Bashkia Memaliaj duhet të mbetet pranë qytetarëve të saj

Ylli Asllani
Ekspert i lartë i terormës administrative e territorial

Bashkitë nuk mund të shkrihen me një të rënë të lapsit! Ato janë njerëzit, historia, identiteti dhe e ardhmja e një komuniteti.

Në një kohë kur para syve tanë po vihet në diskutim ekzistenca e bashkive dhe e strukturave territoriale që kanë ndërtuar jetën e tyre për dekada, heshtja nuk është zgjidhje. Edhe kur vendimet duken të paracaktuara nga tirania e kartonave, qytetarët dhe përfaqësuesit e tyre duhet të flasin, të argumentojnë dhe të kërkojnë të drejtën për t’u dëgjuar.

Ideja për shkrirjen e Bashkisë Memaliaj dhe bashkimin e saj me Tepelenën nuk është thjesht një çështje administrative. Ajo prek identitetin e një komuniteti, të ardhmen e 53 fshatrave, afërsinë e shërbimeve publike dhe perspektivën e zhvillimit të një territori me histori, tradita dhe potenciale të veçanta.

Si ekspert i reformës administrativo-territoriale, me përvojë shumëvjeçare në fushën e qeverisjes vendore dhe zhvillimit të territorit, besoj se ky debat duhet të zhvillohet me përgjegjësi, mbi bazën e fakteve dhe në respekt të qytetarëve.

Një parim duhet të jetë i panegociueshëm: madhësia administrative nuk prodhon automatikisht eficiencë. Një bashki nuk bëhet më e mirë vetëm sepse bëhet më e madhe. Ajo bëhet më e mirë kur u shërben më mirë njerëzve, kur administron me efektivitet territorin dhe kur krijon më shumë mundësi për zhvillim.

Memaliaj: një territor që nuk mund të gjykohet vetëm nga numri i banorëve

Bashkia Memaliaj shtrihet në 387.65 km², përfshin 6 njësi administrative dhe 53 fshatra, me një territor urban, rural dhe malor. Distancat janë të konsiderueshme: Rabia ndodhet rreth 42 km nga qendra e Memaliajt, Allkomememaj rreth 39 km, ndërsa Selcka rreth 69 km.

Sipas Censit 2023 të INSTAT-it, Memaliaj ka 6,578 banorë rezidentë, me një dendësi prej vetëm rreth 17 banorësh për kilometër katror. Kjo është një popullsi e shpërndarë në një territor të gjerë, ku largësitë, relievi dhe vështirësitë e lëvizjes ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e përditshme.

Për këtë arsye, numri i banorëve nuk mund të jetë kriteri i vetëm për të vendosur nëse një bashki duhet të ekzistojë apo të shkrihet.

Edhe përvoja europiane tregon se nuk ka një model të vetëm për të gjitha vendet. OECD raporton një mesatare prej rreth 5,900 banorësh për bashki në BE-28, ndërsa sipërfaqja mesatare është rreth 51 km². Memaliaj, me 6,578 banorë, është brenda rendit të madhësive demografike që hasen në praktikat europiane, ndërsa territori i saj është shumë më i gjerë.

Këshilli i Evropës nuk përcakton një madhësi optimale unike për bashkitë. Ajo që ka rëndësi është aftësia për të ushtruar funksionet, për të garantuar shërbimet, për të administruar territorin dhe për të ruajtur demokracinë lokale.

Nëse Memaliaj bashkohet me Tepelenën, territori i ri do të arrinte rreth 703.3 km² dhe 10 njësi administrative.

Por a do të thotë kjo se qytetari do të marrë shërbime më të mira? A do të jetë administrata më pranë banorëve të zonave të largëta? A do të ketë më shumë investime në fshatra?

Këto janë pyetjet që duhet të marrin përgjigje përpara se të merret një vendim.

Sa larg do të jetë shërbimi publik nga banori më i largët pas riorganizimit?

Kjo është çështja që duhet të na shqetësojë të gjithëve.

Memaliaj ka një histori që nuk fshihet me një vijë në hartë

Memaliaj është zhvilluar historikisht rreth industrisë së qymyrit dhe komunitetit të minatorëve. Miniera nuk ishte thjesht një vend pune. Ajo ishte zemra e ekonomisë, e jetës shoqërore dhe e identitetit të qytetit.

