Gazeta RD
Debati për Territorialen ka dalë nga ‘laboratori’ qeveritar dheka zbritur në cdo bashki dhe komunitet vendor, ku mijëraqytetarë kanë dalë në mbrojtje të bashkive të tyre. Revolta dheprotesta qytetare po i japin një shans politikës shqiptare për tënxjerrë një produkt me vlerë për vendin dhe shoqërinëshqiptare! Cfare modeli bashkie do të donin qytetarët!
Nga Ylli Asllani
Ekspert i qeverisjes vendore dhe reformësadministrativo-territoriale
Ky shkrim zë fill pas kuvendit të Kucit, që Kryeministrizhvilloi me 15 kryetarët bashki-shkrirë!
Anjëherë nuk e kam kuptuar nevojën e tij për të shmangur tëvërtetën pikërisht nga ky fshat i nderuar, sa herë ka zgjedhjevendore dhe qëndrore, apo ndarje territoriale që në mendjen e tij janë elektorale…!
Nisur nga kjo sfaqje butaforike,mendoj se debati përReformën Administrativo-Territoriale 2026 ka një rëndësi tëveçantë për të ardhmen e qeverisjes vendore në Shqipëri.
Tashmë debati ka dalë nga ‘laboratori’ qeveritar dhe ka zbriturnë cdo bashki dhe komunitet vendor, ku mijëra qytetarë kanëdalë në mbrojtje të bashkive të tyre. Revolta dhe protestaqytetare po i japin një shans politikës shqiptare për të nxjerrënjë produkt me vlerë për vendin dhe shoqërinë shqiptare!
Ata kerkojnë që cdo ndryshim kufijsh të marrë paraprakishtmendimin e tyre, si dhe të jetë kushtetues e brenda kartësevropiane të qeverisjes vendore.
Gjithsesi, në deklamimin publik, ata po përballen me dy qasje: nga njëra anë, propozimi arbitrar i PS për shkrirjen e 15 bashkive ekzistuese, dhe nga ana tjetër, alternativa e opozitëspër ruajtjen e tyre dhe krijimin edhe të 39 bashkive tëreja.
Në këndvështrimin tim, ky debat duhet ti angazhojë të gjithëpër një analizë të thelluar, e cila është ndërprerë nga qeveriadhe nuk duhet të reduktohet në një përplasje shifrash:
15 bashki më pak apo 39 bashki më shumë?
Pyetja e vërtetë është shumë më e rëndësishme:
Çfarë modeli të qeverisjes vendore i shërben më mirëqytetarit shqiptar, territorit dhe zhvillimit të vendit?
Pikërisht në këtë kontekst mendoj se duhet të futet në debatine RAT 2026 koncepti i “Bashkive të Vogla Funksionale”.
1. NGA “MADHËSIA” TE “FUNKSIONI”
Përvoja e viteve të fundit tregon se madhësia demografike e një bashkie nuk është domosdoshmërisht e barabartë me kapacitetin e saj qeverisës apo me rëndësinë e sajterritoriale.
Një bashki mund të jetë e vogël në numër banorësh, por:
Prandaj kriteri duhet të kalojë: nga madhësia e njësisë tefunksioni i saj.
Kjo nuk do të thotë se çdo bashki e vogël domosdoshmërishtduhet të ruhet. Do të thotë se asnjë bashki e vogël nuk duhettë gjykohet vetëm nga numri i banorëve.
2. BASHKIA E VOGËL NUK ËSHTË DOMOSDOSHMËRISHT BASHKI E PAAFTË
Ekziston një supozim i përhapur se një bashki e vogël ështëautomatikisht më pak efikase. Ky është një përfundim qërezultoi i paprovuar nga RAT 2014. Problemi real i njëbashkie të vogël mund të jetë mungesa e:
kapaciteteve profesionale; burimeve financiare; ekspertizësteknike; ekonomisë së shkallës; kapaciteteve për projekte tëmëdha.
Por asnjë nga këto probleme nuk kërkondomosdoshmërisht shkrirjen e bashkisë.
Kapacitetet mund të bashkohen. Shërbimet mund tëorganizohen së bashku. Ekspertiza mund të ndahet.Prokurimet mund të realizohen në mënyrë të përbashkët.Projektet mund të zhvillohen ndërbashkiake. Infrastrukturamund të administrohet në mënyrë të integruar.
Pra, zgjidhja mund të jetë: bashkëpunimi ndërbashkiak, jo domosdoshmërisht shkrirja administrative. Kjo është njëpikë ku Shqipëria mund të mësojë shumë nga Europa.
3. ÇFARË NA MËSON FRANCË DHE ITALIA?
