Gazeta RD
Dobësia e Europës nuk është më vetëm problemi i Europës; ajo është kthyer në krizën e vetë Perëndimit. Për dekada me radhë, kontinenti ka rrëshqitur drejt vetëkënaqësisë, është tërhequr nga tregjet e lira, ka dobësuar ushtritë e kapacitetet mbrojtëse dhe ka deleguar sigurinë e vet te Uashingtoni. Ajo që nisi si integrim u ngurtësua në varësi. Rezultati është një Europë ekonomikisht e ngecur, strategjikisht e brishtë dhe gjithnjë e më e pasigurt për identitetin e saj.
Strategjia e fundit e Sigurisë Kombëtare e Presidentit Trump dhe Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare janë dokumentet e para madhore amerikane pas shumë kohësh që i flasin Europës jo si një të mituri nën kujdestari, por si një të rrituri. Mesazhi i tyre është i qartë: Perëndimi nuk mund të mbijetojë nëse blloku i tij më i madh demokratik këmbëngul të mbetet strukturalisht i dobët. Amerika nuk do ta braktisë Europën, por nuk do të vazhdojë as të ushqejë iluzionet e saj. Topi tani është në fushën e Europës.
Politika e jashtme e Trumpit shpesh keqinterpretohet si improvizim. Në të vërtetë, ka marrë formë një Doktrinë Trump e sovranitetit strategjik. Thelbi i saj është i thjeshtë: asnjë komb nuk ka të drejtë të kërkojë mbrojtje nga Shtetet e Bashkuara nëse nuk kontribuon aktivisht në sigurinë kolektive; koalicionet ndërtohen mbi interesa dhe vlera të përbashkëta, jo mbi inerci; dhe qytetërimi perëndimor është diçka që ia vlen të ruhet. Dikur, Shtetet e Bashkuara dhe Europa i ndanin këto bindje dhe aleanca e tyre ishte e fortë pikërisht mbi këtë bazë.
Kjo qasje heq dorë nga fantazia e një “rendi të bazuar në rregulla” që zbatohet vetvetiu. Sulmet e Rusisë ndaj Gjeorgjisë dhe Ukrainës, si edhe agresionet e ngjashme nga fuqi të tjera ndaj vendeve më të dobëta, kanë treguar vazhdimisht se nuk ekziston një rend i tillë universal. Fakti i thjeshtë dhe kokëfortë është se rendi krijohet dhe mbahet nga shtete sovrane që zotërojnë fuqi, vullnet dhe qartësi qëllimi. Qasja e Trumpit zëvendëson zakonin e garancive të pakufizuara me një “ekuilibër sovranësh”: Shtetet e Bashkuara do të mbeten fuqia perëndimore dominuese, por aleatët e saj duhet të shndërrohen në shtylla reale, jo në vartës të përhershëm, për të ruajtur ekuilibrin e fuqisë në Perëndim dhe për të frenuar kundërshtarë gjeopolitikë që kuptojnë vetëm forcën, e që kanë përfituar nga rregullat e deritanishme për t’u forcuar.
Trump ka bërë tashmë më shumë për të dobësuar boshtin Rusi–Kinë–Iran–Kore e Veriut sesa paraardhësit e tij. Presioni i Trumpit mbi Moskën ka qenë më i ndjeshëm se ai i JoeBidenit. Duke shtyrë aleatët e NATO-s të rrisin shpenzimet për mbrojtjen, duke vendosur masa dytësore që godasin të ardhurat ruse nga nafta dhe duke ndërmjetësuar paqen në Kaukaz, Trump i ka ngushtuar ndjeshëm hapësirën e manovrës Rusisë.