Pas saj qëndrojnë breza njerëzish që punuan, sakrifikuan dhe ndërtuan jetën e tyre në këtë trevë. Muzeu i Minatorit dhe trashëgimia minerare janë pjesë e kujtesës kolektive të Memaliajt, një pasuri që mund të shërbejë edhe për zhvillimin e turizmit kulturor dhe rigjallërimin ekonomik.

Një territor nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë administrativë. Ai përcaktohet edhe nga historia, lidhjet shoqërore, traditat dhe ndjenja e përkatësisë.

Këto vlera nuk mund të maten vetëm me një tabelë financiare.

Bujqësia dhe blegtoria: puna dhe potenciali i një krahine

Memaliaj nuk është vetëm qyteti i minatorëve. Është edhe një krahinë me traditë të fortë në bujqësi dhe blegtori, me njerëz të lidhur me tokën, me punën dhe me prodhimin.

Territori ofron mundësi për ullishtari, pemëtari, kultura bujqësore, bimë foragjere dhe blegtori, veçanërisht për mbarështimin e deleve dhe dhive. Ullishtet, tokat bujqësore, kullotat dhe zonat kodrinore e malore përbëjnë një bazë të rëndësishme për ekonominë familjare dhe zhvillimin rural.

Por kjo pasuri nuk mund të shfrytëzohet plotësisht pa investime, pa infrastrukturë dhe pa mbështetje për fermerët e blegtorët.

Memaliaj ka nevojë për më shumë agropërpunim, për produkte lokale të markuara, për përmirësimin e ujitjes dhe të rrugëve rurale, për mbështetjen e fermave familjare dhe për zhvillimin e agroturizmit.

Tradita e punës është një nga kapitalet më të çmuara të kësaj krahine. Ajo duhet kthyer në mundësi ekonomike, në vende pune dhe në arsye që të rinjtë të qëndrojnë e të investojnë në vendlindjen e tyre.

Shpopullimi nuk do të thotë vetëm më pak banorë. Do të thotë më pak fuqi punëtore, më pak fermerë e blegtorë dhe rrezik për humbjen e njohurive e traditave që janë përcjellë brez pas brezi.

Vjosa: një mundësi për të ardhmen

Prania e Memaliajt në hapësirën e Vjosës krijon mundësi të rëndësishme për zhvillimin e ekoturizmit, agroturizmit, bujtinave, gastronomisë dhe turizmit të aventurës.

Vjosa, malet, pyjet, kullotat, ullishtet dhe trashëgimia industriale mund të ndërthuren në një ofertë të veçantë turistike dhe ekonomike.

Kjo kërkon vizion, investime dhe një qeverisje vendore që njeh nga afër territorin dhe nevojat e tij.

Memaliaj nuk duhet parë vetëm për atë që është sot, por edhe për atë që mund të bëhet nesër.

Përpara se të diskutojmë shkrirjen e saj, duhet të diskutojmë se si mund të zhvillojmë këtë potencial.

Po njerëzit që kanë më shumë nevojë për shtetin?

Në territorin e Memaliajt trajtohen 175 familje me Ndihmë Ekonomike, 384 persona me aftësi të kufizuara dhe 87 persona që kanë nevojë për shoqërues. Gjithashtu, 91 familje mbështeten nga fondet e bashkisë dhe 21 familje nga fondi i kushtëzuar prej 6%.

Për këta qytetarë, afërsia e administratës nuk është luks. Është nevojë e përditshme.

Një udhëtim më i gjatë, një zyrë më larg apo një shërbim më i vështirë për t’u arritur mund të kthehen në pengesa reale për njerëzit që kanë më shumë nevojë për mbështetje.

Prandaj, çdo propozim për riorganizim duhet të shpjegojë qartë se si do të garantohen shërbimet për këto kategori dhe për banorët e fshatrave më të largëta.

Qeverisja vendore ka kuptim kur është pranë qytetarit, sidomos pranë atij që ka më shumë nevojë.

Financat: vështirësitë nuk janë domosdoshmërisht paaftësi për të funksionuar

Askush nuk pretendon se Bashkia Memaliaj nuk ka vështirësi financiare. Por një vlerësim serioz duhet të shohë jo vetëm problemet, por edhe ecurinë e tyre.

Sipas të dhënave të paraqitura, të ardhurat e bashkisë janë rritur në tre vitet e fundit nga rreth 24 milionë në 36 milionë lekë, ose 50%.

