Gazeta RD
Nga Ndriçim KULLA
Çfarë mund të ndodhë në një çast në historinë e një shoqërie kur deformimi i së drejtës nuk mbetet më thjesht devijim institucional, por shndërrohet në një gjendje ontologjike të vetë sistemit, ku drejtësia nuk është më një mekanizëm që prodhon të vërtetën juridike, por një trup i pajetë që mbahet artificialisht në funksion për të simuluar rendin, ndërkohë që në thelb ushqen vetëm vazhdimësinë e pushtetit?! Ky është pikërisht ai çast ku vendimet nuk lindin më nga ligji, por projektohen qysh në gjenezë nga fijet e padukshme të një pushteti që kërkon të riprodhojë vetveten në mënyrë ciklike, duke i kthyer vendimet gjyqësore në monedha fallco që qarkullojnë pa vlerë reale, por me efekt të plotë kontrolli.
Në këtë realitet të përmbysur, ku norma dhe anomalia kanë ndërruar vendet, nuk është më e habitshme që një strukturë si SPAK-u të perceptohet jo si një instrument i drejtësisë së re, por si një hallkë e një zinxhiri më të gjerë ku vendimet nuk janë më produkt i hetimit, por i një ekuilibri të parapërcaktuar politik. Ky është një sistem ku drejtësia nuk vdes sepse është sulmuar, por sepse është kapur, dhe pikërisht për këtë arsye mbahet gjallë në gjendje vdekjeje, në mënyrë që të vazhdojë të prodhojë efekte pa prodhuar drejtësi.
Rasti i Irena Gjokës është një nga kulmet më të errëta të këtij paradoksi, sepse ai nuk është thjesht një rast individual i një gjyqtareje me probleme ligjore, por një simptomë e një sistemi që ka zgjedhur të mos vetëkorrigjohet. Fakti që një figurë e tillë, e përballur me akuza dhe prova të rënda, jo vetëm që nuk u përjashtua nga sistemi, por vazhdoi të ushtrojë funksionin e saj në mënyrë aktive, duke dhënë vendime me ndikim të thellë politik, tregon edhe një herë se problemi nuk qëndron tek individi, por tek arkitektura që e mban atë në këmbë.
Në këtë kuptim, vendimi përfundimtar që përfundon me një formë “faljeje” nuk është një akt juridik i izoluar, por një akt i pastër politik që synon të ruajë dy shtylla themelore të sistemit: së pari, vazhdimësinë e përdorimit të individëve të tillë për prodhimin e vendimeve të caktuara politike dhe së dyti, mbrojtjen e një kapitali të madh padrejtësie të akumuluar, i cili, nëse do të vihej në diskutim, do të rrezikonte të shembte një zinxhir të tërë vendimesh që mbajnë në këmbë jetën e pushtetit.
Sepse nëse pranohet se një gjyqtare ka qenë në shkelje të rëndë të ligjit, atëherë çdo vendim i saj bëhet automatikisht i anulluar, dhe kështu hapet një hendek që nuk kërcënon vetëm një individ, por një sistem të tërë që është ndërtuar mbi vendime të tilla. Prandaj, falja nuk është më një akt mëshire juridike, por një strategji mbijetese e sistemit.
Në këtë panoramë, emrat e përveçëm si Sali Berisha, Ilir Meta, Fredi Beleri apo Fatmir Mediu nuk janë thjesht subjekte të vendimeve gjyqësore, por pjesë e një skeme më të gjerë ku drejtësia përdoret si instrument për të mbajtur opozitën në një gjendje të përhershme presioni, midis proceseve gjyqësore dhe kërcënimit të burgut, duke e bërë kështu konkurrencën politike një iluzion të kontrolluar.
Ky është momenti kur drejtësia nuk është më arbitër, por aktor. Nuk është më neutrale, por e prodhuese e pabarazisë së institucionalizuar. Dhe pikërisht këtu lind ajo frazë që sintetizon gjithë këtë realitet: “nuk kam turp dhe nuk keni çfarë të më bëni”. Kjo nuk është thjesht një deklaratë arrogance individuale, por një doktrinë e tërë pushteti, një filozofi qeverisjeje që mbështetet mbi bindjen se kontrolli mbi institucionet është aq i plotë, sa çdo formë llogaridhënieje bëhet e pamundur.
Në këtë kuptim, drejtësia e kriminalizuar nuk mund t’i bëjë më drejtësi vetes, sepse çdo përpjekje për vetëpastrim do të nënkuptonte vetëshkatërrim. Ajo është e dënuar të mbetet në këtë gjendje të ndërmjetme, ku ekziston formalisht, por nuk funksionon substancialisht, ku prodhon vendime, jo drejtësi.
Dhe kështu, shoqëria mbetet e bllokuar në një qerthull absurd, ku faktet janë të njohura, të dokumentuara dhe të denoncuara publikisht, por nuk prodhojnë asnjë pasojë reale, sepse mekanizmat që duhet të veprojnë mbi to janë vetë të kapur. Kjo është ajo që e bën këtë situatë jo thjesht të padrejtë, por thellësisht tragjike.
Nëse në regjimet totalitare të së kaluarës drejtësia ishte hapur një instrument i pushtetit, sot kemi të bëjmë me një formë më të sofistikuar, ku ajo maskohet si e pavarur, ndërkohë që në thelb funksionon si një mekanizëm i kontrollit politik. Dhe kjo është forma më e rrezikshme e saj, sepse nuk luftohet lehtësisht, nuk ka një armik të dukshëm, por një sistem të tërë që funksionon në heshtje, në mënyrë ciklike, duke riprodhuar vetveten.
Pyetja nuk është më nëse drejtësia ka rënë, por nëse ajo mund të ringrihet nga kjo gjendje ku është zhveshur jo vetëm nga funksioni, por edhe nga vetë kuptimi i saj. Sepse kur një sistem arrin në pikën ku padrejtësia bëhet normë dhe drejtësia përjashtim, atëherë nuk kemi më të bëjmë me krizë, por me një transformim të thellë të vetë rendit shoqëror.
Dhe në këtë rend të ri, mesazhi mbetet i njëjtë, i ftohtë dhe sfidues: pushteti nuk ndjen turp, sepse nuk njeh më kufij, dhe shoqëria nuk di çfarë të bëjë pa u bërë një reformë e re, sepse i janë rrëzuar të gjitha mekanizmat për të vepruar.
