Gazeta RD
Kina ka dënuar ashpër sulmet ndaj Iranit dhe vrasjen e kreut të shtetit dhe udhëheqësit fetar Ali Khamenei. Pekini foli për një “shkelje flagrante të sovranitetit në formë të rëndë”. Ministria e Jashtme kineze ka deklaruar se janë shkelur parimet e Kartës së Kombeve të Bashkuara.
Për Kinën, Irani, së bashku me Rusinë, është furnizuesi kryesor i gazit dhe naftës. Vlerësohet se 90% e prodhimit iranian të naftës eksportohet në Kinë. Deri tani, shumica e këtyre eksporteve janë kryer përmes vendeve të treta, pasi Irani u nënshtrohet sanksioneve të ashpra. Flotat e paligjshme kanë ndihmuar në transport. Që nga prilli 2025, eksportet e naftës iraniane madje faturohen në renminbi, monedhën e Republikës Popullore të Kinës. Arsyeja për këtë është përjashtimi i Iranit nga sistemi ndërkombëtar i pagesave SWIFT, i udhëhequr nga Perëndimi.
Pas sulmeve izraelito-amerikane gjatë fundjavës,Irani ka pezulluar përkohësisht trafikun detar përmes Ngushticës së Hormuzit, ngushticës 50 kilometra të gjerë midis Gjirit të Persisë dhe Oqeanit Indian. Kjo ka paralizuar një nga rrugët më të rëndësishme të trafikut për tregtinë globale të naftës. Gati 20% e konsumit global të naftës transportohet përmes kësaj rruge detare. Nga 20 milionë fuçi naftë e papërpunuar që kalojnë çdo ditë përmes ngushticës, gjysma janë të destinuara për Kinën, një vend me kërkesë të lartë për energji. Pekini e sheh sigurinë e tij energjetike të kërcënuar nëse ngushtica mbyllet afatgjatë për shkak të një lufte rajonale.
Aleatë kundër SHBA-së
Irani dhe Kina janë gjithashtu të lidhura ngushtë politikisht. Që nga viti 2023, Irani është anëtar i aleancës së sigurisë së udhëhequr nga Kina dhe Rusia, Organizatës së Bashkëpunimit të Shangait (SCO), dhe që nga viti 2024 është anëtar i BRICS+-it, konfederatës së vendeve më të mëdha në zhvillim në botë.
“Vrasja e hapur” e një kreu shteti sovran dhe nxitja për ndryshim të regjimit janë të papranueshme, tha ministri kinez i Jashtëm Wang Yi në një bisedë telefonike me homologun e tij rus, Sergei Lavrov, të dielën. Sulmet ndodhën ndërsa SHBA dhe Irani ishin në mes të negociatave. Sipas një raporti të agjencisë kineze të lajmeve Xinhua, Lavrovi raportohet se ka rënë dakord me argumentin e homologut të tij kinez.
Ndërkohë, kritikë erdhi edhe nga Koreja e Veriut, aleate e Kinës dhe Rusisë. Pheniani foli për një “akt të paligjshëm agresioni” dhe “dënoi me forcë aktin e paturpshëm dhe të pabesë nga SHBA dhe Izraeli për të kënaqur ambiciet e tyre egoiste dhe hegjemonike.”
Sulm ushtarak: a e justifikon qëllimi mjetin?
Interpretimi i Kinës dhe aleatëve të saj ndryshon nga ai i qeverisë gjermane. “SHBA kanë kërkuar për javë me radhë një zgjidhje të negociuar me Iranin. Megjithatë, në bisedimet në Oman dhe Zvicër, pala iraniane nuk ka pranuar asnjë marrëveshje gjithëpërfshirëse, të besueshme dhe të verifikueshme për të ndërprerë programin e saj bërthamor ushtarak,” tha Kancelari gjerman Friedrich Merz të shtunën. Irani nuk është angazhuar të reduktojë programin e tij të raketave balistike ose të ndërpresë aktivitetet e tij destabilizuese në rajon dhe më gjerë.
Qeveria gjermane do të shqyrtojë nëse kjo situatë justifikon ligjërisht sulmet e armatosura, sipas ministrit të Jashtëm Johann Wadephul. Për avokatin dhe ekspertin e së drejtës ndërkombëtare Christoph Safferling nga Universiteti Gjerman i Erlangen-Nuremberg, e drejta ndërkombëtare është mjaft e qartë. “Në fuqi është një ndalim i përgjithshëm i përdorimit të forcës. Pavarësia territoriale dhe integriteti politik i një shteti sovran duhet të respektohen pa kushte. Dhe kjo nuk është ajo që po shohim këtu,” i tha ai revistës Tagesschau. “Këto sulme ajrore sulmojnë Iranin si shtet sovran dhe për këtë arsye fillimisht janë në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare.”