Nëse do të përdornim logjikën “pak banorë = duhet tëshkrihesh”, shumë prej strukturave lokale të Europës nuk do të ekzistonin.
Në Francë, 70% e komunat janë ndën 1000 banorë dhevazhdojnë të jenë pjesë e sistemit të qeverisjes lokale, ndërsafunksionet që kërkojnë ekonomi shkalle realizohen përmesbashkëpunimit ndërkomunal apo rajoneve.
Italia ka shkuar edhe më tej duke njohur posaçërishtkategorinë e “piccoli comuni”, ka mbi 5,500 komuna me jo më shumë se 5,000 banorë, që përbëjnë një pjesë shumë të konsiderueshme të strukturës komunale të vendit. komunave, për të cilat ekzistojnë politika të veçanta mbështetjeje dhezhvillimi
Mësimi europian nuk është se duhet të kopjojmë Francën apo Italinë. Mësimi është tjetër:
Autonomia lokale dhe ekonomia e shkallës nuk janëdomosdoshmërisht kundërshtare.
Ato mund të bashkëjetojnë. Një komunë mund të jetë e vogëldhe njëkohësisht të bashkëpunojë me komunat fqinje përfunksionet që kërkojnë kapacitete më të mëdha.
Këtë rol kordinues mund ta luaj fare mirë Qarku (Rajoni)
Mendoj se kjo është pikërisht filozofia që mund të përshtatetedhe në Shqipëri.
4. “BASHKITË E VOGLA FUNKSIONALE”
Për këtë arsye propozoj që RAT 2026 të shqyrtojë krijimin e një koncepti të ri:
Bashkia e Vogël Funksionale
Një bashki e tillë nuk do të përcaktohej thjesht nga numri ibanorëve. Ajo do të identifikohej në bazë të një grupikriteresh:
Një territor që plotëson një pjesë të konsiderueshme të këtyrekritereve nuk duhet të trajtohet automatikisht si kandidat përshkrirje. Përkundrazi, duhet të analizohet si një potencialzhvillimi që kërkon një formë të përshtatshme qeverisjeje.
5. 15 BASHKITË QË PROPOZOHET TË SHKRIHEN DUHET TË ANALIZOHEN SI RASTE, JO SI NUMRA
Nëse propozimi për RAT 2026 parashikon shkrirjen e 15 bashkive, mendoj se secila prej tyre duhet të kalojë në një test funksional, transparent dhe të barabartë për të gjithënjësitë vendore!
Për secilën duhet të pyetet:
Vetëm pas kësaj mund të vendoset nëse një bashki duhet tëruhet apo të bashkohet.
6. EDHE 39 BASHKITË E REJA DUHET TË KALOJNË TË NJËJTIN TEST
E njëjta logjikë duhet të zbatohet edhe për 39 bashkitë e rejatë propozuara nga opozita. Natyrisht edhe pse opozita ka deduksionet e saj të argumentuara, nuk mjafton të thuhet:“Duam më shumë bashki sepse duam qeverisje më pranëqytetarit.”
Duhet të provohet: pse kjo bashki, pse këta kufij, çfarëfunksioni ka, çfarë kapaciteti kërkon dhe çfarë përfitimimerr qytetari.
Kjo do ta bënte propozimin më të fortë dhe mëprofesional.Pra, edhe propozimi ynë për 39 bashki të rejaduhet të kalojë të njëjtin filtër:
Funksion – Territor – Qytetar – Ekonomi – Kapacitet – Zhvillim.
Kështu debati largohet nga politika e numrave dhe kalon tepolitika e funksioneve.
7. QEVERISJA PRANË QYTETARIT NUK DO TË THOTË DOMOSDOSHMËRISHT QEVERISJE E FRAGMENTUAR
Kjo është një dallim shumë i rëndësishëm. Të kërkoshqeverisje pranë qytetarit nuk do të thotë të krijoshadministrata të vogla që bëjnë gjithçka vetë.
Modeli që propozoj është: Autonomi lokale + bashkëpunim ndërbashkiak.
Bashkia ruan: përfaqësimin; identitetin; vendimmarrjen;përfaqësumin krahinor, marrëdhënien me qytetarin;përgjegjësinë politike.
Ndërsa bashkitë mund të bashkëpunojnë për:
mbetjet; ujësjellës-kanalizimet; prokurimet; shërbimetteknike; planifikimin; transportin; menaxhimin e përbashkët tëburimeve; projektet strategjike.
Kjo krijon:
afërsi në qeverisje dhe ekonomi në shërbime.
