Gazeta RD
Më 9 shtator 2021 u mbyll një derë dhe më 9 shtator 2026, pesë vjet më vonë, ajo derë hapet përsëri, jo domosdoshmërisht në kuptimin që çdo gjë që ka ndodhur gjatë këtyre pesë viteve është harruar ose është zhbërë, sepse historia politike nuk funksionon kaq thjesht, por në kuptimin shumë më të thellë se një vendim që në atë kohë dukej se do të përcaktonte përfundimisht fatin politik të një njeriu nuk arriti ta mbyllte historinë e tij, dhe kjo është ndoshta ajo që e bën Dallasin më të rëndësishëm sesa vetë udhëtimi, sepse pas këtij udhëtimi qëndron një betejë e gjatë politike, një betejë që filloi me përjashtimin e Berishës nga grupi parlamentar, vazhdoi me përplasjen e tij me Lulzim Bashën, mori formën e “Foltores”, u shndërrua në një luftë për drejtimin e Partisë Demokratike dhe më pas u bashkua me betejën shumë më të madhe të opozitës shqiptare për të mos u shtyrë gradualisht drejt një hapësire ku ekzistenca e saj politike do të ishte vetëm formale.
Pikërisht këtu mendoj se duhet të ndalemi, sepse do të ishte shumë e lehtë dhe shumë e varfër ta interpretonim këtë ngjarje vetëm si fitoren e Sali Berishës mbi nongratën e famshme, sikur kemi përpara thjesht një histori personale të një politikani që luftoi kundër një vendimi dhe pesë vjet më vonë arriti të rikthehej në vendin prej të cilit ishte larguar, ndërsa në të vërtetë ajo që ndodhi gjatë këtyre pesë viteve është shumë më e madhe, sepse pas Berishës u rreshtuan njerëz që e konsideruan çështjen e tij jo vetëm si një problem personal, por si një padrejtësi politike që duhej kundërshtuar, dhe pikërisht ky akt i mbështetjes e shndërroi një individ në një kauzë, ndërsa kauza, kur mori përmasa politike, u bë pjesë e një beteje për vetë ekzistencën e opozitës.
Kjo është ajo që nuk duhet harruar kur flasim për udhëtimin në Dallas.
Një njeri mund të luftojë për veten, por një kauzë fillon atëherë kur të tjerët vendosin të luftojnë bashkë me të, dhe gjatë këtyre pesë viteve shumica e opozitës shqiptare e bëri pikërisht këtë, duke mos pranuar që vendimi i 9 shtatorit 2021 të ishte fjala e fundit mbi Berishën dhe duke mos pranuar, në mënyrë të tërthortë, as idenë se e ardhmja e një force politike shqiptare mund të përcaktohej nga një vendim i marrë në një rrethanë të dyshimtë lobimi, pa u testuar më pas nga koha dhe e vërteta, nga politika dhe mbi të gjitha nga vetë vullneti i njerëzve që përbënin atë forcë politike.
“Foltorja” ishte pikërisht shenja e parë se historia nuk po mbyllej, sepse Berisha zgjodhi të mos qëndronte në heshtje përballë vendimit, por iu drejtua njerëzve të tij, bazës së partisë, strukturave dhe simpatizantëve, dhe ajo që ndodhi më pas ishte një nga ato kthesa që politika shqiptare i prodhon rrallë, kur një lider që konsiderohej politikisht i mënjanuar arrin të rikthehet në drejtimin e partisë së tij, jo përmes një vendimi të administruar nga lart, por përmes një beteje të gjatë politike që tregoi se në fund një parti nuk mund të jetë vetëm pronë e kryetarit të radhës dhe se baza e saj, sado e vonuar apo e përçarë, mund të rikthehet një ditë dhe të kërkojë të flasë.
Por ndërsa kjo betejë zhvillohej brenda Partisë Demokratike, jashtë saj po zhvillohej një tjetër betejë, shumë më e gjerë dhe shumë më shqetësuese, sepse opozita shqiptare filloi të përballej gjithnjë e më shpesh me një realitet ku kufiri midis luftës politike dhe mekanizmave institucionalë po bëhej i turbullt, ku drejtësia po hynte gjithnjë e më thellë në qendër të konfliktit dhe ku figura të rëndësishme të opozitës u përballën me hetime, burgosje dhe procese, duke krijuar një atmosferë ku opozita nuk e ndiente më veten vetëm si kundërshtare e një qeverie, por si një forcë që duhej të luftonte në të njëjtën kohë edhe për të provuar se kishte ende të drejtë të ishte kundërshtare.
Këtu saga bëhet kafkiane.
Sepse ajo që është kafkiane nuk është vetëm absurdi, por ndjenja se përballë teje ekziston një sistem i madh, i ndërlikuar, me dyer, korridore, dosje dhe procedura, dhe ti nuk arrin të kuptosh nëse po gjykohesh për atë që ke bërë, për atë që mund të kesh bërë apo thjesht sepse je bërë pjesë e një mekanizmi që tashmë ka nisur të funksionojë, dhe në këtë kuptim shumë prej zhvillimeve që prekën opozitën shqiptare gjatë këtyre viteve krijuan një ndjesi të tillë, sepse gjithnjë kishte një dosje tjetër, një seancë tjetër, një masë tjetër, një deklaratë tjetër, një interpretim tjetër, dhe ndërsa qytetari priste të kuptonte ku ishte e vërteta, konflikti politik vazhdonte të prodhonte një realitet të ri çdo ditë.