Në vitin 2024, disa burime të të ardhurave vendore shënuan rritje krahasuar me vitin pararendës: taksa e tokës bujqësore me 51%, tarifa e pastrimit me 9% dhe të ardhurat jotatimore me 33%.

Edhe treguesi i vështirësisë financiare, pas përkeqësimit në vitin 2023, ra në 4.38% në vitin 2024. Detyrimet e prapambetura ishin rreth 12.1 milionë lekë.

Këto të dhëna nuk provojnë pavarësi të plotë financiare. Por tregojnë se situata duhet vlerësuar në dinamikë dhe se përmirësimi është i mundur.

Një vit i vështirë financiar nuk është vetvetiu provë se një bashki duhet të shkrihet.

Përpara një vendimi të tillë, duhet të analizohet nëse problemet mund të adresohen përmes përmirësimit të mbledhjes së të ardhurave, transfertave, administrimit dhe investimeve, si dhe shfrytëzimit të potencialit ekonomik të territorit.

Ku është përfitimi konkret për qytetarin?

Struktura organizative e Bashkisë Memaliaj për vitin 2026 parashikon deri në 266 punonjës. Në rast bashkimi, territori që duhet mbuluar do të zgjerohej nga 387.65 në 703.3 km².

Një administratë më e madhe territorialisht do të duhet të organizojë shërbime për një hapësirë më të gjerë, me më shumë distanca dhe nevoja të ndryshme.

Nëse pretendohet se bashkimi do të sjellë kursime, atëherë këto duhet të provohen me llogaritje konkrete: sa do të ulen kostot, cilat shërbime do të përmirësohen, ku do të shkojnë investimet dhe si do të mbulohen zonat e largëta?

Nuk mjafton të thuhet se dy administrata bëhen një. Duhet të provohet se qytetari do të fitojë nga ky ndryshim.

E drejta e komunitetit për t’u dëgjuar

Kushtetuta, legjislacioni për vetëqeverisjen vendore dhe Karta Evropiane e Vetëqeverisjes Vendore e bëjnë konsultimin e komuniteteve një element të rëndësishëm të ndryshimit të kufijve territorialë.

Për Memaliajn, kjo do të thotë se qytetarët e qytetit dhe të 53 fshatrave duhet të kenë mundësi reale të shprehin mendimin e tyre.

Konsultimi nuk mund të jetë thjesht një procedurë formale, pasi vendimi prek jetën e përditshme, identitetin dhe të ardhmen e komunitetit.

Njerëzit që do të jetojnë me pasojat e një vendimi duhet të kenë zë në marrjen e tij.

Memaliaj meriton një të ardhme, jo thjesht një riorganizim

Memaliaj ka një territor të gjerë, një histori të veçantë industriale, një traditë të fortë pune, bujqësi e blegtori me potencial, lidhje me Vjosën dhe një komunitet që kërkon të zhvillohet.

Ka edhe probleme financiare, sfida demografike dhe nevoja për investime. Por këto janë arsye për të hartuar politika më të mira, për të forcuar kapacitetet dhe për të mbështetur zhvillimin — jo për të marrë si të mirëqenë se zgjidhja është shkrirja.

Përpara çdo vendimi, duhet të marrin përgjigje pyetjet themelore:

Çfarë përfiton qytetari?
A do të përmirësohen shërbimet?
A do të ketë më shumë investime?
Si do të mbështeten fermerët, blegtorët dhe bizneset lokale?
Si do të mbrohen banorët e zonave të largëta dhe shtresat në nevojë?
Dhe a është dëgjuar realisht zëri i komunitetit?

Këto janë çështjet që duhet të udhëheqin debatin, jo thjesht dëshira për të ndryshuar hartën administrative.

Memaliaj nuk është një numër në hartë. Është historia e minatorëve, puna e fermerëve dhe blegtorëve, jeta e 53 fshatrave dhe shpresa e një komuniteti për të ardhmen.

Ta ruash Memaliajn si njësi vendore do të thotë të mbash qeverisjen pranë qytetarëve dhe të krijosh mundësi që ky territor të zhvillohet mbi identitetin, burimet dhe potencialin e vet.

Memaliaj duhet të mbetet pranë qytetarëve të saj — dhe qytetarët duhet të kenë fjalën e tyre për të ardhmen e Memaliajt.