Gazeta RD
Irena Beqiraj
Rritja e menjëhershme e çmimit të fruta perimeve me gati 50%, ka nevojë për një analizë të detajuar e cila duhet përqëndruar tek grumbulluesit. Nga të dhënat por dhe nga fakti që qeveria është shumë e ndjeshme për produktet buqësore që shiten trotuareve, duket se grumulluesit e fruta perimeve funksionojnë si federata e shurupit të panjës në Kebek të Kanadasë provincë e cila prodhon më shumë se 70 përqind të shurupit të panjës në botë.
Federata e Shurupit të Panjës së Kebekut është një kartel po aq i pangopur sa OPEC. Me vendim të qeverisë kanadese të gjithë prodhuesit e vegjël duhet t’ja shesin prodhimin Federatës.
Çdo pranverë, 7.400 prodhuesit e provincës e dërgojnë prodhimin e tyre federatës. Pavarësisht faktit nëse prodhimi është i bollshëm apo i pakët federata për të mbajtur çmimin e lartë në treg kontrollon sasitë që hedh në treg.
Kur federata dyshon se fermerët po prodhojnë dhe shesin jashtë sistemit, ajo me ndihmën e qeverisë vendos gjoba edhe sekuestron prodhimin. E njëjta gjë ndodh edhe në Shqipëri. Fermeri në mungesë të kapaciteteve për ti shitur produktet vet, i dorëzon produktet tek 2 apo 3 grumulluesit të cilët funksionojnë si kartel.
Ata ja blejnë fermerit domaten me çmim 60 lek/kg, (shpesh me lek në dorë) edhe shesin me 350 lek. Ndonjë fermer rebel që del në rrugë për të shitur produktet e veta si e vetmja mundësi për të përfituar sa meriton nga djersa e tij, në emër të sigurisë ushqimore shpartallohet nga qeveria.
Për më tepër, si një kujtesë për debatit që po bëhet sot, eksperienca në tregun e fruta perimeve tregon se taksimi nuk stabilizon strukturën e tregjeve edhe aq më pak të ulë çmimet. Në 2014 qeveria përdori teknikat e taksimit si një mënyrë për të siguruar tregje për fermerët vendas me qëllim rritjen e konkurrencës në treg edhe uljen e çmimeve, duke ju dhënë mundësi fermerëve të shisnin produktet e tyre tek grumulluesit me çmimin e plotë me TVSH por pa i detyruar ata të përfshiheshin në skemën e TVSH-së.
Qeveria lejoi autofaturimin nga ana e grumbulluesve për produktet e blera nga fermerët duke ulur ngarkesën fiskale mbi ta me qëllim uljen e çmimit final. Por përqëndrimi i tregut vetëm tek një numër i kufizuar grumbulluesish, me gjithë lehtësinë fiskale të qeverisë ndihmuan në krijimin edhe forcimin e “federatës” e grumbulluesve të frutave dhe perimeve, të cilët u bënë përfituesit ekskluziv të TVSH-së së autofaturuar, duke lënë duar bosh fermerët që teorikisht kjo skemë taksimi pretendonte të ndihmonte.
Puna në qeveri më mësoi dallimin midis ekonomistëve të mirë edhe të këqinj. Ajo që e dallon një ekonomist të keq nga një i mirë është se ekonomisti i keq mund të shohë vetëm atë që duket ndërsa ekonomisti i mirë dallon edhe pasojat ende të padukshme që do të vijnë pas efektit të dukshëm të një veprimi.
Ekonomisti i mirë peshon meritat e një propozimi, një politike ose një institucioni duke marrë parasysh si efektet që ai edhe të tjerët mund të shohin, ashtu edhe pasojat e ardhshme që ai parashikon por të tjerët jo.
