Gazeta RD
Nga Bujar Leskaj
Votoj kundër projektligjit “Për disa ndryshime e shtesa në ligjin nr. 43/2023 “Për qeverisjen elektronike”, për arsyet kryesore të mëposhtme:
I. Transparencë zero në tenderat dhe kontratat teknologjike
Ligji nr. 43/2023 “Për qeverisjen elektronike”, duke përcaktuar Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) si autoritet qendror për standardizimin, koordinimin dhe ofrimin e shërbimeve të qeverisjes elektronike, ka krijuar një nga problematikat më të mprehta të qeverisjes publike përmes qeverisjes elektronike në Shqipëri: centralizimin e madh dhe pothuajse tërësisht abuziv të sistemeve dhe vendimmarrjes teknologjike.
AKSHI ka dhe ka pasur rol dominues në infrastrukturën digjitale shtetërore, duke krijuar varësi të fortë institucionale dhe rrezik real e të vërtetuar tashmë, nga hetimet dhe masat për arrest shtëpiak të ish-drejtueses së saj, për mungesë kontrolli efektiv dhe trukim tenderash dhe kontratash publike, me humbje kolosale për Buxhetin e Shtetit.
AKSHI sot është shndërruar në një institucion okult, pak të njohur nga Kuvendi për mënyrën se si funksion, gjoja në emër të informacionit sensitiv, si dhe pothuajse të panjohur fare nga qytetari-taksapagues, me transparencë dhe proces auditimi gati zero!
Propaganda e sektit Rama në fuqi e ka paraqitur digjitalizimin e shërbimeve publike në Shqipëri si gjoja një nga arritjet më të mëdha të modernizimit të administratës shtetërore, por në fakt, zhvillimet e fundit lidhur me drejtimin e Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), përfshirë masat hetimore ndaj ish-drejtuesve të saj, kanë vërtetuar denoncimet dhe dyshimet e opozitës dhe medias së pakapur për abuzime skandaloze me fondet e Buxhetit dhe tendera tërësisht të trukuar për shuma me dhjetëra milionë euro.
Projektet e teknologjisë së informacionit zakonisht përfshijnë fonde të konsiderueshme publike. Hetimet e fundit kanë provuar korrupsionin galopant në procedurat e prokurimit, në mungesë totale të konkurrencës reale, në tenderat e AKSHI-t.
Ndryshimet e propozuara në ligjin nr. 43/2023″Për qeverisjen elektronike”, me krijimin e shoqërive operatore TIK me pjesëmarrjen e kompanive private, janë liçencë për korrupsion akoma më të organizuar dhe më masiv në qeverisjen tonë elektronike publike!
Gjoja në emër të një model të ri organizimi dhe operimi të sistemeve TIK, projektligji siguron hapësirë diskrecionale të gjerë për konflikt interesi, abuzim dhe korrupsion, si dhe cënim të rëndë të sigurisë së të dhënave të qytetarit, tashmë nën kontroll operacional edhe nga privati.
Ndonëse pronesia mbetet publike, kontrolli operacional, i cili transferohet tek keto shoqeri hibride, është tërësisht i pasigurt.
II. Hapësira të pamata p֝ër konflikt interesi dhe korrupsion
Me këtë projektligj të kthyer të kthyer në ligj hapet rruga per krijimin e “partneriteteve” me kompanitë private pranë interesave dhe orbitës së sektit Rama, te cilat perbejne rrezik real ne te ardhmen per praktika me petkun e konfliktit te interesit, me orientimin e kontratave drejt disa subjekteve te perzgjedhura dhe potencialin e lartë të delegimit tek privati te disa funksioneve kritike te fushes digjitale.
Projektligji krijon hapesira per ngushtimin dhe dobesimin e rolit rregullator qe AKSHI ka aktualisht dhe gjeneron shtratin per skema te abuzimit dhe korrupsionit, nga presioni dhe kontrolli politik.
Struktura qe do te kete ne doren e saj operimin e sistemit, do te kete me shume mundesi edhe kontrollin mbi zhvillimin dhe mirembajtjen perkatese të sistemit TIK.
Në këtë mënyrë, krijohen hapesira ligjore per konflikt interesi midis funksioneve te vete AKSHI-it, pasi kjo strukturë, nga njera ane merr funksione ekonomike dhe, nga ana tjeter ka funksionin pergjegjes dhe rregullator te sektorit.
III. Kuvendi del jashtë loje në kontrollin e këtyre shoqërive PPP!
Fakti qe me VKM sistemet e TIK do të mund t’u kalojne ketyre shoqerive hibride, me partneritet publik-privat(PPP), i jep kompetenca te tepruara ekzekutivit, duke rritur centralizimin. Ky projektligj e nxjerr Kuvendin gjithnje e me shume “jashte loje”, ashtu sic eshte bere edhe me shume propozime te tjera gjate muajve te pare te kesaj legjislature.
Nga ana tjetër, projektligji rrit rolin e Keshillit te Ministrave, duke ndikuar drejtpersedrejti ne uljen e transparences. Krijohen shtigje për rritjen e abuzimit financiar, pasi kontratat qe deri me sot jane subjekt i parimeve te kontrollit buxhetor, ne te ardhmen do të kontraktohen nga keto shoqeri hibride, te cilat do te jene me kapital 51% shteteror e pjesa tjeter me kapital privat.
IV. Minohet edhe më keq siguria kibernetike dhe besimi qytetar
Sulmet kibernetike të viteve të fundit ndaj sistemeve shtetërore treguan se infrastruktura digjitale shtetërore mbetet e ekspozuar ndjeshëm. Kur këtyre sfidave u shtohen edhe skandale institucionale apo hetime për abuzime dhe korrupsion, qytetarët me të drejtë dyshojnë jo vetëm te siguria e të dhënave, por edhe te integriteti i administrimit të tyre.
Teknologjia nuk mund të zëvendësojë automatikisht problemet strukturore të administratës publike. Në disa raste, procedurat burokratike thjesht janë transferuar online, pa u reformuar realisht. Kjo krijon frustrim për qytetarët dhe bizneset, ndërsa rreziku i abuzimit rritet.
Një tjetër shqetësim është perceptimi për ndikim politik në institucionet që menaxhojnë teknologjinë shtetërore. Qeverisja elektronike kërkon profesionalizëm teknik dhe stabilitet institucional, jo rotacion të shpeshtë apo tension politik që cenon vazhdimësinë e projekteve.
Ekspertët sugjerojnë se Shqipëria duhet të forcojë auditimin e pavarur të sistemeve digjitale, transparencën e kontratave IT, si dhe standardet e sigurisë kibernetike. Ky projektligj nuk jep asnjë garanci për këtë, por e ndërlikon edhe më tej situatën, duke futur elementin e menaxhimit privat, vështirësisht të kontrollueshëm, në krahasim me atë shtetëror.
xxx
Qeverisja elektronike mbetet një domosdoshmëri për Shqipërinë moderne, por zhvillimet e fundit tregojnë se teknologjia pa transparencë, kontroll dhe integritet institucional nuk garanton automatikisht mirëqeverisje. Projektligji i paraqitur vetëm sa e shton në progresion gjeometrik keq-qeverisjen elektronike publike në Shqipëri.
Sfida e vërtetë pë ne nuk është vetëm ndërtimi i sistemeve digjitale edhe me pjesëmarrjen e privatit, por krijimi i një kulture administrimi të përgjegjshëm, ku besimi i qytetarëve të jetë po aq i rëndësishëm sa vetë teknologjia.
