të ndryshme, por shpesh mbivendosen: pakënaqësia për mjediset e amortizuara shkollore, mungesa e perceptuar e mundësive ekonomike, kostoja e jetesës, korrupsioni, strehimi dhe ndjesia se askush nuk po i dëgjon. Ndonjëherë, këto protesta kanë shkaktuar dhunë – vetëm në Francë, mijëra dyqane janë dëmtuar ose plaçkitur javët e fundit – ndërsa policia ka përdorur granata trullosëse dhe topa uji.
Këtë fundjavë, ato sollën edhe ndryshime konkrete: protestat e udhëhequra nga studentët kulmuan me rrëzimin nga pushteti, përmes zgjedhjeve, të liderit serb Aleksandar Vučić, i cili e kishte drejtuar vendin për një kohë të gjatë, pas gati dy vitesh demonstratash kundër korrupsionit të perceptuar dhe autoritarizmit në rritje.
“Kur u zgjuam, gjëja e parë që ndjemë ishte padyshim lehtësimi dhe liria”, tha protestuesja studente Stasa Piletic. “Personalisht, ndiej se kemi fituar. Më duket se më në fund kaluam nga protestat te përgjegjësia.”
“NJË SHPËRTHIM ZEMËRIMI”
Chiara, një studente 21-vjeçare në Milanon e përfshirë nga protestat, beson se “është jetike të marrësh pjesë në lëvizjet spontane të njerëzve, të lindura nga një shpërthim zemërimi që e bëri të mundur veprimin kolektiv”.
“Mendoj se dëmi më i madh që kjo klasë sunduese i ka shkaktuar brezit tim është se na ka vjedhur edhe aftësinë për të përfytyruar një të ardhme, për të ëndërruar”, tha ajo.
Ajo tha se studentët italianë po përballen me një realitet ku shkollat nuk kanë mësues të mjaftueshëm dhe ndërtesat janë në gjendje të rrënuar.
“Dhe e gjithë kjo shoqërohet me perspektivën e një pune me pagë të ulët, për të cilën nuk kemi marrë kualifikimet e duhura, si dhe me perspektivën për të jetuar në një shtëpi të vogël, me qira tepër të shtrenjtë, ndoshta larg qytetit tonë, ku nuk kemi dashur të jetojmë.”
Protestat e udhëhequra nga Gjenerata Z kanë shkaktuar tronditje në mbarë botën, ndërsa brezi i lindur afërsisht mes viteve 1997 dhe 2012 ka filluar të bëjë zërin e tij të dëgjohet: nga Bangladeshi në vitin 2024 dhe Nepali në vitin 2025, deri te India këtë vit. Tani, Evropa është kthyer në një pikë qendrore.
Sipas një sondazhi të Bashkimit Evropian të publikuar në vitin 2025, rritja e çmimeve dhe kostoja e jetesës janë shqetësim për 40% të personave të moshës 16–30 vjeç.
Mes 92,7 milionë njerëzve në BE që në vitin 2025 përballeshin me rrezikun e varfërisë ose përjashtimit social, rreziku më i lartë u regjistrua te të rinjtë e moshës 18–24 vjeç, me 26,3%, ndërsa më i ulëti te personat e moshës 65 vjeç e lart, me 18,8%.
Të rinjtë janë gjithashtu të shqetësuar për barrën financiare që duhet të mbajnë për brezin më të moshuar, i cili ka prirjen të votojë në numër më të madh. Sipas institutit kërkimor OFCE, në Francë, personat mbi 60 vjeç përbëjnë një të katërtën e popullsisë, por zotërojnë 60% të pasurisë së vendit.
Pensionet franceze përbëjnë me diferencë shpenzimin më të madh publik dhe pritet të arrijnë në 14% të prodhimit ekonomik, ndërsa popullsia plaket dhe votuesit kundërshtojnë rritjen e moshës së pensionit ose uljen e përfitimeve. Kjo shifër është ende më e ulët se në Greqi dhe Itali, të cilat shpenzojnë për pensionet publike pjesën më të madhe të të ardhurave kombëtare ndër vendet e OECD-së, rreth 16% të PBB-së, sipas të dhënave të OECD-së për vitin 2025. Megjithatë, është shumë më e lartë se në Australi, Kili, Islandë, Irlandë ose Korenë e Jugut, ku shpenzimet për pensionet publike ishin më pak se 4% e PBB-së, sipas OECD-së.
TË RINJTË NË EVROPË JANË TË BASHKUAR
Bilal Narjissi, një nxënës 17-vjeçar i shkollës së mesme në një periferi në veri të Parisit, ka protestuar kundër kushteve “të mjerueshme” dhe mungesës së stafit në shkollën e tij. “Dikur kishte minj”, tha ai. Vitin e kaluar, nxënësit u evakuuan kur një pjesë e çatisë u shemb në oborrin e shkollës, megjithëse askush nuk u lëndua, tha ai.
Protestat treguan “se të rinjtë në Evropë janë të bashkuar”, tha ai, duke shtuar: “Të gjithë biem dakord për një pikë: të rinjtë trajtohen si fëmijë, shumë më tepër seç duhet, dhe nuk dëgjohen sa duhet.”
Një raport i qeverisë franceze në tetor deklaroi se shpenzimet për pensionet ishin rritur me 2,5 pikë përqindjeje të PBB-së ndërmjet viteve 2000 dhe 2023, ndërsa shpenzimet për arsimin kishin rënë me 0,5 pikë përqindjeje. Raporti tregoi gjithashtu se 32% e buxhetit të Ministrisë së Arsimit shkonte për pensionet, duke kufizuar fondet në dispozicion për fusha të tjera.
Edhe Gourdel ka protestuar për përmirësimin e kushteve në shkollat e Belgjikës.
“U përpoqëm ta bënim këtë në mënyrë paqësore. Askush nuk na dëgjoi. Vetëm kur njerëzit filluan të digjnin mbeturina ose të bënin gjëra të tilla, mediat dhe kamerat nisën të na kushtonin vëmendje”, tha ajo.
Protestat vazhdojnë të përhapen. Këtë fundjavë është planifikuar një demonstratë në Gjermani kundër kostos së jetesës, pabarazisë, luftës dhe gjendjes së shkollave.
Trazirat kanë përfshirë edhe Shqipërinë, ku demonstratat e udhëhequra nga studentët kundër qeverisë së kryeministrit Edi Rama, të nxitura nga zemërimi për korrupsionin e perceptuar, mungesën e vendeve të punës dhe standardet e dobëta të arsimit, përfshinë Tiranën dhe u përhapën në qytete të tjera.
“Kryeministri ynë kaloi 130 ditë pa na dëgjuar”, tha Xyke Kurti, një studente 19-vjeçare e arkitekturës.
“Nëse pyet një student në Shqipëri: ‘Ku e sheh të ardhmen tënde?’, të gjithë thonë: ‘Jashtë këtij vendi’”, tha ajo, duke argumentuar se në vendin e saj, edhe nëse ke talent, dikush me “lidhje” do të të mposhtë gjithmonë.
Lëvizja studentore e Serbisë arriti atë që demonstruesit në kryeqytetet e tjera evropiane vetëm mund ta ëndërrojnë.
Tani, megjithatë, vjen puna e vështirë e qeverisjes — diçka për të cilën as studentët, as kandidatët e tyre nuk kanë përvojë. Luka Stojakovic, një tjetër protestues, nuk e vë në dyshim këtë. “E kemi parë se ku na kanë çuar njerëzit me përvojë politike.”
