Kritikat e Shefit të ri të kabinetit të Presidentit Trump për regjimin-Rama

Arben SHAHINI

Nga postimi i Stephen Millerit te financimet e Sorosit në Shqipëri: Çfarë fshihet pas debatit për “soft power”?

Stephen Miller është shefi i ri i kabinetit të Presidentit, Trump duke zëvendësuar në këtë post, Suzy Wiles. Miller është një njohës i mirë i politikës shqiptare dhe një vit më parë ai ka kritikuar politikat e qeverisë për familjen.

Një postim i Stephen Millerit në rrjetin social X, ai shkruante se “Soft power” është një mënyrë elegante për të quajtur financimin e studimeve gjinore në Shqipëri”.

Ai riktheu vëmendjen te një çështje që prej vitesh diskutohet në qarqet politike amerikane dhe shqiptare: financimi i organizatave të shoqërisë civile në Shqipëri nga fondacione private dhe institucione të huaja.

Deklarata merr një rëndësi të veçantë tani që Miller është emëruar shef i kabinetit të Presidentit Donald Trump, duke u bërë një nga njerëzit më të afërt me presidentin amerikan.

Por për të kuptuar se çfarë qëndron pas këtij reagimi, duhet të shohim historinë e financimeve dhe marrëdhëniet ndërmjet institucioneve amerikane, USAID-it dhe rrjetit të Fondacioneve Shoqëria e Hapur të George Sorosit.

1. Pse Shqipëria u përmend nga Stephen Miller? Në shkurt të vitit 2025, administrata Trump nisi rishikimin e ndihmës financiare amerikane për vendet e huaja. Në atë periudhë, Miller kritikoi përdorimin e fondeve të USAID-it për projekte që lidhen me politikat gjinore, diversitetin dhe organizatat që ai i konsideronte pjesë të axhendës ideologjike të së majtës. Në një deklaratë publike, ai përmendi shprehimisht financimin e studimeve gjinore në Shqipëri. Pra, Shqipëria nuk u përmend rastësisht. Ajo u përdor si shembull në debatin amerikan mbi mënyrën se si shpenzoheshin paratë e taksapaguesve amerikanë jashtë vendit.
2. A kanë marrë organizata shqiptare financime nga Sorosi? Po. Ekzistojnë raste të dokumentuara. Një shembull është Qendra Aleanca Gjinore për Zhvillim (GADC). Sipas historikut të publikuar nga vetë organizata, ajo u krijua në vitin 1994 në kuadër të projektit “Refleksione”, i financuar nga Programi i Grave i Open Society Institute në Shqipëri, pjesë e rrjetit të George Sorosit.

Ky është një fakt i deklaruar nga vetë organizata dhe tregon se fondacioni i Sorosit ka pasur rol financiar në zhvillimin e organizatave që punojnë për çështjet gjinore në Shqipëri.

3. Çfarë lidhjeje pati USAID-i me organizatat e lidhura me Sorosin? Një nga rastet më të diskutuara u bë publik në prill të vitit 2018 nga organizata amerikane Judicial Watch. Kjo organizatë deklaroi se kishte siguruar 32 faqe dokumente nga Departamenti Amerikan i Shtetit dhe USAID-i, përmes një procesi ligjor të kërkesës për informacion. Sipas interpretimit të Judicial Watch, dokumentet tregonin se fondet amerikane të projektit “Justice for All”, të zbatuar nga East West Management Institute (EWMI), ishin përdorur në kuadër të aktiviteteve që përfshinin edhe organizata të lidhura me rrjetin e Sorosit.

Një element veçanërisht i rëndësishëm ishte se përfaqësues të Open Society Foundation for Albania ftoheshin të merrnin pjesë në shqyrtimin teknik të aplikimeve për financime të organizatave të tjera.

Kjo ngriti pyetje mbi ndikimin e aktorëve privatë në proceset e shpërndarjes së fondeve amerikane. Duhet theksuar se Judicial Watch është një organizatë që ka paraqitur një interpretim kritik të këtyre dokumenteve. Ajo që duhet dalluar është pjesëmarrja në shqyrtimin teknik të aplikimeve nga administrimi apo përfitimi i drejtpërdrejtë i fondeve. Dokumentet e cituara nuk provojnë se USAID-i i ka transferuar paratë drejtpërdrejt Fondacionit Shoqëria e Hapur në Shqipëri.

4. Kush i financonte realisht projektet? Në këtë pikë duhet bërë një dallim thelbësor ndërmjet tre burimeve: – Fondacionet Shoqëria e Hapur, të financuara nga burime private dhe të krijuara nga George Soros. – USAID-i dhe Departamenti Amerikan i Shtetit, të financuara nga buxheti i taksapaguesve amerikanë. – Bashkimi Evropian dhe institucionet e tjera ndërkombëtare, që kanë financuar projekte për barazinë gjinore, të drejtat e njeriut dhe shoqërinë civile.
5. Pse kjo çështje ka rëndësi për Shqipërinë? Debati nuk është thjesht nëse duhen financuar apo jo studimet gjinore, të drejtat e njeriut dhe organizatat e shoqërisë civile. Çështja më e madhe është transparenca: Kush i jep paratë? Kush i merr? Kush vendos se cilat projekte financohen? Çfarë ndikimi kanë këto organizata në politikat publike dhe institucionet shqiptare? Këto janë pyetje legjitime në çdo demokraci. Nëse një fondacion privat financon organizata që më pas marrin pjesë në diskutime për politikat publike, qytetarët kanë të drejtë të dinë se si funksionojnë këto marrëdhënie. Po kështu, fondet e taksapaguesve amerikanë duhet të kenë objektiva të qarta, mekanizma kontrolli dhe transparencë mbi rezultatet.

Përfundim Postimi i Stephen Millerit nuk duhet parë thjesht si një koment ironik për studimet gjinore në Shqipëri. Ai është pjesë e një debati më të gjerë mbi rolin e financimeve të huaja në shoqërinë shqiptare. Historia e organizatave të financuara nga Open Society, bashkëpunimi i disa prej tyre me projekte amerikane dhe financimet e Bashkimit Evropian tregojnë se në Shqipëri kanë vepruar disa rrjete të rëndësishme financimi ndërkombëtar.