Kriza reale në Shqipëria përballë shembullit të Hungari

Në Hungari, pjesëmarrja rekord prej 77% tregoi një reagim të fortë të shoqërisë ndaj një momenti kritik politik. Qytetarët u mobilizuan për të vendosur drejtimin e vendit, duke e kthyer votën në një instrument real ndryshimi. Ky mobilizim masiv nuk ishte thjesht statistikë; ishte një akt politik i ndërgjegjshëm kundër një cikli të gjatë pushteti të lidhur me Viktor Orbán dhe modelin e tij të “demokracisë iliberale”.

Shoqëria vendosi të mos qëndrojë pasive përballë një pushteti të gjatë të lidhur me Viktor Orbán, por të ndërhyjë drejtpërdrejt përmes votës.

Në Shqipëri, situata është më shqetësuese jo sepse mungojnë zgjedhjet, por sepse po zbehet kuptimi i tyre.

Pjesëmarrja e ulët dhe e luhatshme nuk është thjesht tregues apatie; është simptomë e një krize të thellë përfaqësimi. Kur qytetarët nuk besojnë se vota e tyre ndryshon realisht diçka, ata tërhiqen. Dhe kjo tërheqje nuk është neutrale ajo favorizon automatikisht pushtetin ekzistues.

Nën drejtimin e Edi Ramës, (i cili po kryen 16 vite pushtet sa Orban), Shqipëria ka hyrë në një fazë ku stabiliteti politik po kthehet në kënetë demokratike.

Një pushtet i gjatë, i kombinuar me institucione sa për formë, ka krijuar perceptimin e një sistemi ku rotacioni është gjithnjë e më pak i mundshëm.

Ndryshe nga Hungaria, ku një model i “demokracisë iliberale” provokoi reagim qytetar, në Shqipëri rreziku është më i heshtur: normalizimi i mosbesimit.

Nuk ka nevojë për kufizime të hapura të lirive kur qytetarët vetë heqin dorë nga pjesëmarrja. Kjo është forma më e rrezikshme e dobësimit të demokracisë, ajo që ndodh pa zhurmë.

Problemi thellohet edhe më shumë kur pjesëmarrja e ulët interpretohet nga politika si mungesë pakënaqësie, dhe jo si alarm.

Në realitet, ajo është një sinjal i qartë se lidhja mes qytetarit dhe sistemit është dobësuar ndjeshëm.

Krahasimi me Hungarinë është i dhimbshëm pikërisht për këtë arsye. Atje, qytetarët reaguan për të ndryshuar një drejtim politik. Në Shqipëri, sfida mbetet më bazike: të rikthehet besimi se ndryshimi është i mundur.

Ndryshe nga Hungaria, ku pjesëmarrja e lartë e theu këtë cikël, Shqipëria përballet me sfidën për ta krijuar ende atë moment mobilizimi.

Pa këtë energji qytetare, çdo krahasim me modele si ai hungarez mbetet i pjesshëm, por rreziku i një demokracie funksionale vetëm në letër bëhet gjithnjë e më real.

Rreziku më i madh për Shqipërinë nuk është një lider i fortë apo një qeveri e gjatë në vetvete. Rreziku real është një shoqëri që nuk reagon më. Sepse kur qytetarët largohen nga politika, politika nuk dobësohet ajo thjesht mbetet në duart e atyre që tashmë e kontrollojnë.