Lufta për paratë publike/ BIRN: AKSHI, Posta dhe QSUT me tenderët më problematikë

Dy ish-drejtueset e Agjencisë Kombëtare për Shoqërinë e Informacionit, AKSHI, janë në hetim prej muajsh nga Prokuroria e Posaçme, të dyshuara si pjesë e një grupi të strukturuar kriminal që kishte për qëllim përvetësimin e tenderave të agjencisë.

Hetimet e prokurorisë nisën pas pengmarrjes në gusht 2025 të biznesmenit Gerond Meçe, e cila sipas hetimeve pati për qëllim shtrëngimin e këtij të fundit që të hiqte dorë nga ankimet pranë Komisionit të Prokurimit Publik, KPP për tenderat e zhvilluara nga AKSHI.

Dosja hetimore për tenderët e AKSHI nuk është episodike.

Sipas një raporti që Komisioni i Prokurimit Publik ka dorëzuar në Kuvend, AKSHI është një nga institucionet me numrin më të lartë të tenderave problematikë në korpusin e institucioneve publike.

Nga 94 tenderë të zhvilluar nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit për vitin 2025, 43 prej tyre ose pothuajse gjysma janë ankimuar në KPP. Për më tepër, në shumicën dërrmuese të ankimeve ndaj AKSHI, 62.7%, KPP u ka dhënë të drejtë kompanive ankuese plotësisht ose pjesërisht, duke e gjetur institucionin në shkelje. Tenderat e ankimuar në AKSHI kapin vlerën e 10.7 miliardë lekëve ose 111 milionë euro.

Por AKSHI nuk është i vetmi institucion me probleme.

Raporti i KPP-së për Kuvendin e Shqipërisë, përpos numrit të ankesave në rritje nga bizneset, zbulon mangësi institucionale në zhvillimin e tenderave nga institucionet publike. Raporti vë në dukje se rreth 52% e ankesave të bëra në KPP nga kompani pjesëmarrëse në tendera janë gjetur të bazuara dhe autoritetet publike janë gjetur në shkelje për tendera me vlerë totale mbi 33 miliardë lekë ose 343 milionë euro.

Institucionet me më shumë ankesa

Përveç AKSHI-t, në listën e 10 institucioneve me numrin më të lartë të ankesave për procedura janë edhe Posta Shqiptare, Qendra Spitalore Univeristare Nënë Tereza, Sh.A Albpetrol, Ujesjellës Kanalizime Tiranë, Bashkia Kamëz, Bashkia Durrës, Spitali Rajonal Durrës, Bashkia Tiranë dhe Operatori i Blerjeve të Përqëndruara, i cili ka numrin më të madh të procedurave tenderuese.

Në këtë listë, Postës Shqiptare i janë ankuar 47.7% e tenderave dhe ka humbur në KPP në 62% të rasteve, duke mbajtur gjithashtu një raport negativ për numrin e ankimeve në raport me procedurat e zhvilluara.

Në shumicë dërrmuese, ankimet për të dy institucionet janë kryesisht për fazën e përcaktimit të kushteve të tenderimit apo plotësimit të dokumenteve standarde të tenderit. Kjo fazë tenderimi është kryesisht e dyshuar për kritere “të qepura” që synojnë të përjashtojnë konkurrencën.

Por ndërsa AKSHI dhe Posta prodhojnë numrin më të madh të ankesave në raport me procedurat, Qendra Spitalore Universitare “Nënë Tereza”, QSUT, ka numrin më të lartë të vendimmarrjeve të gabuara të konfirmuara me vendim të KPP.

QSUT ka zhvilluar sipas të dhënave publike nga APP 292 procedura. Ndonëse vetëm 8.5% e këtyre tenderave janë ankimuar në KPP, sipas raportit vjetor, atëherë kur kompanitë ankohen ato pothuajse gjithmonë fitojnë. Shifrat tregojnë se KPP i ka dhënë të drejtë biznesit në 19 nga 25 ankesa ndaj procedurave të QSUT-së, me një normë “humbjeje” prej 76%.