Nuk është fjala këtu për të mohuar drejtësinë dhe as për t’i dhënë një politikani imunitet nga ligji, sepse pikërisht një demokraci serioze duhet të ketë një drejtësi që heton edhe pushtetin, edhe opozitën, edhe ata që kanë qenë dje në qeveri, edhe ata që janë sot në qeveri, por problemi fillon atëherë kur drejtësia perceptohet nga një pjesë e madhe e shoqërisë si një instrument i betejës politike, sepse në atë moment, edhe kur një procedurë mund të jetë juridikisht e argumentuar, ajo humbet një pjesë të autoritetit moral që duhet të ketë një institucion i drejtësisë, dhe kjo është pikërisht ajo që e ka bërë kaq të vështirë sagën e opozitës shqiptare, ku nuk mjafton që drejtësia të jetë drejtësi, ajo duhet edhe të duket si drejtësi, të funksionojë me të njëjtin standard dhe të mos krijojë përshtypjen se njëra palë politike po përballet me të në një mënyrë që pala tjetër nuk e njeh.
Këtu hyn Edi Rama dhe modeli i tij i kulturës politike që ka krijuar.
Jo thjesht Edi Rama si kryeministër, por një mënyrë e të bërit politikë që gjatë viteve ka krijuar një marrëdhënie të veçantë midis pushtetit, institucioneve, komunikimit publik dhe rrjeteve të ndikimit, një model ku pushteti nuk mjaftohet me faktin se ka shumicën parlamentare, por përpiqet të ketë edhe epërsinë e opinionit, kontrollin e ritmit të debatit, kontrollin e imazhit të vendit jashtë tij dhe një prani të fortë në ato hapësira ku vendoset se si perceptohet Shqipëria nga partnerët ndërkombëtarë.
Kjo është arsyeja pse rrjetet e lobimit nuk janë një çështje e vogël në këtë histori, sepse në një botë ku politika ndërkombëtare shpesh kalon edhe përmes marrëdhënieve personale, komunikimit, imazhit dhe aksesit, një qeveri që ka krijuar një rrjet të fuqishëm ndërkombëtar mund të ketë një avantazh të madh në mënyrën se si e paraqet veten dhe kundërshtarin e saj, por ky avantazh nuk duhet të shndërrohet në një zëvendësim të demokracisë së brendshme, sepse një vend mund të duket shumë demokratik në fotografitë e konferencave ndërkombëtare dhe të ketë një krizë të thellë të pluralizmit në jetën e vet të përditshme.
Dhe këtu udhëtimi i Berishës në Amerikë bëhet interesant.
Sepse Amerika, e cila në vitin 2021 ishte bërë pjesë e arsyetimit politik për përjashtimin e Berishës nga grupi parlamentar, pesë vjet më vonë bëhet vendi ku ai pritet të udhëtojë përsëri, në një aktivitet politik të republikanëve amerikanë, ku ajo që dikur dukej si një vulë përfundimtare mbi fatin e tij politik nuk mund të trajtohet më si një kapitull i mbyllur, sepse koha e ka çuar historinë në një pikë tjetër.
Dhe ndoshta kjo është ajo që i dhemb më shumë sot Edi Ramës dhe lakenjëve të tij, ku mendonte se mund ta kontrollojë historinë.
Nuk duhet harruar se sa herë opozita shqiptare është ndier e kërcënuar nga mundësia që të humbiste jo vetëm zgjedhjet, por edhe hapësirën për të konkurruar.
Dhe nuk duhet harruar se në një moment të caktuar politika shqiptare krijoi ndjesinë se opozita mund të futej në një lloj burgu politik, ku nuk ishte zyrtarisht jashtë ligjit, por ku çdo derë që kërkonte të hapte dukej se kishte një çelës në duart e dikujt tjetër.
Dhe ky është edhe kuptimi më i madh i 9 shtatorit 2026.
Berisha do të shkojë në Dallas si një lider politik, por pas tij udhëton edhe një histori pesëvjeçare e një opozite që refuzoi të dorëzohej, e njerëzve që e kthyen një konflikt personal në një kauzë politike dhe e një vendi që ende nuk e ka zgjidhur plotësisht dilemën komplekse se çfarë lloj demokracie dëshiron të ndërtojë.
Dhe nëse ka një gjë që kjo datë duhet t’i thotë Shqipërisë, ajo është se në demokraci askush nuk duhet të ketë të drejtën të mbyllë përfundimisht derën për tjetrin, sepse një ditë, kur koha të ketë kaluar dhe pushteti të ketë harruar se sa i fuqishëm dukej dikur, mund të ndodhë që ajo derë të hapet përsëri dhe pas saj të mos jetë vetëm njeriu që dikur e lanë jashtë, por edhe e drejta e një shoqërie për të mos lejuar që historia e saj politike të shkruhet vetëm nga ata që kanë pushtetin.
