Gazeta RD
Deklarata e zëdhënëses së PD, Floriana Garo
Partia Demokratike e konsideron jashtëzakonisht të rëndësishëm faktin që shqetësimet për qeverisjen, korrupsion dhe shtetin e së drejtës në Shqipëri po artikulohen me forcë në institucionet më të larta të vendimmarrjes amerikane, siç është Kongresi. Kjo tregon se kriza shqiptare nuk është një çështje e brendshme, por një problem që prek demokracinë, stabilitetin rajonal dhe sigurinë euroatlantike.
Në një seancë dëgjimore të Kongresit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Komisionin për Punë të Jashtme, Nënkomisioni për Europën, eksperti i njohur i rajonit të Ballkanit Edward P. Joseph, Lektor në Johns Hopkins University, u është përgjigjur pyetjeve të kongresmenëve amerikanë për Shqipërinë. Para 2 ditësh Kongresi ka zbardhur pyetje përgjigjet dhe unë sot do t’iu lexoj 2 shkëmbimet e para mes Kongresmenit Keith Self dhe z. Joseph, për të kuptuar më mirë se, janë jo vetëm përgjigjet, por edhe pyetjet që shprehin alarmin për atë që po ndodh në Shqipëri dhe që pushteti me borizanët e tij në media mundohen çdo ditë të mbulojnë.
Pyetja 1 Pavarësisht një dekade reformash në drejtësi të mbështetura nga SHBA në Shqipëri, si e vlerësoni vazhdimësinë e shqetësimeve serioze mbi pavarësinë e gjyqësorit, sigurinë dhe procesin e rregullt ligjor—sidomos në dritën e gjetjeve të OSBE/ODIHR se liderë të opozitës iu nënshtruan procedimeve penale përpara zgjedhjeve të fundit parlamentare?
Pyetjet e Komisionit nuk mund të ishin më të qëlluara në kohë. Shqipëria po përballet me testin më serioz të sundimit të ligjit në më shumë se një dekadë, në një klimë shqetësimesh në rritje lidhur me pavarësinë e drejtësisë, procesin e rregullt ligjor dhe integritetin zgjedhor.Protestat e fundit, të nxitura nga marrja e pandehur e Zëvendëskryeministres dhe Ministres së Infrastrukturës, Belinda Balluku, kanë katalizuar një përballje të vonuar prej kohësh me gjendjen e sistemit të drejtësisë në Shqipëri.
Këto zhvillime theksojnë urgjencën që Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian të shqyrtojnë nga afër situatën dhe të bëjnë të qartë, në nivelet më të larta, se Uashingtoni dhe Brukseli presin që sundimi i ligjit të mbizotërojë. Administrata Trump nuk duhet të ndërhyjë në punët e brendshme të Shqipërisë. Megjithatë, ajo duhet të koordinohet ngushtë me BE-në për të shfrytëzuar atë që mund të jetë një mundësi e shkurtër për të çuar përpara reforma të bllokuara prej kohësh.
Akuzat e dala në fund të vitit 2025—pas seancës dëgjimore “Flashpoint” të Nënkomisionit për Evropën—janë veçanërisht serioze. Ato lidhen me abuzime në prokurimet publike pranë Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKShI), e cila mbikëqyr infrastrukturën digjitale të Shqipërisë.Korrupsioni i dyshuar në AKShI ngre gjithashtu shqetësime sigurie shtesë për SHBA-në, BE-në dhe NATO-n, pasi kjo agjenci luan një rol qendror në adresimin e kërcënimeve kibernetike, përfshirë sulmin kibernetik iranian ndaj Shqipërisë.
Sa i përket zgjedhjeve, Raporti i Vëzhgimit të Zgjedhjeve i OSBE/ODIHR i majit 2025 dokumentoi arrestimin e ish-Presidentit Ilir Meta në tetor 2024, si dhe procedimet e vazhdueshme ndaj ish-Kryeministrit Sali Berisha. ODIHR vuri në dukje mospajtim ndaj disa arrestimeve dhe hetimeve të lidhura me opozitën, të cilat u perceptuan gjerësisht si të motivuara politikisht.ODIHR evidentoi gjithashtu arrestimin në shkurt 2025 të Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, një figurë e spikatur e Partisë Socialiste në pushtet.
