Paradoksi shekullor i Edi Ramës mbi integrimin europian

Nga Ndriçim KULLA

Nëse do të kërkohej një shembull për të shpjeguar se si propaganda mund të shndërrohet në zëvendësuese të realitetit, Shqipëria e sotme do të ishte ndoshta laboratori më domethënës në Ballkan, sepse rrallëherë në historinë politike të një vendi është parë një kontrast kaq i madh ndërmjet asaj që qeveria shpall dhe asaj që qytetarët përjetojnë përditë; një kontrast që nuk mund të shpjegohet më me optimizëm të tepruar apo me gabime politike, por vetëm me një strategji të vetëdijshme për ta mbajtur shoqërinë të burgosur brenda një pasqyre të rreme, ku çdo reflektim është manipuluar për t’i shërbyer pushtetit.

Edi Rama e ka kuptuar se  ky pushtet i inkriminuar   nuk mbahet më vetëm me administrate të komanduar , polici apo kontroll institucional; ai mbahet duke pushtuar  edhe gjuhën. Ai e di se, në çastin kur qytetari pushon së besuari fjalët, fillon fundi i autoritetit. Pikërisht për këtë arsye ai ka ngritur një mekanizëm të tërë ku fjalët nuk përdoren për të përshkruar realitetin, por për ta zëvendësuar atë. Kështu, dështimi quhet transformim, varfëria quhet zhvillim, largimi masiv i shqiptarëve quhet lëvizje e lirë, përqendrimi i pushtetit quhet stabilitet, ndërsa premtimi i integrimit europian paraqitet si një tren që gjoja ka hyrë tashmë në stacion, megjithëse askush nuk sheh as shinat mbi të cilat duhet të ecë.

Është një teknikë e njohur në historinë e regjimeve autoritare. Ato nuk përpiqen të bindin botën, sepse e dinë se bota disponon fakte; ato përpiqen të lodhin qytetarin, ta mbysin me aq shumë deklarata, sa ai të humbasë aftësinë për të dalluar kufirin midis së vërtetës dhe mashtrimit. Kur kjo ndodh, propaganda nuk ka më nevojë të jetë bindëse; mjafton të jetë e pandërprerë.

Pikërisht në këtë pikë, premtimi për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian deri në vitin 2030 merr përmasat e një paradoksi politik. Nuk është më një objektiv shtetëror që mbështetet mbi reforma të prekshme, por një formulë retorike që përsëritet me këmbënguljen e një liturgie laike, sikur përsëritja e saj të kishte fuqinë magjike për të zëvendësuar mungesën e rezultateve. Është sikur një arkitekt të premtojë përurimin e një pallati madhështor, ndërkohë që themelet ende nuk janë hedhur dhe toka mbi të cilën ai pretendon ta ndërtojë është duke u shembur.

Sepse çfarë është, në fund të fundit, Bashkimi Europian? A është ai një medalje që i vendoset në gjoks një kryeministri të zoti për propagandë? A është një dekoratë personale për një lider që di të flasë bukur në samite ndërkombëtare? Apo është një bashkësi e ndërtuar mbi ligjin, kontrollin e pushtetit, transparencën, përgjegjësinë dhe lirinë e institucioneve?

Përgjigjja është aq e qartë, sa nuk ka nevojë për zbukurime. Europa nuk matet me konferenca shtypi. Europa nuk matet me ekranet gjigante, me sloganet e kuruara apo me fotografitë artistike të një kryeministri që ka vendosur ta trajtojë politikën si një ekspozitë estetike. Ajo matet me funksionimin e drejtësisë, me pavarësinë e institucioneve, me ndershmërinë e zgjedhjeve, me lirinë e mediave dhe me sigurinë juridike të qytetarëve.

Pikërisht aty ku duhet të fillonte rrugëtimi europian i Shqipërisë, fillon edhe kontradikta më e madhe e qeverisjes së Edi Ramës. Nuk mund të kërkosh hyrjen në një familje politike, ndërsa brenda shtëpisë tënde sundon logjika e përqendrimit të pushtetit. Nuk mund të kërkosh besimin e Europës, ndërsa brenda vendit vazhdon të mbijetojë bindja se pushteti nuk ndryshohet më përmes konkurrencës së lirë, por përmes kontrollit të çdo mekanizmi që prodhon rezultatin politik.

Kjo është arsyeja pse deklaratat optimiste të Edi Ramës tingëllojnë gjithnjë e më pak si vizion dhe gjithnjë e më shumë si një monolog i shkëputur nga toka mbi të cilën qëndron. Historia njeh shumë sundimtarë që kanë filluar të besojnë më shumë në fjalët e tyre sesa në faktet që kishin përpara syve. Në atë çast fillon faza më e rrezikshme e çdo pushteti: ai nuk mashtron më vetëm qytetarët, por fillon të mashtrojë edhe veten.

Ndërkohë, Shqipëria reale vazhdon rrugën e saj krejt tjetër. Ajo nuk ecën sipas kalendarit të konferencave ndërkombëtare, por sipas ritmit të emigrimit të të rinjve, të pasigurisë ekonomike, të përqendrimit të pasurisë në pak duar, të boshatisjes së qyteteve, të humbjes së besimit tek institucionet dhe të një lodhjeje kolektive që nuk shfaqet më me protesta të mëdha, por me heshtjen e atyre që kanë pushuar së besuari se politika mund të ndryshojë jetën e tyre.

Kjo heshtje është shumë më e rrezikshme sesa çdo demonstratë. Demonstrata të trembin për një ditë; heshtja të dënon për një brez. Dhe pikërisht mbi këtë heshtje ndërtohet sot panorama përshkruese e triumfit europian, sikur mungesa e reagimit qytetar të ishte provë e suksesit të qeverisë, kur në të vërtetë ajo është shpesh dëshmi e lodhjes morale të një shoqërie që ka dëgjuar aq shumë premtime, sa edhe kur dëgjon një tjetër, nuk ndien më as zemërim.

Kjo është hipokrizia më e rafinuar e   pushtetit që drejton autoritaristi Edi Rama. Nuk synon më të bindë se gjithçka është mirë; synon të krijojë bindjen se nuk ia vlen më të bëhet dallimi midis së vërtetës dhe gënjeshtrës. Sepse në çastin kur qytetari heq dorë nga kërkimi i së vërtetës, pushteti fiton betejën më të madhe: ai nuk kontrollon vetëm institucionet, por edhe kufijtë e vetëdijes publike.

Dhe ky është ndoshta dëmi më i madh që mund t’i bëhet një kombi. Sepse ekonomia mund të ringrihet, institucionet mund të reformohen, ligjet mund të ndryshohen, por një shoqëri që mësohet të bashkëjetojë me hipokrizinë si normë, e ka shumë më të vështirë të rikthejë instinktin e saj për të vërtetën. Atëherë propaganda nuk është më një mjet i pushtetit; ajo bëhet kultura e tij, ndërsa hipokrizia shndërrohet në gjuhën zyrtare të shtetit.