Gazeta RD
Nga Ndriçim KULLA
Në bulevardin që mban emrin e dëshmorëve të një kombi të lodhur nga historia e vet, u mblodh sërish turma e njerëzve që kërkon të mos trajtohet më si dekor i një pushteti të ngrirë në arrogancë. Ishte protesta e tetë me radhë dhe mbi asfaltin e lagur nga shiu nuk binin vetëm pika uji, por edhe një ndjesi e rëndë mosbesimi që po zgjerohet çdo ditë mes qytetarëve dhe shtetit të tyre. Njerëzit dolën pa armë, pa mburoja, pa asgjë tjetër veç zërit të tyre dhe bindjes se demokracia nuk mund të reduktohet në heshtje. Ata nuk dolën për të rrëzuar me dhunë institucionet, por për të kujtuar se institucionet ekzistojnë vetëm për aq kohë sa dëgjojnë qytetarët e tyre.
Pamja e sotme në Tiranë ishte më se e zymtë dhe simbolike njëkohësisht. Tym, ujë, gaz dhe britma të përziera në një atmosferë ku dukej se pushteti kishte zgjedhur të fliste vetëm me forcë. Në vend të dialogut, u pa rreshtimi mekanik i policisë. Në vend të arsyes, u përdor presioni fizik. Në vend të një shteti që përpiqet të ulë tensionin, u shfaq një aparat që dukej i vendosur të demonstronte forcë ndaj qytetarëve të vet. Kur protestuesit përballen për orë të tëra me gaz lotsjellës, me ujë me presion, me shtyrje, me ndalime dhe me shkopinj gome, atëherë nuk kemi më të bëjmë me një administrim normal të rendit publik, por me një klimë frike që kërkon të lodhë psikologjikisht shoqërinë.
Ajo që e bën më të rëndë këtë skenë është fakti se protesta kishte karakter të hapur politik dhe demokratik. Njerëzit nuk ishin aty për të fshehur fytyrat, por për t’i treguar ato. Nuk kërkonin errësirë, por dëshmi publike. Ata kërkonin që ndërkombëtarët të shihnin se pakënaqësia nuk është trillim partie, por gjendje reale shoqërore. Kjo është arsyeja pse përplasja e sotme krijon një kontrast të fortë moral. Nga njëra anë qëndronin qytetarë të lagur nga shiu dhe të lodhur nga tensioni i vazhdueshëm politik, ndërsa nga ana tjetër një shtet që dukej se panik nga vetë zëri i tyre.
Në demokraci policia nuk është pronë e qeverisë. Ajo nuk ekziston për të mbrojtur pushtetin nga populli, por për të mbrojtur rendin dhe sigurinë e qytetarëve pa dallim bindjeje politike. Ky është parimi themelor i çdo shteti demokratik. Uniforma nuk duhet ta zhveshë njeriun nga ndërgjegjja. Një polic nuk është një mekanizëm pa mendim që lëviz vetëm mbi bazën e urdhrit. Ai është qytetar para se të jetë funksionar. Ka familje, ka shqetësime ekonomike, ka të njëjtat pasiguri që kanë edhe ata që protestojnë. Dhe pikërisht këtu lind drama më e madhe morale e ditës së sotme: përplasja mes njerëzve që në thelb i përkasin së njëjtës shoqëri, por që politika i ka vendosur përballë njëri-tjetrit.
Në shumë raste gjatë historisë shqiptare pushtetet kanë tentuar të mbijetojnë duke ndërtuar mure force mes vetes dhe popullit. Fillimisht krijohet propaganda, më pas frika, më pas normalizohet dhuna verbale dhe në fund shfaqet bindja se çdo kundërshtar duhet trajtuar si rrezik. Kjo është rruga më e shkurtër drejt deformimit të jetës demokratike. Kur qytetari fillon të shihet si armik vetëm sepse proteston, atëherë shteti fillon të humbasë legjitimitetin moral mbi të cilin duhet të mbështetet.
Përsëri sot në Tiranë nuk u pa vetëm përplasja fizike mes policisë dhe protestuesve. U pa edhe përplasja mes dy ideve për Shqipërinë. Njëra ide kërkon një shoqëri ku pushteti kontrollon gjithçka përmes frikës, presionit administrativ, propagandës mediatike dhe forcës policore. Ideja tjetër kërkon një vend ku qytetari të mos ndihet i nënshtruar përballë shtetit të vet. Kjo është arsyeja pse protestat vazhdojnë edhe kur lodhja bëhet e madhe. Njerëzit nuk dalin tetë herë në shi, në gaz dhe në tension për një emocion kalimtar. Ata dalin sepse ndiejnë se nuk dëgjohen më në asnjë formë tjetër.
Një pjesë e rëndësishme e krizës shqiptare lidhet pikërisht me këtë humbje besimi. Kur qytetarët nuk besojnë më se zgjedhjet janë plotësisht të barabarta, kur opozita pretendon se institucionet janë të kapura, kur raportet ndërkombëtare ulërasin për korrupsion, presion ndaj medias dhe dobësi të shtetit ligjor, atëherë protesta bëhet forma e fundit e komunikimit publik. Ajo nuk është gjithmonë zgjidhje, por është sinjal alarmi. Dhe shtetet e mençura alarmet përpiqen t’i dëgjojnë, jo t’i mbysin me sirena policie.
Në këtë kuptim, pamjet e sotme krijojnë një ndjesi të rrezikshme për të ardhmen. Sa herë që forca përdoret si argument politik, shoqëria hyn në një cikël më të ashpër polarizimi. Qytetarët fillojnë të humbasin durimin, pushteti humbet qetësinë dhe mes tyre mbetet vetëm tensioni. Kjo nuk i shërben askujt. As qeverisë, as opozitës, as vetë shtetit. Një demokraci nuk matet vetëm nga ekzistenca formale e zgjedhjeve, por nga mënyra se si trajtohen njerëzit që kundërshtojnë pushtetin.
Shqipëria ka kaluar periudha të gjata heshtjeje të imponuar. Pikërisht për këtë arsye çdo shenjë e rikthimit të frikës krijon ankth publik. Kur qytetarët shohin gaz lotsjellës dhe rreshta policësh përballë protestuesve paqësorë, kujtesa historike zgjohet menjëherë. Edhe pse kohët kanë ndryshuar, plagët politike të këtij vendi nuk janë zhdukur. Ato qëndrojnë ende nën sipërfaqe dhe dalin sa herë pushteti zgjedh forcën në vend të dialogut.
Megjithatë, ajo që bie në sy në këto protesta është këmbëngulja për të ruajtur karakterin demokratik të revoltës. Edhe mes tymit dhe tensionit, protesta kërkon të paraqitet si zë politik dhe jo si shpërthim i verbër. Kjo është ndoshta pjesa më e rëndësishme e gjithë kësaj historie. Sepse një shoqëri që ende proteston për të kërkuar demokraci, ende nuk e ka humbur plotësisht shpresën tek demokracia.
Dhe ndoshta pyetja më e rëndë që mbetet pas ditës së sotme është kjo: deri kur një shtet mund të qëndrojë përballë qytetarëve të vet me mjete force pa kuptuar se çdo goditje fizike prodhon një plagë më të thellë morale në vetë ndërgjegjen e shoqërisë.