Ndërkohë, ish-Ministri i Mbrojtjes, Fatmir Mediu vazhdon të përballet me ndjekje penale në një çështje të hapur pasi afati i parashkrimit kishte skaduar, duke ngritur shqetësime serioze mbi procesin e rregullt ligjor për shkak të zvarritjes dhe pengesave ndaj mbrojtjes.Të marra së bashku, këto raste ngrenë pikëpyetje të vazhdueshme mbi drejtësinë selektive dhe përdorimin politik të institucioneve të drejtësisë—pavarësisht reformave të gjera të mbështetura nga SHBA. Akuzat në zhvillim për AKShI i thellojnë këto shqetësime dhe duhet ta shtyjnë Uashingtonin të rishikojë qasjen e tij ndaj reformës në drejtësi, duke ushtruar presion që pala shqiptare të përmbushë angazhimet e kahershme.
Shtetet e Bashkuara duhet të komunikojnë qartë pritshmëritë për drejtësi të paanshme dhe efikase, duke përfshirë ndalimin e ndjekjeve selektive ose të zvarritura ndaj kundërshtarëve politikë.Ky moment është veçanërisht vendimtar duke pasur parasysh progresin e Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE, ku sundimi i ligjit mbetet kriter kyç. Ndërsa Komisioni Evropian së fundmi deklaroi se Shqipëria është “mesatarisht e përgatitur” në fushën e drejtësisë dhe të drejtave themelore, ai njëkohësisht pranoi përpjekje të vazhdueshme nga zyrtarë publikë për të ushtruar ndikim të padrejtë mbi gjyqësorin dhe theksoi nevojën për reforma të qëndrueshme.
Uashingtoni duhet të punojë ngushtë me partnerët e BE-së—veçanërisht ata që tradicionalisht këmbëngulin në standarde të larta të sundimit të ligjit, si Holanda—për të siguruar që përparimi drejt anëtarësimit të reflektojë reforma reale dhe jo thjesht ushtrime formale.Pyetja 2Si duhet t’i vlerësojë komuniteti ndërkombëtar shkeljet zgjedhore të dokumentuara nga ODIHR, dhe a mund të ndihmojë një model qeverie kujdestare si ai i Maqedonisë së Veriut për të garantuar zgjedhje të lira dhe të ndershme në Shqipëri?
Raporti i Misionit të Vëzhgimit të Zgjedhjeve të ODIHR duhet të merret shumë seriozisht. Ky mision u drejtua nga ish-Sekretari i Përgjithshëm i OSBE-së, Lamberto Zannier, ekspertiza dhe kredibiliteti i të cilit në Ballkan janë gjerësisht të njohura.25 rekomandimet e raportit duhet të shihen si një minimum udhërrëfyes për reforma, me përparësi reformën gjithëpërfshirëse zgjedhore dhe depolitizimin e administrimit zgjedhor. Megjithatë, problemi themelor shkon përtej rregullimeve teknike: ndërhyrja politike. Reforma në drejtësi mbetet plotësuese e domosdoshme e reformës zgjedhore.
Zgjedhjet në Shqipëri vazhdojnë të shtrembërohen nga keqpërdorimi i burimeve shtetërore, intimidimi dhe shkrirja e kufijve mes partisë dhe shtetit.Në këtë kontekst, modeli i qeverisë kujdestare i Maqedonisë së Veriut meriton shqyrtim serioz. Dorëheqja e qeverisë në pushtet përpara zgjedhjeve dhe krijimi i një qeverie teknike ka rritur ndjeshëm besueshmërinë zgjedhore dhe besimin publik. Pavarësisht rezistencës nga pushtetet aktuale, ky model ka lehtësuar tranzicione paqësore dhe ka reduktuar abuzimet sistemike.