Në nivelin e pushtetit vendor, Bashkia Durrës dhe Bashkia Kamëz shfaqen si vatrat më problematike. Ndaj tyre, KPP ka pranuar përkatësisht 61.9% dhe 58.3% të ankesave të bëra nga bizneset. Bashkia Tiranë dhe Spitali Rajonal Durrës, kanë norma më të ulëta ankimimi, rreth 11% dhe po ashtu edhe norma më të ulëta të humbjes, por janë po ashtu në 10 institucionet me më shumë probleme sëbashku me Ujësjellës Kanalizime Tiranë.

Operatori i Blerjeve të Përqendruara, OBP, qarkullon volumin më të madh të parave publike, me 707 tendera. Ky institucion mban numrin absolut më të lartë të ankesave, 149 të tilla, por shkalla e ankimimit është 21% për shkak të volumit të lartë. OBP u gjet sipas KPP-së në 45% të rasteve të ankimuara.

Në shumicën dërrmuese të autoriteteve, OBP, QSUT, Albpetrol, Bashkitë, ankesat përqendrohen në fazën e vlerësimit të ofertave. Për shembull, te OBP, 113 ankesa janë për vlerësimin dhe vetëm 36 për DST. Kjo tregon se operatorët ekonomikë nuk kanë aq shumë problem me kriteret e vendosura në fillim, por me mënyrën se si autoriteti po i gjykon dhe skualifikon ofertat e tyre.

Të dhënat e raportit

Viti 2025 vizatoi një panoramë problematike të asaj që mund të quhet “lufta” për paratë publike. Edhe pse në raport, KPP e paraqet rritjen e numrit të ankesave si sukses, në thelb numri më i lartë i ankimeve bllokoi përkohësisht fonde me vlerë 101.3 miliardë lekësh. Vetëm procedurat unike që përfunduan në KPP, kishin një faturë prej 76 miliardë lekëve pa TVSH.

Shumica dërrmuese e ankesave, 62.5 për qind janë për pjesën e vlerësimit të ofertave, kur institucionet vendosin se kush e fiton kontratën dhe kush humbet. Ndërkohë ankimet për për rregullat e lojës, kriteret e tenderit, përbëjnë 37% të shkaqeve të ankimimit.

Ndryshe nga tenderat, ankandet dhe lejet minerare duken fusha ku nuk ka kontestim apo garë. “Gjatë periudhës 1 janar 2025 – 31 dhjetor 2025, janë regjistruar pranë Komisionit të Prokurimit Publik 1197 ankesa në total, prej të cilave 1188 ankesa janë paraqitur për procedurat e prokurimit publik, 8 ankesa për procedurat e ankandit publik, 1 ankesë në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë dhe 0 ankesa për leje minerare”, thuhet në raport.

Ankimet ndahen në tre kategori të mëdha, ato për procedura për blerje mallrash, për procedura shërbimesh dhe punët publike.

Sipas raportit, “zhurma” më e madhe bëhet për blerjet e mallrave, për të cilat u bënë 483 ankesa, por nga ana tjetër këto përfaqësojnë një vlerë financiare relativisht modeste prej vetëm 19.9 miliardë lekësh nga totali prej 101 miliardë i kontestuar në KPP.

Ndërkohë, aty ku ndahet “pjesa e luanit” e buxhetit, në sektorin e punëve publike dhe infrastrukturës, ka vetëm 95 ankesa, por këto janë për procedura me vlerë 56.3 miliardë lekë. Pjesa tjetër, ajo e ankesave për procedura për shërbime ka një vlerë prej 25.1 miliard lekë.

Nga 361 operatorë ekonomikë që u ankuan në vitin 2025, plot 350 prej tyre ishin të regjistruar si biznese të mëdha. Vetëm 10 ankues i përkisnin biznesit të vogël. Në raport, KPP ka përfshirë edhe të dhëna gjinore të ankuesve duke llogaritur se shumica dërrmuese e kompanive që ankohen, 80% kanë administratorë meshkuj./ Reporter.al/