Sipas Safferling-ut, në disa situata dhuna është juridikisht e ligjshme, për shembull, me një mandat të OKB-së, në raste vetëmbrojtjeje ose një katastrofe humanitare të afërt. Vetë SHBA kanë folur për vetëmbrojtje dhe kërcënime të afërta. “Megjithatë, në realitet kemi dy shtete, SHBA dhe Irani, të cilët po negociojnë me njëri-tjetrin. Nuk mund të thuhet se tani nuk ka kohë për të marrë masa të tjera.”
“Ligji i xhunglës”
Në këtë kontekst të politikës së jashtme, Pekini flet për një “ligj të xhunglës” amerikan, sipas të cilit diplomacia lejohet si në natyrë të egër, nëse është e nevojshme në mënyrë arbitrare me bomba dhe raketa. Fakti që forcat e armatosura të SHBA-së arrestuan presidentin venezuelian Nicolás Maduro në rezidencën e tij gjatë një operacioni ushtarak në janar dhe e gjykuan në Nju Jork është shumë shqetësues për Pekinin. “Viti 2026 nuk ka nisur saktësisht mirë,” tha presidenti kinez Xi Jinping në një bisedë me kancelarin Merz të mërkurën. Konfliktet ndërkombëtare janë tepër të ndërthurura. Bota ndodhet në një pikë kthese me ndryshime radikale.
Prandaj, ndryshe nga SHBA, Kina dëshiron të forcojë Kombet e Bashkuara. Uashingtoni i ka borxh OKB-së rreth 4 miliardë dollarë si tarifa anëtarësie. Në të njëjtën kohë, Kina po kërkon aleancë me Evropën. Në deklaratën e përbashkët pas vizitës së Merzit në Kinë u tha: “Të dyja palët riafirmuan qëndrimin e tyre se parimet e Kartës së Kombeve të Bashkuara dhe e drejta ndërkombëtare përbëjnë bazën e bashkëpunimit ndërkombëtar. Gjermania dhe Kina do të vazhdojnë t’i mbështesin ato dhe të ruajnë dialogun mbi çështjet ndërkombëtare në këtë bazë.”
Të martën,(03.03.) Merz-i do të takohet me Presidentin e SHBA-së, Donald Trump, në Uashington. Para nisjes, ai nuk kritikoi drejtpërdrejt SHBA apo Izraelin, dhe të dielën theksoi se nuk donte t’i jepte mësime askujt. “Inkuadrime sipas së drejtës ndërkombëtare do të kenë një efekt relativisht të vogël. Kjo është edhe më e vërtetë nëse ato nuk kanë pasoja.”
Sulmet aktuale i japin Kinës një mundësi të favorshme për të krijuar një klimë armiqësore ndaj Shteteve të Bashkuara dhe kështu të sfidojë pretendimet e saj për udhëheqje globale. Në të vërtetë, OKB-ja duhet të sigurojë që përdorimi i forcës së armatosur të rregullohet nga rregullat dhe jo nga arbitrariteti. Argumenti i Trump-it është kontestues: nëse Kina do ta zbatonte atë, Pekini mund të kalonte Ngushticën e Tajvanit në çdo kohë me justifikimin e vetëmbrojtjes. Pekini e konsideron Tajvanin një provincë të pabindur dhe nuk e toleron pavarësinë e ishullit të qeverisur në mënyrë demokratike.
Argumentet e SHBA-së mund të përdoren njësoj nga Rusia për të justifikuar luftën e saj agresive kundër Ukrainës, thotë eksperti i së drejtës ndërkombëtare Safferling. Katër vjet më parë, presidenti rus Vladimir Putin nisi një operacion ushtarak special kundër Ukrainës “për të mbrojtur popullsinë ruse”. U përmendën edhe arsye humanitare. “Siç mund ta shihni, në fund funksionon në një mënyrë shumë të ngjashme,” përmbledh avokati. Tani Kina dëshiron të paraqitet si një komb i fortë që është i vetëdijshëm për detyrimet e tij dhe nuk përdor armët në mënyrë të paarsyeshme, edhe pse ribashkimi me Tajvanin është një nga interesat e saj themelore./ DW