Irani, dikur i trimëruar nga qetësimi perëndimor, sot është në vështirësi. Goditjet izraelite dhe amerikane i kanë shkatërruar infrastrukturën bërthamore dhe ushtarake. Së bashku me Marrëveshjet e Abrahamit dhe marrëveshjen e paqes Armeni–Azerbajxhan, Lindja e Mesme është riformësuar në mënyra që e mbajnë Rusinë jashtë dhe e lënë Teheranin gjithnjë e më të izoluar. Proksit e Iranit janë dobësuar, ekonomia e tij është përtokë dhe sot regjimi është në prag të rënies.
Doktrina e përditësuar Monroe ka mbajtur gjithashtu Kinën jashtë Hemisferës Perëndimore. Përpjekjet e Pekinit për të blerë asete strategjike dhe ndikim politik në Amerikën Latine janë bllokuar ose janë zhbërë, ndërsa diktatori i Venezuelës ndodhet tashmë nën arrest, me regjimin e tij të destabilizuar. Deklaratat e Trumpit për Kanalin e Panamasë dhe Groenlandën duhen parë si pjesë e kësaj doktrine më të gjerë.
Të marra së bashku, këto lëvizje e kanë çarë “aleancën e pashenjtë” të kundërshtarëve të Amerikës, të cilët prej kohësh kishin dobësuar dhe madje rrëzuar rendin botëror të pas Luftës së Ftohtë. Europa duhet ta marrë seriozisht këtë fakt: Trump ka treguar se forca dhe qartësia strategjike mund t’i dobësojnë kundërshtarët shumë më efektivisht sesa platitudat dhe masat gjysmake. Shtetet e Bashkuara po bëjnë pjesën e tyre për të riformësuar ekuilibrin global. Pyetja është nëse Europa do të bëjë pjesën e saj për të riformësuar vetveten.
Siguria fillon me prodhimin. Tërheqja e Europës nga dinamizmi i tregut të lirë e ka dobësuar ndjeshëmkonkurrueshmërinë e saj. Ndërsa Trump ka ndjekur riindustrializimin, çregullimin, afërsimin e zinxhirëve të furnizimit dhe bollëkun energjetik në Shtetet e Bashkuara, Europa ka dyfishuar rregullimin maksimalist dhe utopizmin e gjelbër, politika që kanë larguar fabrika, kapital dhe talent.
Një kontinent nga i cili dikur nisi Revolucioni Industrial sot po vetëvritet nga mbirregullimi. Taksat e larta, tregjet e ngurta të punës dhe armiqësia ndaj energjisë konvencionale dhe bërthamore kanë prodhuar varësi nga gazi rus, zinxhirët kinezë të furnizimit dhe shpenzimet amerikane për mbrojtjen. Nuk ka asnjë entitet europian në dhjetëshen e kompanive, startupeve apo firmave të inteligjencës artificiale më të mëdha, sepse instinkti europian është bërë “rregullo para se të krijosh”.
Rimëkëmbja reale nuk do të vijë nga programe të reja qeveritare të Brukselit, por nga çlirimi i energjisë dhe nismës së miliona individëve dhe familjeve që sot janë të bllokuar nën shtresa taksash, burokracie dhe paternalizmi. Europës nuk i mungon talenti; i mungon leja për ta përdorur atë.
Doktrina e Trumpit e trajton stagnimineuropian jo si një çështje të brendshme, por si një përgjegjësi strategjike. Dobësia ekonomike do të thotë ushtri të nënfinancuara, shoqëri të brishta dhe një politikë gjithnjë e më të tunduar nga kompromisi me furnitorë autoritarë të energjisë dhe kreditit. Një Europë që nuk mund të mbajë industrinëevetë në këmbë nuk do të arrijë dot as deterencën.
Nëse Europa dëshiron të jetë diçka më shumë sesa një muze i madhështisë së kaluar, ajo duhet të rizbulojërrugën drejt rritjes: taksa më të ulëta dhe më të thjeshta, prodhim i energjisë vendase dhe një angazhim serioz ndaj teknologjive të reja. Përndryshe, qendra e gravitetit të botës demokratike do të vazhdojë të zhvendoset nga Atlantiku drejt Indo-Paqësorit, jo me dizajn amerikan, por nga dështimi europian.