8. NJË MODEL ASIMETRIK PËR SHQIPËRINË
Kjo filozofi lidhet edhe me idenë e një RAT asimetrike.
Nuk është e nevojshme që të gjitha bashkitë të jenë identike.
Një bashki metropolitane nuk mund të trajtohet njësoj si njëbashki malore.
Një bashki kufitare nuk mund të trajtohet njësoj si një bashkiurbane.
Një bashki turistike nuk ka të njëjtat nevoja si një bashkibujqësore.
Një bashki me 200,000 banorë nuk ka të njëjtën strukturë sinjë bashki me 5,000 banorë.
Prandaj duhet të kemi:
kompetenca, financim dhe organizim të përshtatur me funksionin e territorit.
Kjo do të ishte një qasje shumë më moderne sesa uniformitetiadministrativ.
9. NGA “SA BASHKI?” TE “SA AFËR QYTETARIT?”
Mendoj se ky duhet të jetë ndryshimi kryesor i filozofisë sëRAT 2026.
Debati i vjetër pyet: Sa bashki duhet të ketë Shqipëria?
Debati i ri duhet të pyesë: Sa afër duhet të jetë qeverisja me qytetarin shqiptar?
Sepse qytetari nuk e mat demokracinë vendore me numrin e bashkive.
Ai e mat me:
Sa shpejt merr një shërbim; sa larg është institucioni; sa lehtë kontakton kryetarin dhe administratën; sa dëgjohet zëri i tij; sa shpejt zgjidhet një problem; sa investohet në territorin e tij; sa mundësi ka për punësim dhe zhvillim.
Kjo është arsyeja pse afërsia me qytetarin duhet të jetë njëkriter i matshëm i RAT 2026.
10. PROPOZIMI PËR DEBAT
Do të propozoja që çdo ndryshim i hartës territoriale t’inënshtrohet një “Testi të Qeverisjes pranë Qytetarit”.
Ky test duhet të masë:
A. Afërsinë–Distanca dhe koha për të arritur shërbimet.
B. Funksionin–Roli real që ka njësia në territor.
C. Kapacitetin–Burimet njerëzore dhe financiare.
D. Ekonominë–Të ardhurat, aktivitetin ekonomik dhepotencialin.
E. Zhvillimin–Mundësinë për investime dhe zhvillim.
F. Identitetin–Historinë, kulturën dhe kohezionin territorial.
G. Shpopullimin–Rrezikun dhe politikat për frenimin e tij.
H. Bashkëpunimin–Mundësinë për të realizuar ekonomishkalle përmes bashkëpunimit ndërbashkiak.
Vetëm pas këtij testi duhet të merret vendimi:
ruajtje – riorganizim – bashkim.
PËRFUNDIM
Në gjykimin tim profesional, Reforma Administrativo-Territoriale 2026 duhet të shmangë dy tundime:
centralizimin përmes bashkive gjithnjë e më të mëdha dhefragmentimin pa kapacitete reale.
Zgjidhja ndodhet në mes: bashki funksionale, qeverisjepranë qytetarit dhe bashkëpunim ndërbashkiak.
Prandaj debati për 15 bashkitë që propozohet të shkrihen dhe39 bashkitë e reja të propozuara duhet të përdoret si njëmundësi për të kaluar nga një reformë që thjesht ndryshonhartën në një reformë që ndryshon mënyrën se si qeverisetterritori.
Koncepti i “Bashkive të Vogla Funskionale” mund të jetënjë nga instrumentet e kësaj reforme. Jo çdo bashki e vogëlduhet të mbrohet.
Por asnjë bashki e vogël nuk duhet të shkrihet vetëm sepse ka pak banorë.
Ajo duhet të gjykohet mbi funksionin, territorin, qytetarin, ekonominë dhe perspektivën e zhvillimit.
Nëse Shqipëria kërkon një qeverisje vendore më europiane, atëherë duhet të mësojë edhe një mësim të rëndësishëm ngavende të tjera europiane se:
Ekonomia e shkallës mund të arrihet edhe pa sakrifikuarafërsinë e qeverisjes me qytetarin.
Prandaj, për mua, filozofia e RAT 2026 duhet të përmblidhetnë një formulë të thjeshtë:
MË SHUMË AFËRSI ME QYTETARIN.
MË SHUMË KAPACITET PËR TERRITORIN.
MË SHUMË BASHKËPUNIM NDËRBASHKIAK.
MË PAK CENTRALIZIM.
Dhe mbi të gjitha:
Reforma territoriale nuk duhet të pyetet vetëm sa bashkimund të kemi; duhet të pyetet sa mirë mund t’i shërbejmëqytetarit.