Strategjia e Trumpit bën diçka që elitat europiane e kanë shmangur për vite me radhë: lidh fuqinë e shtetit me identitetin e tij. Ajo flet për rikthimin e “vetëbesimit qytetërimor” të Perëndimit dhe u bën thirrje kombeve të botës së lirë të mbrojnë historitë, kulturat dhe kufijtë e tyre.
Kjo nuk është nostalgji. Është qartësi strategjike. Një shoqëri që dyshon në të drejtën e saj për të ekzistuar nuk mund të projektojë fuqi. Një civilizim që e trajton të shkuarën e tij si barrë morale nuk do t’i përballojë kostot e mbrojtjes, të rritjes së fëmijëve apo të investimit afatgjatë.
Për shumë kohë, institucione me ndikim në Europë e kanë trajtuar identitetin kombëtar si të dyshimtë, familjen si opsionale, kufijtë si detaje administrative dhe lirinë e shprehjes si një privilegj të negociueshëm. Rezultati është fragmentimi: migrim i pakontrolluar, shoqëri paralele dhe vetëcensurë kulturore. Në një kontekst të tillë, shprehje si “autonomi strategjike” janë bosh. Autonomia presupozon kohezion.
Mesazhi i Trumpit është se Perëndimi nuk është një OJQ; është një civilizim. Presidenti nuk kërkon dominimin amerikan mbi Europën. Ai kërkon ekuilibër. “Amerika e Para” nuk do të thotë “Amerika e vetme”; do të thotë një Amerikë mjaftueshëm e fortë për të udhëhequr, e shoqëruar nga aleatë europianë mjaftueshëm të fortë për të pasur peshë. Për Europën, kjo nënkupton tri gjëra:
Riarmatosje si akt vetërespekti, jo si nënshtrim ndaj Uashingtonit. Një Europë që nuk mund të nxjerrë forca serioze nga Baltiku në Mesdhe nuk është “pacifiste”; është strategjikisht joserioze.
Riindustrializim dhe realizëm energjetik. Një kontinent që mbyll burime energjie pa alternativa të qëndrueshme dhe që e shtyn industrinë jashtë tij do ta gjejë politikën e tij të jashtme të kushtëzuar nga kushdo që arrin t’ua mbajë dritat ndezur.
Rimëkëmbje civilizuese. Europa duhet të ndalojë së kërkuari falje për ekzistencën e saj. Kombet, kulturat dhe rrënjët e saj judeo-kristiane nuk janë pengesa për të ardhmen; ato janë e vetmja bazë mbi të cilën mund të ndërtohet një e ardhme e lirë.
Lajmi i mirë për ne në Ballkan është se në këtë riorganizim sferash influence, duke ditur brishtësinë e rajonit tonë, influencat e ndryshme dhe rëndësinë strategjike, e duke marrë parasysh dobësinë e Perëndimit, SHBA në dokumentin e sigurisë kombëtare duket se na kanë vendosur në sferën e tyre të ndikimit. Fokusi i tyre është te lufta ndaj influencave ruse dhe kineze, demokratizimi i vendeve të Ballkanit e futja e atyre që ende nuk janë në NATO, lufta ndaj karteleve e krimit të organizuar dhe siguria kibernetike.
Në tërësinë e vet, Trump ka paraqitur një doktrinë që e trajton Europën jo si klient, por si një të barabartë potencial. Pyetja është nëse Europa do ta shfrytëzojë këtë moment apo do të tërhiqet prej tij. Shtetet e Bashkuara e kanë bërë zgjedhjen e tyre: forcë, sovranitet dhe udhëheqje të ripërtërirë perëndimore. Nëse Europa dështon të ngrihet, Perëndimi do të bjerë, jo sepse Amerika e braktisi atë, por sepse Europa ka braktisur vetveten.
Artikulli është botuar ne the ‘Daily Wire‘.
